• | | |

    Dit is mijn leven: Charlotte Salomon

    DoorTitia Liese

    Leven? of theater?

    Ze begrijpt het vreemde gevoel dat ze altijd al in zich meedraagt. 
    De mateloze angst om te worden verlaten.
    De zekerheid door iedereen te worden afgewezen.
    Wat moet ze doen? 
    Huilen, of sterven, of niets?  

    Dan doemt het gezicht van Alfred op.
    Een visioen dat levendiger is dan ooit.
    Ze denkt aan zijn laatste woorden op het perron 
    ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je de dood omhelzen en liefhebben‘.
    Ze moet leven, om te scheppen.
    Schilderen om niet gek te worden. 

    Op die dag wordt haar werk Leven? of Theater? geboren.
    Al lopend denkt ze aan de beelden van haar verleden. 
    Om te overleven moet ze haar verhaal schilderen.
    Dat is de enige uitweg.
    Ze herhaalt het, nog eens en nog eens.
    Ze moet de doden tot leven wekken.
    Bij die zin blijft ze staan.
    De doden tot leven wekken.
    ‘Ik moet nog dieper de eenzaamheid in.’

    Citaat 1

    Ze besluit zichzelf te redden van haar mateloze verlangen naar de dood. Als alternatief voor zelfdoding ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen. In Zuid Frankrijk, waar ze na haar vlucht uit nazi-Duitsland verblijft, trekt ze zich totaal terug en begint als een waanzinnige te schilderen. Hierbij gebruikt ze alles wat ze in zich heeft. Haar kunstenaarschap, haar visuele en muzikale geheugen, haar inzicht in de persoonlijkheden van haar familieleden, haar intellectuele bagage, humor en inspiratie die ze put uit haar liefde voor de man die ze heeft moeten verlaten om te kunnen vluchten: Alfred Wolfson (1896-1962).

    Citaat 2

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Het levensverhaal in beeld en woord van een jonge vrouw die op haar negende haar moeder verliest. Haar verhaal vanuit haar vroegste jeugd tot het verraad in 1943, in de context van haar bewogen familiegeschiedenis. Een Joodse familie in Duitsland, voor en in de tijd van de tweede wereldoorlog. Leven? of Theater?

    Lees meer

  • | |

    Zien als je het ziet. Begrijpen als je het begrijpt.

    DoorTitia Liese

     

    Zien als je het ziet.
    Begrijpen als je het begrijpt.

    Hoe vertel ik Verlaat Verdriet-ers die aan het begin staan van hun verlate rouwproces dat verlate rouw een omvangrijk, complex en gelaagd proces is, zonder ze het gevoel te geven voor een onmogelijke taak te staan? En hoe laat ik ‘de buitenwereld’ zien dat Verlaat Verdriet en verlate rouw over veel meer gaan dan alleen over de overleden ouder, en de vraag of je als kind wel of niet hebt kunnen rouwen om het verlies van je ouder(s)?

    Vorm en Restvorm

    Giraffe??? zal mogelijk je eerste gedachte zijn geweest bij het zien van de afbeelding. Mijn verhaal van de giraffe is een verhaal met een lange geschiedenis. De korte geschiedenis deel ik graag op deze plaats met je. Mogelijk wist je het al. Mogelijk wist je het niet. Ooit ben ik opgeleid tot tekenlerares. VORM en RESTVORM hebben me altijd gefascineerd.

    Soms doe je een ontdekking die al heel lang ergens in je verborgen ligt. En dan, ineens, is het er. Iets zo simpels dat je je afvraagt: hoe komt het dat ik dat niet eerder heb gezien? Waarom heb ik dat niet eerder begrepen? Ineens begreep ik waarom het verhaal van VORM en RESTVORM me in Verlaat Verdriet-verband altijd heeft bezig gehouden, zonder er goed de vinger op te kunnen leggen wat ik dan daar mee wilde. Ik ga proberen dat wat ik niet eerder zo heb gezien en heb begrepen duidelijk voor je te maken.

    Zie de afbeelding hierboven. Tien tegen een dat je een giraffe ziet. Dat je bent gefocust op het beeld van de giraffe. VORM.
    Wat je niet bewust ziet is de vorm om de giraffe heen. RESTVORM. Toch is die RESTVORM net zo belangrijk voor het beeld als het beeld van de giraffe. De RESTVORM geeft het beeld kaders. Maakt het beeld compleet.

    Verlaat Verdriet: Vorm en Restvorm

    Bij Verlaat Verdriet zijn we meestal gefocust op VERLIES. Het verlies van je ouder(s) in je jeugd. Daar gaat het verhaal om dat je vertelt. Dat is de VORM. Wat gebeurde er? Wat betekende dat voor jou? En wat betekent dat nu nog voor jou? Logisch, want dat is waarom je je bezig houdt met Verlaat Verdriet.

