• | | | |

    Vera heeft ontdekt dat ze wél gewenst was

    DoorTitia Liese

    In het Noord Hollands Dagblad van zaterdag 16 februari 2025 een prachtig artikel over Vera Dil: Vera heeft ontdekt dat ze wél gewenst was. Vera vraagt de journaliste of we haar artikel mogen plaatsen op Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Vera

    Als tienermeisje hoorde Vera Dil (62) dat ze niet gewenst was. Het beïnvloedde haar leven. Ernaar vragen kon ze niet meer, want haar moeder overleed toen ze tien jaar oud was. Ze dook in de familiegeschiedenis en kwam op een totaal ander verhaal. ‘Ik vond een foto van mij en mijn moeder, ze hield me liefdevol vast.’

    Moeder

    Haar moeder overlijdt op 37-jarige leeftijd, als Vera tien jaar oud is. In die tijd wordt niet veel over de dood gesproken, het leven gaat verder. Als tienermeisje hoort Vera van een familielid dat haar ouders haar eigenlijk niet wilden. Ze neemt dit voor waar aan. Haar vader hertrouwt op haar zestiende en ze heeft de moed niet om ernaar te vragen. ‘Ik was, door wat ik gehoord en geloofd had, een beetje boos op mijn moeder. Ook na haar overlijden. Daardoor kon ik niet goed naar oude foto’s kijken. Ik stopte het verdriet weg.’

    Workshop Verlaat Verdriet

    In gesprek met een vriendin, die haar ouder ook op jonge leeftijd verliest, komt het onderwerp onverwerkte rouw ter sprake. ‘We herkenden veel in elkaars belevingen. Ze tipte mij op de workshop Verlaat Verdriet. ‘ Tijdens de workshop ontdekt Dil wat een impact het heeft om een ouder op jonge leeftijd te verliezen. ‘Het is een liefdesstroom die abrupt verbroken wordt. Je gaat dus op een soort overlevingsmodus.’

    Zoektocht

    Ze begint aan een herdenkingsboek voor haar overleden moeder. ‘Op zoek gaan naar wie ze was, toen ze nog leefde. Ik ontdekte steeds meer dat mijn moeder en ik veel op elkaar lijken.’ Vera gaat gesprekken aan met mensen die haar moeder hebben gekend. Ze verzamelt foto’s. Op één foto spat het geluk ervan af. ‘Ze hield mij liefdevol vast, met een grote glimlach.’ Een kantelpunt voor de Zaandamse. ‘Een magisch moment. Met de nieuwe verhalen en de foto, veranderde het beeld dat ik had uit mijn kindertijd. Die foto hangt nu ingelijst en uitvergroot in mijn woonkamer, zodat ik er elke dag naar kan kijken.’

    Herinneringsboek Moeder

    Voor de zoektocht naar haar moeder maakt Vera dankbaar gebruik van Herinneringsboek Moeder. Je kunt Herinneringsboek Moeder gratis downloaden van de website Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Dank

    Vera, dank je wel voor het delen van jouw verhaal. Ik hoop dat we het binnenkort mogen plaatsen op Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Symposium voor hulpverleners op zaterdag 5 april 2025/ Lees meer over dit symposium op Kenniscentrum Verlaat Verdriet Ben je hulpverlener? Meld je aan voor dit bijzondere ervaringsgerichte symposium. Ben je Verlaat Verdriet-er? Tip zoveel mogelijk hulpverleners voor dit symposium!

    #verlaatverdriet #verlaterouw #herinneringeboekmoeder #herinneringsboekvader #teruggaanomverdertekunnen #symposiumteruggaanomverdertekunnen

  • | | |

    Verlaat Verdriet tot in de haarvaten van je bestaan

    DoorTitia Liese

    Afgelopen dinsdag had ik op de Universiteit voor Humanistiek een gesprek over Verlaat Verdriet en verlate rouw met professor Geert Smid, en met Mandy Gosling (UK). Ik had er lang naar uitgekeken. De ontmoetingen waren fijn, en hartelijk. Zowel met Geert, als met Mandy. En toch is het overheersende gevoel van deze ontmoetingen een gevoel van teleurstelling. Werkbare kaders voor wetenschappelijk onderzoek naar verlaat verdriet zijn nog onzichtbaar. Ik begrijp het, maar ondertussen zit ik daar wel met al mijn ervaringskennis uit ruim vijfentwintig jaar werken met Verlaat Verdriet-ers die geen aansluiting vindt – of lijkt te vinden – met een academische benadering van verlaat verdriet.
    Eenmaal terug thuis realiseer ik me: ook nu weer lag de focus vooral op preventie. Hoe help je kinderen die een ingrijpend verlies lijden? Hoe zorg je ervoor dat ze er later geen last van krijgen? In plaats van: hoe help je volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren? Als ik de volgende dag wakker word voel ik hoe groot de kater van de teleurstelling is. Hoe pak ik dit nu weer op? Hoe veranderen we de al te gebruikelijke focus op kinderen naar een nieuwe focus, namelijk op volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren?

