• | |

    Interview met Liesbeth Rasker in NRC

    DoorTitia Liese

    Rouwenden vormen een club

    Vanochtend ontving ik een interview met Liesbeth Rasker. NRC, 14 mei 2020. Interviewer: Rinskje Koelewijn.
    Ik geeft dit interview graag aan je door.

    Liesbeth Rasker (31), schrijver en reisblogger, maakte een podcast over rouwen. Ze leerde over ‘schoon’ en ‘vuil’ verdriet. „Rouwenden horen bij een club.”

    ……………. Toen de moeder van Liesbeth Rasker darmkanker kreeg en wist dat ze zou sterven, vroeg ze haar beste vriendin om na haar dood een oogje te houden op haar kinderen. Twee dochtertjes, 5 en 10 jaar oud. Die vriendin, schrijfster Renate Dorrestein, kwam voortaan elke woensdag bij de meisjes en hun vader op bezoek. „We aten met elkaar, daarna lieten zij en ik de hond uit. Dat was óns moment. Zij was mijn neptante, ik haar nepnicht.” Twintig jaar deelden ze elkaars levens, maar toen kreeg Renate Dorrestein slokdarmkanker. Ze overleed in mei 2018, 64 jaar oud. Liesbeth Rasker (31): „Met haar ging mijn moeder nóg een keer dood”………………….

    Aan de keukentafel

    ………… Nu weet ze: álles wat ze toen voelde, viel onder het hoofdstuk rouw. En ook dat dit „zware, zwarte gevoel” in één klap verdween – ineens kon ze weer écht lachen – bleek volkomen normaal. Ze weet dat, omdat ze inmiddels het plan heeft uitgevoerd dat ze bedacht in die zomer van verdriet. „Ik zocht verhalen over wat rouw, of grief, of loss nou eigenlijk is. Maar waar ik behoefte aan had, bestond nog niet.” Ze heeft een podcastserie gemaakt, Dag voor Dag: zes gesprekken, van elk iets meer dan een uur, met mensen die gerouwd hebben. Ze spreekt, aan de keukentafel, twee vriendinnen van haar moeder, die naast hun vriendin ook hun man, een familielid of hun moeder verloren. Ze praat met leeftijdgenoten die een vader, of een vader én moeder missen. En ten slotte spreekt ze haar vader, 75 jaar, die nog elke dag een kaarsje brandt bij een portret van haar moeder………….

    ……………O ja, zegt ze met een lange uithaal. „Dat is to-taal anders. Een kind dat zijn moeder verliest… Dat gemis is onoplosbaar, dat wordt deel van je identiteit. Het zit verankerd in alle hoeken van wie ik ben, het leeft in me.” Hoe dan? „Ik ben altijd op mezelf geweest, een einzelgänger, ook toen mijn moeder nog leefde. Dat is wel versterkt. Uitvergroot.” Als zij het over rouw heeft, dan bedoelt ze de rouw om Renate. „Haar mis ik. Meer, of anders, dan ik mijn moeder mis. Renate kénde ik. Mijn moeder heb ik nooit echt leren kennen. Renate was degene die het meeste over haar wist te vertellen, dat mis ik ook………………

    Interview

    Lees dit interview in NRC

  • | |

    Verlaat Verdriet-ers en levenslessen

    DoorTitia Liese

    In mijn blog van gisteren OPLEIDING schreef ik over de invloed van het vroege verlies van je ouder(s) op je schoolcarrière. Over de formele vormen van scholing en opleiding dus.
    Vandaag schrijf ik over die andere school. Die niet formele school. Vandaag schrijf ik over levenslessen voor Verlaat Verdriet-ers.

    In je jeugd verloor je je ouder(s) door de dood. Vanaf dat moment wist je voor de rest van je leven dat de dood bestaat. Een realiteit is. Dat mensen een speciale eigenschap hebben. Ze gaan dood. Vroeg of laat. Nooit van je leven kun je meer doen alsof de dood niet bestaat. Alsof de dood niet jou zou kunnen raken. ‘Ik heb altijd de dood in mijn hoofd’, schreef ooit een Verlaat Verdriet-er tijdens een Verlaat Verdriet- workshop.

    Je hebt het van dichtbij meegemaakt. De dood van je ouder. Het verlies van je ouder. Het onomkeerbare verlies. De ruptuur. En de gevolgen van die ruptuur voor de rest van je leven.

