• | | |

    Verlaat Verdriet, en verwarring door botsende perspectieven

    DoorTitia Liese

    Zo vaak vraag ik het me af. Wat is er toch aan de hand. Waarom wordt Verlaat Verdriet nog steeds niet breed gedragen? Nog steeds veel te veel Verlaat Verdriet-ers worstelen met onbegrepen problemen. Hebben vaak geen idee dat deze problemen gerelateerd zijn aan het vroege verlies van hun ouder(s). Of hebben wel een vermoeden van de samenhang, maar hebben geen idee wat ze er mee moeten. Laat staan mee kunnen.
    Zoals er ook nog steeds veel te veel hulpverleners zijn die geen idee hebben van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Laat staan van de talrijke complicaties die aan dit vroege verlies gerelateerd kunnen zijn.

    Perspectieven

    Vorige week, in een inspirerend gesprek met rouwdeskundige Maria de Greef vielen er ineens weer puzzelstukjes op z’n plek: perspectieven, in verwarring met elkaar. Botsende perspectieven.

    Vier perspectieven

    1. Van het kind dat een ouder verliest;
    2. Naar het kind dat een ouder verliest;
    3. Naar de Verlaat Verdriet-er door de volwassene/de professional;
    4. Van de Verlaat Verdriet-er die als kind haar/zijn ouder(s) is verloren.

    Eerste perspectief

    Het eerste perspectief bestaat uit de ervaringen van het kind dat een ouder verliest. Een kind dat haar/zijn ouder(s) verliest, verliest veel meer dan alleen die ouder(s). Het kind verliest ook veiligheid, continuïteit, vertrouwen.

    Tweede perspectief

    Het tweede perspectief: het perspectief naar het kind. Het gaat om het kind dat een verlies lijdt. Maar. Dan gaat het altijd om het perspectief van de volwassene. En dan gaat het in veruit de meeste gevallen om het perspectief van de ‘deskundige’. De professional die haar of zijn kennis baseert op theorie.

    Derde perspectief

    Het derde perspectief verschuift naar Verlaat Verdriet-ers. Naar volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren door overlijden. Ook dan is er sprake van het perspectief naar het kind van toen, vanuit de volwassene c.q. de professional. Nog steeds het perspectief dus van de volwassene die weet hoe het zit (of denkt te weten hoe het zit). Die kennis baseert op theorie. Bijvoorbeeld: problemen die zich voordoen bij Verlaat Verdriet-ers komen voort uit het feit dat je als kind ‘niet gerouwd hebt’, door welke oorzaak of oorzaken dan ook. Dus moet je als Verlaat Verdriet-er alsnog rouwen. Je moet loskomen uit het verleden. Je moet je ouder loslaten.

    Vierde perspectief

    Het vierde perspectief is het perspectief van de Verlaat Verdriet-er. De volwassene die in haar/zijn jeugd haar/zijn ouder(s) heeft verloren. Dan gaat het om heel andersoortige kennis. Namelijk: kennis uit ervaring.
    Verlaat Verdriet-ers met tal van – gestapelde – verlieservaringen. Volwassenen met gecompliceerde verhalen. Verhalen die gehoord willen worden. Volwassenen die gezien willen worden. Verlaat Verdriet-ers die niet willen beginnen met ‘loslaten’. Maar die aan het begin staan van de weg naar een nieuwe verbinding met hun vroeg overleden ouder(s). Die daarin goed en deskundig begeleid willen worden.

    Gordiaanse knoop

    Deze Gordiaanse knoop lijkt mij een sta-in-de-weg op de weg naar erkenning. Ik ga deze verwarring van perspectieven verder onderzoeken. Maar ik wilde deze Gordiaanse knoop graag alvast met je delen.

    Voel je je geraakt? Wil je hier iets over kwijt? Wil je hierover iets met me delen? Laat het me weten. Zo kan – met kennis uit ervaring – het Verlaat Verdriet-werk zich steeds verder ontwikkelen. En verduurzamen. Stuur je mail titia@verlaatverdriet.nu

  • | | |

    Geen idee hoe ik me moest scheren

    DoorTitia Liese

    ‘Ik had geen idee hoe ik me moest scheren.’ zegt een deelnemer aan de workshop Verlaat Verdriet. Hij was 11 jaar toen hij zijn vader verloor, is nu iets jonger dan 35 jaar.

    Zonder moeder

    Zelf val ik even helemaal stil na zijn opmerking. Natuurlijk. Ik ken de verhalen over moederverlies. Ook als dochter-zonder-moeder ken – en herken – ik de verhalen.
    De verhalen over de eerste BH, die je niet meer kon kopen met je moeder.
    De eerste menstruatie. Geen idee wat er gebeurde. Geen idee wat je moest doen. Hoe je dit oploste zonder je moeder.
    Niet door je moeder ingewijd worden in ‘het vrouwenleven’.
    Werelden van gemis.