    In de haarvaten van je bestaan

    Gisteren sprak ik een vriendin aan de telefoon. We kennen elkaar al ruim dertig jaar. Haar hele werkzame leven heeft ze gewerkt als maatschappelijk werkster. Ze kent mijn werk. Juist met haar heb ik veel over mijn Verlaat Verdriet-werk kunnen delen. Mijn vriendin is erg betrokken bij een man die ze al kent vanaf zijn geboorte. Nu veertiger, vier jaar toen hij zijn moeder verloor. Altijd weer stelde ze me hem als voorbeeld. Niet iedereen hoeft er last van te hebben. Hij in ieder geval heeft dat nooit gehad. Van tijd tot tijd sprak ze over hem. Altijd weer was de boodschap: hij heeft er helemaal geen last van. Terwijl ik steeds weer opnieuw herkenbare Verlaat Verdriet-patronen hoorde. Zoals innerlijke eenzaamheid. Onzeker. Geen ankerpunten. Moeite in zijn werk te functioneren. Maar als de boodschap is: hij heeft er geen last van dat hij zijn moeder zo vroeg is verloren, wie ben ik dan om te zeggen dat ik iets anders hoor? Terwijl ik de man zelf nooit heb gezien of gesproken, maar wel steeds weer hoor hoe de gevolgen van het vroege verlies van zijn moeder zich tot in de haarvaten van zijn bestaan heeft genesteld.

    In therapie

    Gisteren vertelde mijn vriendin terloops dat de man ‘in therapie is gegaan.’ ‘Tja, je gaat het pas doen als je er aan toe bent’ voegt ze er als vanzelfsprekend aan toe. Ik ben met stomheid geslagen. Wie beseft dan wel dat Verlaat Verdriet zich kan verschuilen tot in de haarvaten van je bestaan? Onzichtbaar. Zo diep weggestopt dat het niet eens meer gevoeld kan worden. Dat je je er niet van bewust bent dat Verlaat Verdriet ook over jou gaat. Misschien zelfs wel helemaal over jou gaat.

    Zichtbaar maken

    Natuurlijk is het van belang dat kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verliezen hulp krijgen. Maar het voorkomt niet dat kinderen er later last van kunnen krijgen. Wat wel voorkomen kan worden is dat de emoties van toen zich zijn gaan nestelen in de haarvaten van je bestaan. Onzichtbaar. Onherkenbaar. Onaanraakbaar. Verlaat Verdriet een zichtbaar en bespreekbaar onderwerp maken is van minstens even groot belang als kinderen helpen bij verlies. Want waarom zou je kinderen helpen, en de volwassen Verlaat Verdriet-ers vervolgens in de kou van onwetendheid laten staan?

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Daarom zijn wij, Verlaat Verdriet-ers graag bereid onze kennis te delen. Onszelf kwetsbaar op te stellen. Te delen wat het vroege verlies van onze ouder(s) met ons heeft gedaan, en wat het nog met ons doet. Wat het met ons doet als we in de hulpverlening geen gehoor vinden omdat daar onvoldoende kennis is van de levenslange gevolgen van jong ouderverlies. Wat het met ons doet als we eindelijk ontdekken dat Verlaat Verdriet bestaat. Erkenning vinden. Kennis die er voor ons toe doet. Rust.

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

  • | | |

    Verlaat Verdriet, veerkracht, overleefkracht en veranderkracht

    DoorTitia Liese

    Veerkracht, overleefkracht en veranderkracht

    Veerkracht

    Een woord dat veel wordt gebruikt. Veerkracht. Zeker in de wereld van verlies en rouw. En zeker ook als het gaat om kinderen en verlies. ‘We moeten de veerkracht van kinderen niet onderschatten.’ ‘Kinderen passen zich zo gemakkelijk aan.’ Veerkracht. Het woord heeft zo’n mooie klank. Zo’n mooie gevoelswaarde ook. Zo veelbelovend. Hoe mensen altijd hun blik op de toekomst kunnen richten, waardoor ze in staat zijn moeilijkheden te overwinnen die op hun pad komen.

    Overleefkracht

    Een stuk minder aantrekkelijk is het woord Overleefkracht. Je voelt het onmiddellijk bij het woord overleefkracht. Hier is iets aan de hand. Hier is iets mis. Helemaal mis. En daar moet je dan maar het beste van zien te maken. Je moet het zien te overleven. Dat is wat er gebeurt bij kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verliezen door overlijden. Wat er aan de buitenkant heel aardig uitziet – ze redden het wel, zeker als ze daar een beetje hulp bij krijgen – ziet er aan de binnenkant vaak totaal anders uit. Daar is ontreddering. Daar is angst. Eenzaamheid. Verdriet. Pijn. Leegte. Boosheid. Onbegrip. Gevoelens van machteloosheid. Geen idee hebben hoe het verder moet. Leven is overleven geworden. Overleefkracht in plaats van veerkracht.

    Veranderkracht

    Om een verlaat rouwproces – een proces van verandering – aan te gaan, en vooral ook vol te houden, hebben Verlaat Verdriet-er Veranderkracht nodig. Over overleefkracht beschikken Verlaat Verdriet-ers wel. Dat hebben ze aangetoond. Maar zo goed als overleefkracht vaak naar binnen wordt gericht als het gevaarlijk wordt  – zo overleef je – zo goed moet veranderkracht naar buiten gericht zijn. Gericht op de uitweg die de weg vrijmaakt naar de toekomst. Van overleven naar leven. Een intens en intensief veranderproces. