• | | | | | | | | |

    Wat schrijven met je doet!

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

     

     

    Verlaat Verdriet, wegen naar herstel

    Afgelopen donderdag, 17 september 2015, de Verlaat Verdriet-lezing Verlaat Verdriet, wegen naar herstel in Apeldoorn gehouden. Een heel bijzondere avond!

    Rieteke Klaucke: Wat schrijven met je doet!

    Rieteke Klaucke, één van de drie vrouwen die in Apeldoorn de aanstaande Verlaat Verdriet-lotgenotengroep organiseren – en gaan leiden – beet deze avond op mijn verzoek de spits af met haar ervaringsverhaal Wat schrijven met je doet!

    Wat gebeurde er met me?

    ‘Goh dat is wat voor jou!’
    ‘Wat ?’
    ‘Een lezing voor mensen die jong een ouder verloren door de dood!’
    ‘Ha en waar?’
    ‘In de Haag!’
    ‘Da’s mij te ver!  En wie doet dat dan?’
    ‘Titia Liese.’

    Maar.. eerlijk gezegd, mijn nieuwsgierigheid was toch wel gewekt!
    Een blik op het telefoonnummer en ik wist het al, in de buurt! Nunspeet, dat is heel wat dichterbij dan Den Haag.     Bellen dus.

    ‘Met Titia Liese!’
    ‘Met Rieteke Klaucke, ik las ergens dat u een lezing geeft in Den Haag, maar misschien dat u dat ook wat dichterbij doet?’
    ‘N    ee ik bel niet voor echt voor mezelf hoor, ik heb mijn vader zelfs helemaal niet gekend. Is lang geleden al gestorven,1948. Dus nee hoor, niet nodig!’
    ‘Nee, ik bel voor al die leden van ZorgSaam in Apeldoorn waar ik voor werk. Die kunnen wel zo’n lezing gebruiken, 7500 leden. Dat moet gaan lukken, om dat dicht bij huis te organiseren!’
    ‘Oh, en weet je het zeker dat het niet voor jezelf is?’
    ‘Tuurlijk, mevrouw Liese weet ik het zeker.’

    Mevrouw Liese, die kennelijk vaker met dat ontkenningsbijltje had gehakt, drong een beetje aan, beetje schuren en ja hoor, de twijfel kwam met een enkele traan omhoog.
    Hè wat gebeurde er met me?

    Levensverhaal

    Dat was het begin van mijn traject van familieopstellingen, herkennen, erkennen, aangaan en onderzoeken, om het tenslotte plaats te geven in mijn levensverhaal. Dat levensverhaal waar ik toen aan begon te schrijven, bleef schrijven, oeverloos, cascadeus. Er kwam geen einde aan.Vertellen aan mijn vader wat mij was overkomen, sinds die fatale dag dat ze hem opgaven en hij zelf ook opgaf. Hoe verder ik in mijn proces kwam, dat schrijven dat bleef..

    Inmiddels was ik door Titia opgeleid om lotgenotengroepen Verlaat Verdriet voor Humanitas te begeleiden samen met Grietje Krijgsheld  en Willemien Sanders.

    Door het graven in mijn verleden, waar bronnen waren opgedroogd en men zich mijn vader niet meer herinnerde, veranderde ook mijn verhaal.Toen wist ik het. Het moest een boek worden. Van het oorspronkelijke ik en vader en jij, werd het zij en hij. Korter ook. De nadruk verplaatste zich. De onrust verdween. Het werd een verhaal vanaf een afstand. Na nog 3 versies wist ik het. Het moest een monoloog worden met uitgesproken rollen voor mijn moeder, voor mijn surrogaatouders, voor mijn omgeving, met muziek en foto’s. Groot geprojecteerd en ik in de hoofdrol, met attributen om het verhaal kracht bij te zetten. Om te laten zien wat verwerken met iemand doet.

    Ik ben vrij!

