• | | | |

    Levensverhalen: mens in tijd en ruimte

    DoorTitia Liese

    Levensverhalen: mens in tijd en ruimte

    Vorige week plaatste ik mijn blog De schoonheid van littekens, waarin ik schreef over twee (jonge) mannen. De een kunstenaar Levi van Veluw. De andere schrijver/filosoof Daniël Schreiber. Beiden op hun eigen manier gefascineerd door levensverhalen in tijd en ruimte. Ik beloofde een vervolgblog.

    Labyrinth of memories

    Labyrinth of memories is deel van de heel bijzondere expositie van Levi van Veluw in Singer Museum Laren. Niet alleen ik, maar veel bezoekers met mij raakten onder de indruk van het werk van Levi van Veluw. De tomeloze werk-kracht waarmee hij uitdrukking geeft aan zijn verlangen gevoelens zichtbaar en ervaarbaar te maken. Onder de indruk van de manier waarop hij niet alleen zichzelf een plaats geeft in tijd en ruimte, maar ook de mens. De ander. Ik kan je alleen maar aanraden – als het je lukt – deze expositie te gaan zien. Zelf te ervaren wat zijn werk doet met jou.

    Thuis

    Samenvallend met mijn bezoek aan Singer Museum lees ik het boek van filosoof Daniël Schreiber Thuis. Een citaat uit dit boek wil ik graag in deze blog over Levensverhalen: mens in tijd en ruimte met je delen.

    Citaat

    ……’Misschien draait het bij de zoektocht naar een thuis ook wel precies daarom: dat je het goed genoeg doet en dat het thuis dat je voor jezelf vindt goed genoeg is voor je eigen leven. Ons innerlijke leven wordt voor een belangrijk deel bepaald door de levenspaden die we niet verwezenlijken, door verlangens naar de levens die we in theorie zouden kunnen leiden’…….

    ……Soms willen we iemand anders zijn, iemand die vrij is van pijn en angsten, vrij van eenzaamheid en terugkerende problemen. Soms willen we iemand zijn die een ander leven op een andere plek leidt. We moeten op een gegeven moment leren accepteren dat deze fantasieën bij ons horen. Net als onze beperkingen, zwaktes en verschillende vooronderstellingen die we over het leven hebben, horen ze bij ons leven – of we het willen of niet’…….

    ……..’Zulke fantasieën ervaren we alleen als iets tragisch zolang we ze niet in ons leven integreren. Maar als dat ons wel lukt, zijn ze alles behalve problematisch. Integendeel: zonder die fantasieën zouden we niet groeien…. ‘

    ……’Het zal ons in staat stellen het leven dat we hebben zo goed mogelijk te leven. Een thuis kan goed genoeg zijn, zelfs wanneer het niet beantwoordt aan de voorstellingen die we ooit van ons leven gemaakt hebben, zelfs als er soms donkere periodes zijn.’…..

    …..’Misschien zijn we eigenlijk, veel vaker dan we zelf geloven, al daar waar we moeten zijn.’…. 

    blzz 161-163

    Lees meer

  • | | | |

    Iets leren van een klap in mijn gezicht

    DoorTitia Liese

    Gisteren plaatse ik mijn blog Gebeurt nu het onbeschrijfelijk in Malmö? over de diskwalificatie van Joost Klein bij het Songfestival. Er gebeurde iets met mij. Ik werd onrustig. Werd geraakt in iets wat diep in mij verborgen zit. Ik wil daar nog iets over schrijven, omdat ik denk dat er iets werd geraakt dat mijn leven mee vorm heeft gegeven. Namelijk het altijd jezelf de voet dwars zetten. Zo, dat je je doel niet bereikt.

    Ruptuur

    Het heeft te maken met de ervaring van de ruptuur in mij, besefte ik later. De ruptuur van het onomkeerbare verlies van mijn moeder in mijn kindertijd. Maar wat gebeurt er dan? Hoe geef je woorden aan het onbeschrijfelijke in je? Of moet ik hier eigenlijk schrijven: het onbeschrijfbare? Want hoe beschrijf je iets wat je eigenlijk niet begrijpt, maar wat er wel is? (ja, met m’n hoofd begrijp ik het wel. Begrijp ik het zelfs heel goed!). Hoe komt het dat Verlaat Verdriet-ers elkaar herkennen, ook al zijn hun levensverhalen nog zo verschillend? Waarin herkennen wij elkaar dan precies? En hoe komt het dan dat dat altijd een gevoel van vreugde geeft? Ook al herken je elkaar in iets wat zo pijnlijk is, en zo verdrietig?