    Lessen van het leven

    Lessen van het leven hebben Verlaat Verdriet-ers geleerd. In sommige opzichten zeer hardhandig. Ik noem een paar van deze lessen.
    Je hebt geleerd:

    • dat de dood een realiteit is in het leven;
    • je aan te passen;
    • te zorgen;
    • je staande te houden onder moeilijke omstandigheden;
    • verantwoordelijkheid op je te nemen;
    • flexibel te zijn;
    • door te zetten;
    • kwesties van verschillende standpunten te bekijken;
    • de noden van je omgeving te zien;
    • te handelen in geval van nood;
    • te relativeren;
    • het heel lang uit te houden met schaarse middelen;
    • je gemakkelijk te verplaatsen in andere mensen.

    Eigenschappen en overlevingspatronen

    Tal van eigenschappen die verborgen zitten in overlevingspatronen. Eigenschappen die jouw leven – en het leven van je naasten – verrijken als jij deze eigenschappen onbekommerd in kunt zetten. Als kwaliteiten.
    Aan jou om deze eigenschappen op te duiken. In jouw overlevingspatronen.

    Waterlelie

    Je kent vast de symboliek van de waterlelie.
    Geworteld in de modder.
    Naar het wateroppervlak gegroeid.
    In stille schoonheid drijvend.

    Verlaat Verdriet-er: laat ook jij tal van waterlelies bloeien.

  • | | |

    Het verlangen van Verlaat Verdriet-ers naar het paradijs

    DoorTitia Liese

    ‘Herkenbaar.’
    ‘Heel herkenbaar.’
    Ik lees de reacties van Verlaat Verdriet-ers op mijn blog van gisteren Ontreddering: gezien en gehoord worden

    Ik denk nog even verder na over deze blog en de reacties. Want – weet je – als mijn moeder niet was doodgegaan, dan had ze daar gewoon gestaan. Wachtend op het schoolplein. Tot ik terug zou komen van mijn schoolreisje. Heel gewoon. Tussen de andere moeders en vaders. Gewoon. Niets bijzonders. Niets aan de hand.
    Er was pas iets aan de hand toen mijn moeder daar niet meer kon staan. Omdat ze dood was.

    Het verlangen naar het paradijs

    Hoe wrang is het dan als andere mensen – en helaas hebben hulpverleners daar helemaal een handje van – gaan zeggen: ‘Je idealiseert je moeder.’ ‘Je idealiseert je vader.’
    Het verlangen van Verlaat Verdriet-ers naar het paradijs is geen verlangen naar een ideale moeder of een ideale vader. Is geen verlangen naar een ouder zonder smetje. Een super-papa. Of een super-mama.

    Het verlangen van Verlaat Verdriet-ers naar het paradijs is het verlangen naar de tijd van voor het overlijden van je ouder. Toen je leven nog gewoon was. Een heel gewoon kinderleven. Met een moeder die bij school stond als je terugkwam van je schoolreisje. Een vader die bij school stond als je terugkwam van je schoolreisje.

    Heel gewoon

    Heel gewoon.
    Niets aan de hand.
    Tussen de andere moeders en vaders.
    Omdat jij terugkwam van je schoolreisje.

  • | | |

    Een plek in de workshop van 4-6 juni gratis beschikbaar

    DoorTitia Liese

    Deze workshop is inmiddels volgeboekt

    Basisworkshop Verlaat Verdriet

    In de basisworkshop Verlaat Verdriet van 4, 5 en 6 juni 2020 is een plek vrij gekomen. Deze plek stel ik met liefde gratis beschikbaar aan een Verlaat Verdriet-er die als gevolg van de corona-maatregelen inkomen is verloren. Zeeën van tijd heeft. En heel graag wil deelnemen aan een Verlaat Verdriet-workshop.

    Aanbod

    Gebruikmaken van deze mogelijkheid is niet helemaal onvoorwaardelijk, namelijk

    Je

    • verloor in je jeugd (voor je 20e) je ouder(s) door overlijden;
    • raakte als gevolg van de corona-maatregelen je inkomsten kwijt;
    • hebt geen partner met een eigen inkomen;
    • wilt heel graag deelnemen aan een Verlaat Verdriet-workshop.

    Aanmelden

    Deelname

    • Op volgorde van aanmelding;
    • Op basis van argumenten.