• | | | | |

    Workshop Verlaat Verdriet: wat Verlaat Verdriet-ers verder helpt

    DoorTitia Liese

    Workshop Verlaat Verdriet: wat Verlaat Verdriet-ers verder helpt

    Op de zaterdagochtend, tijdens de workshop Verlaat Verdriet, vraag ik deelnemers altijd woorden te geven aan gevoelens bij hun ervaringen in de Verlaat Verdriet-workshop. In verband met het komende symposium voor hulpverleners – Teruggaan om verder te kunnen, op zaterdag 8 november 2025 – heb ik de deelnemers van de workshop van juli 2025 gevraagd of ik hun woorden mag delen via mijn blog en op LinkedIn. Zodat lezers inzicht krijgen in thema’s die spelen bij Verlaat Verdriet-ers. Wat het voor Verlaat Verdriet-ers betekent dat ze de keuze hebben gemaakt de workshop te komen doen. En wat helpend is voor ze.
    De deelnemers hebben mij met alle liefde toestemming gegeven hun woorden en hun voornamen te delen op mijn site, op LinkedIn en op Facebook.

    Vragen

    De deelnemers formuleren hun antwoorden naar aanleiding van de volgende vragen

      • Wat heeft je geraakt;
      • Wat heeft je verbaasd;
      • Wat heeft je geïnspireerd.

    Aartje

    Wat heeft je geraakt

    Door de theorie lijkt alles nog beter te gaan passen. Daar bedoel ik mee dat ik beter ga/kan begrijpen wat het verliezen van papa in mijn leven voor invloed heeft (gehad). Vooral het feit dat het verlies oorzaak is geweest van het verloop van mijn leven, en niet de ‘foute keuzes’ die ik maakte.
    De ontreddering raakt me. Er schijnt nu licht op de leegte. Het is geen verdriet, pijn of angst. Ontreddering is het stilstaan/bevroren zijn in de tijd. Het raakt me dat hulpverlening zo weinig weet/wil weten van de impact van jong ouderverlies op het kind in ontwikkeling. En er ongezien aan voorbij is gegaan (gaat) in al die jaren dat ik hulpverlening heb gehad.

    Wat heeft je geïnspireerd

    Wat mij heeft geïnspireerd, en moed geeft, is het feit dat wij als Verlaat Verdriet-ers onszelf telkens weer uit durven dagen om het proces van teruggaan, doorwerken, onderzoeken en voelen, aan te gaan. Ik kan het. Ik wil het. En ik doe het!

    Mandy

    Wat heeft je geraakt

    De theorie. Opluchting dat veel dingen een plek krijgen. Waarom ik bepaalde dingen doe: controle; verlatingsangst; complicaties. Veel inzicht gekregen, bijvoorbeeld over de leegte die ik nooit gevuld krijg, wat ik ook probeer.

    Wat heeft je verbaasd

    Het zoeken bij mijn man wat hij mij niet kan geven, maar wat ik zelf moet doen. Ik moet meer aan mijzelf geven. Meer leren ontvangen. Meer laten zorgen, in plaats van altijd voor een ander zorgen.

    Wat heeft je geïnspireerd

    Ik wil zorgen dat mijn ruptuur heelt.
    De overeenkomsten in onze verhalen, terwijl er ook zoveel verschilt. Ik wil meer voor mijzelf, en ga hier absoluut meer voor open staan en vooral DOEN. Ik mag er zijn. En ik ben het waard. Ik wil meer dan alleen maar overleven!

    Meer kennis

  • | | | | |

    Teruggaan om verder te kunnen: het boek

    DoorTitia Liese

    Teruggaan om verder te kunnen

    … ‘Ik hoorde mensen tegen me zeggen: ga door met leven. Kijk niet teveel achterom. Sluit het af. Kijk naar de toekomst. Maar ik moest terug. Terug naar mijn rouw. Terug naar mijn verdriet. Ik ben verdrietig en down geweest, en ik zal het heus nog wel eens zijn. Maar het is het me wel waard geweest om midden in mijn verdriet te zitten. Ik heb eerst goed moeten rouwen om mijn leven weer op te kunnen pakken…’

    De titel van symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen is ontleend aan het boek dat Titia Liese schreef speciaal voor Verlaat Verdriet-ers. In dit boek deelt Titia de kennis die zij heeft ontwikkeld gedurende haar jarenlange werk met Verlaat Verdriet-ers. Aan de hand van eenvoudige schema’s waarmee ze haar kennis verduidelijkt, en citaten van ervaringsgenoten – zoals bovenstaand citaat van de Verlaat Verdriet-ster die de titel heeft gegeven aan het boek, opent Titia op een toegankelijke manier wegen voor Verlaat Verdriet-ers die op zoek zijn naar hulp.