    Klap in mijn gezicht

    Ik las gisteren een reactie op mijn blog op een van mijn Facebook-sites: Het onbeschrijfelijke gebeurt in Gaza. Waarom voelde deze opmerking (van een mevrouw die overigens ‘rouwdeskundige’ is: Rouwen met compassie) als een klap in mijn gezicht? Mijn blog ging niet over de vraag of het een beetje sneu was voor Joost Klein. Ging ook niet over de vraag wat een songfestival waard is in vergelijking met wat er in Gaza gebeurt. Mijn blog ging over de vraag: gebeurde er iets in hem waardoor hij dit zelf veroorzaakte? Zo ja: wat gebeurde er dan?

    Voorbeeld

    Aan de hand van een voorbeeld uit mijn eigen leven wil ik proberen iets duidelijk te maken. Mogelijk herken je het als Verlaat Verdriet-er ook. In het verleden ging ik jaarlijks met vrienden een weekend langlaufen. De berg opwaarts lukte altijd prima. Van de vrouwen was ik vaak de eerste die boven op de berg stond. Maar naar beneden – dat lukte me alleen maar met valpartijen. Binnen de honderd meter schoot de lat scheef, onder de andere lat. Ik viel dus letterlijk over mijn eigen benen. In een therapiesessie jaren later drong het ineens tot mij door: zo doe ik alles in mijn leven. Ik zet altijd mijn voet dwars, en val dan over mijn eigen benen.

    Joost Klein

    Of dit met Joost Klein te maken heeft? Ik weet het niet. Hoe zit het in elkaar? Wat gebeurt er in de ziel van een kind dat een ouder verliest door de dood? Wat doet dit onomkeerbare verlies in een kinderziel? En wat gebeurt er in de ziel van een kind dat het onomkeerbare verlies van beide ouders ervaart? Hoe beschrijf je het onbeschrijfelijke?

    Onbeschrijfbaaar

    Of kan ik hier beter het woord onbeschrijfbare gebruiken? Ik leg het voor aan jou. Verlaat Verdriet-er. Lotgenoot. Ervaringsgenoot. Wat gebeurde er met Joost Klein? Wat gebeurde er in Joost Klein? Durfde hij het op het diepste niveau in hem niet aan? Was de druk op hem te groot? De omgeving van een roerig Songfestival teveel voor iemand die zo zijn ziel bloot legt? Was de omgeving voor hem te onveilig? Zette hij zichzelf de voet dwars? Was er niemand meer in zijn buurt die nog dat diepste, dat onbeschrijfelijk onbeschrijfbare kon begrijpen? Die begreep wat Europapa in diepste wezen voor hem betekende?
    Heeft de klap in mijn gezicht die ik ervaarde door de reactie op mijn blog mij geleerd een verschil te maken tussen het onbeschrijfelijk en onbeschrijfbaar?

  • | | |

    Verdriet om mijn vader zal er altijd zijn

    DoorTitia Liese

    Vanochtend ontving ik van Annemieke Arendsen via de app een foto van een interview met haar in de Utrechtse editie van het Algemeen Dagblad: ‘Verdriet om mijn vader zal er altijd zijn.’

    Annemieke, nu veertig, verloor op driejarige leeftijd haar vader. Verlaat Verdriet-ers die deel hebben genomen aan het Verlaat Verdriet-symposium Vader van 2 maart j.l. hebben Annemieke gezien en gehoord. Bij die gelegenheid deelde ze het door haarzelf geschreven artikel dat vlak daarvoor in NRC was geplaatst.

    Mijn verhaal

    Annemieke schrijft me dat ze veel reacties krijgt op het interview. ‘Dit had mijn verhaal kunnen zijn’ krijgt ze diverse keren als reactie. Ook schijft Annemieke me hoe ze, dank zij de openheid die ze nu aandurft, van twee heel nabije collega’s te horen krijgt dat ook zij op heel jonge leeftijd een ouder verloren. Ze hebben het nooit van elkaar geweten.

    Citaat uit het interview

    ‘Het verdriet door het overlijden van mijn vader zal er altijd zijn. Soms is het ver weg, soms komt het aan de oppervlakte. Mijn streven is dat er meer openheid over jong ouderverlies komt, ook – of juist – als je inmiddels volwassen bent. Er is niets geks aan als je er als volwassene nog mee bezig bent. Een maximum leeftijd voor verlate rouw bestaat niet.’

    Algemeen dagblad

    Het interview met Annemieke Arendsen is op zaterdag 30 maart 2024 verschenen in de Utrechtse editie van het Algemeen Dagblad. Mogelijk wordt dit artikel in de komende tijd doorgeplaatst naar andere edities van het Algemeen Dagblad. En/of naar regionale edities van de Stentor. Mogelijk kom je het interview met Annemieke in een van bovengenoemde edities alsnog tegen.

    Tip

    Voor Verlaat Verdriet-ers die lid zijn van de besloten Verlaat Verdriet-Facebookgroep heeft Annemieke het artikel geplaatst in de besloten groep.

    Hulp

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen 

    Lezen & doen

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek 

     

  • | |

    Act van Tamar slaat precies de spijker op de kop

    DoorTitia Liese

    Na afloop van het symposium sta ik nog even te praten met de vrijwilligster van De Ontmoeting die deze hele dag stand-by voor ons is geweest. Ze heeft de act gezien van Tamar: Herleef. Vertelt dat ze sinds kort is gepensioneerd, maar lang heeft gewerkt op een school voor heel speciaal onderwijs. ‘Ik heb het zo vaak zien gebeuren. Dat is wat kinderen doen. De act van Tamar slaat precies de spijker op de kop. Wat een prachtige voorstelling.’

    Symposium

    Zaterdag 2 maart. Symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis.
    Aanwezig: Ap Dijksterhuis. Zeventig deelnemers. Vrijwilligers van De Ontmoeting. Onze dagvoorzitter Gerardine. Verlaat Verdriet-vrijwilligers. En wij, het organisatieteam: Els, Paul, Stephanie, Titia.

    Openbaar gedeelte

    Gerardine opent het symposium. Heet alle aanwezigen welkom. Geeft het woord aan Annemieke. Annemieke zond haar artikel over jong ouderverlies in bij de krant: NRC. Kreeg vorige week de mededeling dat haar artikel geplaatst zou worden op de donderdag voorafgaand aan het symposium. Wat daadwerkelijk gebeurde. Annemieke deelt haar artikel met de aanwezigen. Verlaat Verdriet. De gevolgen van jong ouderverlies. Het is allemaal zo goed als tastbaar aanwezig. In haar verhaal. In de aanwezigen.

    Na Annemieke onze spreker van vandaag. Ap Dijksterhuis leest voor uit zijn boek Vader. Vertelt ons wat het met hem heeft gedaan met dit boek aan het werk te zijn. Een mooie combinatie van de man die als jong kind zijn vader verloor: de ervaringsdeskundige. En de psycholoog: de theoretisch deskundige.

    Besloten gedeelte

    Herleef

    Na de koffiepauze het optreden van Tamar in haar zelfgeschreven act Herleef. Wat een prachtige act. Wat raakt deze act de aanwezige Verlaat Verdriet-ers recht in hun hart.

    Ervaringsgenoot

    Dan nogmaals Ap Dijksterhuis. Vragen. En antwoorden. We zien het gebeuren. De man die in de ochtend nog zei: ‘Ik zie mezelf niet als Verlaat Verdriet-er. Ik zie mezelf meer als verlate misser’ wordt in de loop van de dag een Verlaat Verdriet-er. Wordt deel van ons allemaal. Een ervaringsgenoot, in plaats van een spreker. Zo mooi om dit te zien gebeuren.

    Bericht aan zijn vader

    Na Ap Dijksterhuis het woord aan Roy. Roy deelt het bericht aan zijn vader dat hij, geïnspireerd door het boek van Ap Dijksterhuis, heeft geschreven naar aanleiding van de Verlaat Verdriet-workshop een paar maanden geleden: Bericht aan mijn vader.

    Beeld

    Gedurende de dag staat in de hal het schilderij van Elly Binkhorst: Nesten. Met dit schilderij geeft Elly beeld aan een ouderlijk nest, zonder ouder(s).

    De libelle die Eva tekende gedurende haar Verlaat Verdriet-workshop. Nu als symbool voor de elfjes, op de voorkant van het notitieboekje dat speciaal is gemaakt voor deze dag.

    Woord

    We sluiten een prachtige dag af met schrijfworkshops. In kleinere groepen delen over de ervaringen op deze dag aan de hand van eenvoudige schrijfopdrachten. Geschreven in het prachtig vormgegeven notitieboekje dat alle deelnemers op deze dag uitgereikt hebben gekregen.

    Elfjes

    Met tot slot een mooie hoeveelheid Elfjes die, geïnspireerd door de ervaringen van deze dag, ‘zomaar’ uit de pennen vloeiden. De Elfjes hebben we bewaard. Daar verzinnen we nog iets moois mee. Graag sluit ik mijn impressie van deze prachtige, waardevolle dag af met mijn Elfje:

    Symposium
    Samen zijn
    Herkennen en erkennen 
    Elkaar ontmoeten in Nunspeet
    Dankbaarheid 

    Lees meer

    Artikel in NRC van Annemieke Arendsen