    Wat we vaak veel minder goed zien is de RESTVORM. De context. De context maakt jouw verhaal compleet. Maakt jouw verhaal van verlies tot jouw levensverhaal. Jouw levensverhaal in de context van plaats en tijd. Hoe zag het gezin eruit waarin jij bent geboren, en opgegroeid? Wat was jouw plaats in je gezin van herkomst? Wanneer werd je geboren? Hoe zag de tijd eruit waarin jij bent geboren, en opgegroeid? Waar ben je geboren? In welke cultuur ben je geboren, en opgegroeid?
    En toch hoort het allemaal bij elkaar. VORM en RESTVORM maken het beeld compleet. Maken het verhaal van jouw leven compleet. Jouw levensverhaal. Jouw biografie.

    Wat zie jij?

    • Beschrijf wat jij ziet in VORM;
    • Beschrijf wat jij ziet in RESTVORM;
    • Wat raakt jou in deze blog?
    • Wat verrast jou in deze blog?
    • En wat inspireert jou in deze blog?
  • | | | |

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    DoorTitia Liese

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    Geboren: 1917 in Berlijn.
    Vermoord: 1943 in Auschwitz

    Afgelopen week kwam ik het boek Charlotte tegen. Roman over het leven van Charlotte Salomon, geschreven door David Foenkinos. Ik bestelde het boek. Gisteren ontving ik het.
    Het hele dikke boek van Charlotte Salomon ‘Leven of theater?’, samengesteld door Judith Herzberg, staat al ruim veertig jaar in mijn boekenkast. Een autobiografisch zangspel in 769 gouaches. In de loop van die vele jaren heb ik het boek meer dan eens uit mijn kast gepakt. Doorgekeken. Gelezen. Pas nu, nu ik zelf gefocusd ben op het plaatsen van jong ouderverlies in tijd en ruimte, en Verlaat Verdriet  in woord en beeld, dringt de volle omvang van dit bijzondere werk tot mij door.

    Verlies

    Charlotte Salomon is 9 jaar als ze haar moeder verliest. Pas na de zelfdoding van haar grootmoeder aan moederszijde in 1940 ontdekt ze dat haar moeder Fransceska niet, zoals haar indertijd is verteld, is overleden aan een griepje. Ook haar moeder is overleden door zelfdoding. Charlotte blijft alleen achter met haar vader, Duits-Joods medisch specialist. ‘Onhandelbaar’ geworden wordt ze verzorgd door opeenvolgende ‘juffen’. Tot haar vader kennis maakt met zangeres Paula. Haar vader en Paula trouwen. Haar inning geliefde juf ‘Hase’ vertrekt. Charlotte krijgt een nieuwe moeder, met wie ze een ingewikkelde relatie ontwikkelt.

    Vlucht naar Frankrijk

    Om de politieke ontwikkelingen in nazi-Duitsland vlucht Charlotte Salomon met haar grootouders naar Zuid Frankrijk. Na de zelfdoding van haar grootmoeder ontwikkelt ook Charlotte een sterk verlangen naar de dood. In haar nood denkt ze terug aan de woorden van haar zangpedagoog en geliefde ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je misschien wel het tegendeel ervan – de dood – omhelzen en begrijpen’. Ze besluit zichzelf met behulp van zijn ideeën te redden, en als alternatief voor zelfmoord ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen.
    Zo verwerkt de 24-jarige Charlotte haar roerige familiegeschiedenis, en haar ervaringen als Joodse in Berlijn, op een buitengewone manier. In bijna 800 gouaches beschrijft ze haar leven in woord en beeld. ‘Leven of theater?’.

    Vermoord

    In 1943 wordt Charlotte Salomon, 26 jaar en 5 maanden in verwachting van haar eerste kind, in Zuid Frankrijk opgepakt. En vervolgens vermoord in Auschwitz.

    Joods historisch museum

    In november 1971 hebben Albert en Paula Salomon het verzamelde werk ‘Leven of theater? geschonken aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

    Lees meer

  • | | |

    Mensen zonder uitstraling: Jente Posthuma

    DoorTitia Liese

    Jente Posthuma: Mensen zonder uitstraling

    Wat gebeurt er in het leven van een meisje van 13 als haar moeder overlijdt na een lange tijd van ziekte en aftakeling.
    Wat gebeurt er met je als je moeder een schimmige carrière als actrice had. Een moeder die haar dochter altijd voorhield dat mensen zonder uitstraling nog erger zijn dan lelijke mensen.
    Een vader die directeur is van een psychiatrische inrichting. Een man die als professional wist wat hem te doen stond met patiënten, maar die er als (huis)man niet zoveel van maakt. Laat staan als vader en beschermer van een stuurloze dochter zonder moeder.

    Wat gebeurt er in het leven van een jonge vrouw die op haar 30e als een stuurloos wrak, zonder kant of wal te raken, ronddobbert in haar leven. Wetend dat mensen zonder uitstraling nog erger zijn dan lelijke mensen. Maar die geen idee heeft hoe je dat dan wel moet doen: een vrouw te zijn met uitstraling. Moeder te zijn voor haar zoontje. Partner te zijn van een merkwaardige man. Dochter te zijn van een vader die inmiddels de opa is geworden van haar kind.

    Herkenbare thema’s

    Goed geschreven boek dat je meeneemt naar tal van herkenbare thema’s uit het leven van een 30-jarige dochter die als 13-jarige haar moeder verloor.

    Lees meer