    Het was een struisvogelei om te leggen met Grietje en Willemien als ‘de leestantes’. Hun suggesties of veranderingen zorgvuldig geformuleerd. Marjolijn van den Berg, theaterschrijfster, redigeerde mijn monoloog om mijn woorden kracht bij te zetten en het stuk voor publiek en professionals voor Verlaat Verdriet aantrekkelijk te maken. De titel Closure (wat letterlijk betekent: een gevoel van resolutie of conclusie aan het eind van een artistiek werk) heb ik misschien wel onbewust gekozen. Dat het inderdaad de absolute afsluiting zou worden kon ik niet bevroeden, toen niet. Ik ontdekte, dat – nu het zo ver is om er mee naar buiten te willen gaan – het eigenlijk heel ver van me af staat! Het is verwerkt. Het heeft de plaats gekregen die het verdient, de inspanningen waardig. Het is een document geworden.
    Ik voel het nu zo, alsof de wond niet meer kan worden opengemaakt. Er heeft een heling plaats gevonden, door te schrijven. De woorden vol van emotie, gevoel, het diepe voelen: het is er niet meer. Ingeruild voor plannen, ideeën. Bruisend van zin om van alles te ondernemen. Levendig, optimistisch, dat zware, dat gedragene, heb ik achter me gelaten.
    Ik ben VRIJ!!!.

     

  • | |

    Drie masterclasses rond het levensverhaal

    DoorTitia Liese

    Van Titia Liese

    Vorige week vrijdag ontmoette ik José Franssen. We hadden al sinds enige tijd mail-en telefooncontact, maar life-contact was er nog niet. We ontmoetten elkaar op een hete dag in Maastricht, liepen in de hitte naar de Pietersberg en hadden elkaar heel veel te vertellen.

    Levensverhalen

    José heeft zich gespecialiseerd in Levensverhalen. Gisteren stuurde ze me haar bericht over de drie schrijf-masterclasses die ze komende herfst aanbiedt in Roermond. Ik geef haar bericht graag aan je door.

    Drie Masterclasses

    De tijd, de waarheid en de leraar

    2 oktober 2015

    Versnellen, Vertragen, Verstillen, Vastleggen: Over de Tijd en het Levensverhaal

    Tijdens deze studiedag is de Tijd ons thema. We zullen schrijven over de Tijd in ons leven, nadenken over onze eigen tijdsdecors, uitwisselen en met elkaar in discussie zijn. Ik zal vertellen over wat ik geleerd en ontdekt heb over de Tijd en het levensverhaal. Over verschillende manieren van omgaan met de tijd.

    30 oktober 2015

    Wat doen we met de Waarheid?: Over de Waarheid en het Levensverhaal

    Op deze studiedag zullen we het thema verkennen via schrijfoefeningen, op zoek naar onze eigen waarheden.

    4 december 2015

    Hoe ben je een goede Leraar?: Over Lesgeven en het Levensverhaal

    Hoe word ik een goede leraar? Wat is een goede leraar?
    Een studiedag voor schrijfdocenten en mensen die werken met levensverhalen in groepen.

    Meer informatie:

  • | | | | | |

    Rouwen om een verloren leven

    DoorTitia Liese

    Rouwen om een verloren leven: een voorbeeld uit de praktijk

    ‘Ik rouw om mijn verloren leven. Ik rouw om het gevoel dat ik, na het verlies van mijn vader, niet meer heb geleefd’. M., een nog jonge vrouw (begin 30), zegt het tijdens een individuele Verlaat Verdriet-basisworkshop. Ze zegt het hardop. Grimmig. In haar stem klinken verdriet, boosheid, machteloosheid en een eindeloze eenzaamheid.

    Voor ‘de buitenwereld’ zijn Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet nog (te) vaak onbegrijpelijke fenomenen. Niet te vatten. ‘Dat is toch al zo lang geleden?’ ‘Daar kun je nu toch geen last meer van hebben?’ ‘Je koestert je verdriet’. Een kleine greep uit de opmerkingen die Verlaat Verdriet-ers vaak te horen krijgen, als ze vertellen over het verdriet, de pijn en de boosheid die hun leven moeizaam en zwaar maken. ‘Ik leef in een hel’, zegt een andere Verlaat Verdriet-er. ‘Ik wil dit leven niet meer.’

    Voor veel Verlaat Verdriet-ers is het (te) moeilijk om toe te geven, maar veel van hen kennen die gevoelens een verloren leven te leven. Voor veel ‘buitenstaanders’, en dan bedoel ik de ‘buitenstaanders’ die wel begrip op kunnen brengen voor de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder, is een verlaat rouwproces een rouwproces om je overleden ouder. Een verlaat rouwproces is echter veel meer dan dat alleen. Een verlaat rouwproces is een veel meer omvattend proces, dat uit veel dimensies en veel lagen bestaat.

    Dimensie van een verlaat rouwproces

    De rouw om een verloren leven is één van die dimensies in dit proces. ‘Weet je wat het is’, geef ik M. als antwoord op haar uitroep. ‘Dit is een moment waarop je je leven kunt veranderen. Iedere dag die je boos, verdrietig, wanhopig, wrokkig blijft om je verloren leven, plak je aan je verloren leven. Jij kiest er nu voor het anders te gaan doen. Jij kiest er nu voor te gaan leven, in plaats van te overleven. Jij kiest er hier en nu voor jezelf een uitweg te gunnen uit pijn, boosheid, verdriet, wanhoop en wrok. Door hier te zijn heb je die keuze gemaakt. Je geeft jezelf een nieuw leven door je verlate rouwproces aan te gaan. Het is tijd voor je om te rouwen om je verloren leven.’

    Tip

    Lees meer over het gevoel van een verloren leven in de metafoor van Toine in mijn boek Teruggaan om verder te kunnen.

  • | | | | | | | |

    Het menselijk tekort: mijn vader

    DoorTitia Liese

    Mijn vader was een beschadigd man. Beschadigd geraakt in zijn jeugd, met name door de slechte relatie die hij met zijn vader – mijn opa – had.
    Mijn opa was een beschadigd man, beschadigd geraakt als gevolg van het feit dat zijn vader het gezin veel te vroeg verliet voor een andere vrouw en aan de drank raakte.

    Het menselijk tekort

    Dank zij zijn liefde voor mijn moeder – en de liefde van mijn moeder voor hem – had mijn vader een goed en vervuld bestaan. Rijk aan liefde. Rijk aan cultuur. Rijk aan kunst. Rijk aan toekomst.
    Aan dit alles kwam een einde toen mijn moeder ziek werd en stierf en mijn vader achter bleef met twee kinderen van 5 en 8 jaar.
    Beschadigde man, die door het lot opnieuw beschadigd werd. Die opnieuw geconfronteerd werd met het menselijk tekort. Nu ook nog als alleenstaand vader en opvoeder van twee jonge kinderen.

    Word een dochter je moeder waardig

    Ik zocht – en vind – Rilkes Liebes-lied in het herinneringsboekje dat mijn vader na de dood van mijn moeder voor mij heeft geschreven. Ik vind dit liefdes-lied op één van de laatste bladzijden van het boekje, op de rechter bladzijde. Op de linker bladzijde een foto van de kist waarin mijn moeder ligt. Thuis opgebaard. Op en rondom de kist alle bloemstukken die er op dat moment waren.
    Boven deze foto staat geschreven: ……….‘Ik schreef al, dat Mam zo goed voor jullie zorgde, zó dat geen het haar zou hebben verbeterd. Mam heeft ook een zeer bijzondere vreugde aan het moederschap beleefd en ook al was het haar wel eens wat zwaar, vooral de laatste tijd voor ze echt ziek werd, ik ben toch blij, dat ze jullie heeft gehad en dat ze jullie nog wat heeft zien opgroeien. Ze stelde zich veel van jullie toekomst voor. Ik hoop, dat die zal zijn, zoals zij het graag gezien had en ik hoop dat, wie ook in je leven een plaats van betekenis zal gaan innemen – zij, die je moeder is geweest en die zo ontzettend veel èn van mij èn van jullie beiden gehouden heeft, daarin niet geheel ontbreken zal. Het is hierom vooral, dat ik voor jou dit kleine herinneringsboekje, dat je overal mee naar toe kunt nemen, heb gemaakt.
    Word een dochter je moeder waardig!’

    Mijn vader was een zorgvuldig man. Op bladzijde 1 van het boekje: Nieuwjaarsdag 1958. Gisteren hebben we wat ons van Mammie nog restte naar Dieren gebracht, waar de crematie van haar stoffelijk overschot heeft plaats gehad. Op de laatste bladzijde: gesloten Pasen 1958.

    Beschadigde man.
    Beschadigd mens.
    Het menselijk tekort.
    Hoe had hij het beter kunnen doen?