    ‘Ik had nooit kunnen bedenken dat iemand zo tot in detail zou kunnen beschrijven hoe mijn binnenkant eruit ziet. Ongelofelijk, en ook heel bijzonder.’

    Handreikingen

    Teruggaan om verder te kunnen biedt niet alleen Verlaat Verdriet-ers, maar ook hulpverleners waardevolle handreikingen hoe op een goede manier om te gaan met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Het laat zien wat het je brengt als je teruggaat. En het laat zien hoe je verder kunt gaan.

    ‘Maar juist die niet leuke periode heeft me veel gegeven. Ik kon bij mezelf naar binnen kijken en vroeg me dagelijks af: wat wil je met je leven? En vooral ook: wat wil ik niet (meer) met mijn leven? Nou, ik wilde niet voor altijd zoveel verdriet voelen, mezelf zo dwars zitten. Door mezelf die dingen af te vragen kreeg ik een veel beter beeld van mezelf. Over wie ik was. Wat ik graag wilde. Wat ik nodig had. Dat maakte me liefdevoller naar mezelf. En sterker. Zo sterk dat ik beslissingen kon nemen waar ik volledig achter stond, maar die wel heel erg eng waren. Waar ik dus veel moed voor nodig had. Het heeft me zelfvertrouwen gegeven dat ik dus echt op mezelf kan bouwen en op mezelf kan rekenen. Dat ik echt dingen zelf en alleen kan. Ik leef weer.‘ 

    Maria de Greef over dit boek

    Maria de Greef, rouwtherapeut en publiciste, schrijft in haar Voorwoord voor Teruggaan om verder te kunnen:

    De titel: Teruggaan, om verder te kunnen sluit naadloos aan bij mijn algemene visie op rouw: Wat achter je ligt, is ook altijd voor je. Maar bij Verlaat Verdriet is het nog meer dan dat. Alles, werkelijk alles in het leven van de mens die jong zijn of haar ouder verloor, is bepaald door dat verlies: de identiteit, relaties, het zich verhouden tot de wereld, tot veranderingen, tot zichzelf. Het leren leven met een gat in je ziel.

    Boeken bestellen

    Symposium

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen, symposium voor hulpverleners op zaterdag 5 april 2025. Ben je hulpverlener? Kom je Verlaat Verdriet-ers tegen in je praktijk? Realiseer je je dat kennis uit ervaring bij kan dragen aan jouw werk met Verlaat Verdriet-ers in hun proces van verlate rouw? In een uitnodigend programma laten we je graag zien en ervaren hoe Verlaat Verdriet-ers in hun proces een leven te winnen hebben. Lees meer over dit bijzondere symposium.

    Rouw kent geen tijd

    In haar video’s op YouTube deelt Titia Liese haar kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw. In 13 modules van rond de 20 minuten per stuk ontvouwt Titia, mede aan de hand van de schema’s die ze tekent, haar bevindingen die ze in de loop van vele jaren onderzoek samen heeft gebracht onder de titel Rouw kent geen tijd.

    #verlaatverdriet #verlaterouw #kenniscentrumverlaatverdriet #verlaatverdrietsymposium  #teruggaanomverdertekunnen

  • | | | |

    Vijfentwintig jaar samenwerken aan Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    ‘Vijftwintig jaar hebben we samengewerkt aan onze Verlaat Verdriet-site’ realiseer ik me als ik in de trein zit op weg naar Amsterdam om met Juliëtte te overleggen: hoe verder met onze Verlaat Verdriet-site. ‘Daar moeten we om ons overleg te beginnen even bij stilstaan’ bedenk ik me.

    Vijfentwintig jaar geleden nam Juliëtte deel aan de tweede Verlaat Verdriet-workshop. ‘Het heeft me zoveel moeite gekost jullie te vinden. Ik vind dat jullie een website moeten hebben.’ Ziedaar het begin van onze langjarige samenwerking. Allebei ontwikkelden we ons op onze eigen gebieden. Juliëtte IT-specialist. Ikzelf Verlaat Verdriet-specialist. Drie Stichtingen rondom Verlaat Verdriet zagen we komen. En weer gaan. Samen hebben we het volgehouden. Zijn we al die jaren doorgegaan.