    Zonder VADER

    Maar nooit eerder hoorde ik een man het ontbreken van zijn vader in één zin zo beeldend benoemen. Ineens kon ik de omvang van het verlies van je vader van binnenuit voelen.
    Wat een wereld van gemis.
    ‘Ik had geen idee hoe ik me moest scheren.’

  • | | |

    Het wonder van verbinden

    DoorTitia Liese

    Als Verlaat Verdriet-er ken je het vast wel. Je voelt dat je het moet doen. Dat je het aan zou moeten gaan. Je weet het. Beseft het. Maar je stelt het uit. Elke keer weer. Je voelt aan alles dat je weer in de buurt komt. Maar je ontwijkt het. Weer. Stelt het uit. Weer. Je belooft jezelf: ik ga het doen. Maar nu even niet.

    Verlate rouw

    Je bent je ervan bewust: je gaat de pijn uit de weg. Je gaat je diepste verdriet uit de weg. Je angst om het aan te gaan.
    Dan is het belangrijk te beseffen dat die weerstand, en dat ontwijken, deel is van een verlaat rouwproces. Een cruciaal deel zelfs van de specifieke dynamiek van verlate rouw. Die van verlate rouw een totaal ander proces maken dan rouw na een recent verlies.

    Angst

    Een belangrijke oorzaak van het ontwijken is een oorzaak die meestal niet uit zichzelf aan het licht komt. Waar je je niet van bewust bent. Waar je je dus niet zomaar van bewust wordt. Terwijl in de ‘onderstroom’ deze oorzaak ervoor zorgt dat je het ontwijkt. Steeds weer ontwijkt om je verlate rouwproces aan te gaan.
    Dit ontwijken vindt z’n basis in de angst je ouder voorgoed kwijt te raken als je je verlate rouwproces aangaat. Dan is het goed te weten dat juist dat niet gaat gebeuren. In een verlaat rouwproces zoek je naar de verbinding met de ouder die heeft geleefd. In plaats van altijd, en voornamelijk, verbonden te zijn aan een ouder die dood is.

    Wonder

    Zie jouw angst je ouder voorgoed te verliezen onder ogen. Vertrouw erop dat dit niet gaat gebeuren. Daar waar je bang voor bent: je ouder voorgoed te verliezen, is dus juist niet wat er gebeurt. Je verbindt je – opnieuw, en nu als volwassene – met de ouder die heeft geleefd. In plaats van voornamelijk verbonden te zijn met de ouder die dood is, verbindt je je in dit proces, stap na stap, met het leven.
    Dat is in dit proces het wonder van verbinden.

    Rouw kent geen tijd

  • | | |

    Verlaat Verdriet-ers en verstrikkingen: enigst kind

    DoorTitia Liese

    Ik begrijp het heel goed. Voor mijzelf gold dat ooit ook. Mensen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren door overlijden hebben vaak het gevoel dat ze de enigen zijn. Alsof het alleen hun is overkomen. En niemand anders. Alsof het alleen maar over henzelf gaat. Jij – Verlaat Verdriet-er – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overleden ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overgebleven ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Dan lijkt het alsof die persoonlijke omstandigheden bron zijn van alle complicaties.

    Kenmerkende patronen

    Als je zo lang met Verlaat Verdriet-ers werkt als ik doe, dan weet je dat dat eenzijdige perspectief niet klopt. Dat er kenmerkende patronen zijn die opgaan voor heel veel Verlaat Verdriet-ers. Dat deze verstrikkingen universeler zijn. Veel meer voorkomen bij andere Verlaat Verdriet-ers dan je denkt. Of eigenlijk: dan je weet.

    Verstrikkingen

    Specifieke verstrikkingen die ik altijd weer tegenkom bij Verlaat Verdriet-ers zijn de verstrikkingen tussen Verlaat Verdriet-ers als enigst kind met hun moeder, na het verlies van hun vader.
    ‘Ik weet niet of ik het verdriet voel van mijn moeder, of dat het mijn eigen verdriet is.’
    ‘Mijn moeder wilde eigenlijk nergens meer heen zonder mij.’
    ‘Andere mensen zien mijn moeder altijd als een heel sociale vrouw. Maar voor mij was ze niet beschikbaar.’
    ‘Jij hebt nu een andere rol gekregen.’
    ‘Mijn moeder was altijd bang dat ze mij ook zou verliezen.’

    Mijnenveld

    Meer informatie over verstrikkingen bij Verlaat Verdriet in de module Mijnenveld.