    Nieuwe website

    ‘Ik vind dat jouw website een grote upgrade nodig heeft’ zegt IT-er Ronald in Codiponte tijdens De weg van liefde 2024. ‘Ik wil dat graag voor je gaan doen’ ‘Als jij mijn technische vraagbaak wordt, dan ga ik de website bouwen.’ reageert Stephanie meteen. Het resultaat van hún intensieve samenwerking vanaf dat moment heb je vast al gezien: www.kenniscentrumverlaatverdriet.info

    Dragen

    Onwillekeurig komt het beeld van de Kariatiden bij me op. De vrouwen op de Acropolis in Athene die al sinds millennia het dak dragen van het Erechtheion. Zo voelt het even als ik me realiseer dat we echt vijfentwintig jaar samen de website hebben gedragen. Zonder ons beiden zou Verlaat Verdriet niet in de wereld staan. Toch best wel een memorabel moment, eigenlijk.

    Overdragen

    Wat een ongekende weelde dat Juliëtte en ik ons werk nu over kunnen dragen aan vertrouwde handen. Er zal best nog het een en ander (een heleboel) aan werk te verzetten zijn. Maar het komt goed.

    Juul, dank voor al die jaren samenwerken aan dat wat voor ons beiden zo belangrijk is: Verlaat Verdriet en onze website.
    Ronald en Stephanie: dank dat wij ons werk over mogen – en kunnen –  dragen aan jullie bewezen competente handen.

  • | | | | |

    In een klein hoekje verborgen

    DoorTitia Liese

    Een jaar of vier geleden kocht ik een nieuwe parasol voor m’n Terschellingse plek. Tamelijk lichtgewicht, maar wel met een lange stok. Jarenlang was ik gewend geweest aan een zware, ondeelbare houten stok. Altijd weer een worsteling om de parasol uit en in het schuurtje te krijgen. Maar altijd weer lukte het. Ook met de nieuwe parasol worstelde ik keer op keer met ‘schuurtje uit, schuurtje in’. Nooit drong tot mij door dat sommige parasolstokken wel deelbaar zijn. Tot ik vorige week de parasol in m’n schuurtje zag staan. Helft van de stok met parasol, naast de andere helft. Ken je die verbijstering die je kunt voelen als je iets wat zo voor hand liggend is – een deelbare parasolstok – gewoon jarenlang over het hoofd hebt gezien? Hoe dom kun je zijn?

    In een klein hokje verborgen

    Onmiddellijk voel ik weer al die keren tijdens mijn eigen verlate rouwproces waarin ik iets maar niet kon begrijpen. Tot op een dag ineens het kwartje valt, en je iets ziet wat je nooit hebt gezien, maar wat zo voor de hand liggend kan zijn. In een klein hoekje verborgen. Meestal op een moment dat je nou juist niet met je probleem bezig bent, gebeurt het. Ineens. Nieuw inzicht. Hoe verrast kun je zijn?

    Ben je al in de kleren?

    Voortvarend plaats ik de twee delen van de parasol op de parasolvoet. Natuurlijk heb ik gesnapt hoe je dat doet. Au. Oei. Au. Au.  Duim tussen de twee delen geklemd. Bloed. Pijn. Krachtwoord. Zo goed en zo kwaad als het gaat leg ik met mijn linkerhand een pleister om mijn heftig bloedende rechterduim. De volgende ochtend bloedt m’n duim nog steeds. Ik bel de huisartsenpraktijk, zodra die bereikbaar is. Aanvankelijk is de assistente niet onder de indruk van mijn verhaal. Tot ik vertel ‘In die arm heb ik geen lymfeklieren meer.’ ‘Ben je al in de kleren?’ vraagt ze. ‘Dan wil ik je meteen zien.’

    Ik ga straks kijken

    De dokter is overduidelijk een arts die met pensioen is, en waarneemt. ‘Je reageert zo rustig en adequaat’ zegt hij. ‘Wat heb je gestudeerd?’ ‘Niks’ zeg ik (niet geheel naar waarheid). ‘Ik werk vanuit ervaringsdeskundigheid. Ooit gehoord van Verlaat Verdriet?’ Hij kijkt me onderzoekend aan. Kennelijk heeft mijn vraag bij hem iets geraakt. Verborgen. In een klein hoekje. ‘Fijne dag verder’ zegt hij bij het afscheid. ‘Verlaat Verdriet. Daar ga ik meteen naar kijken.’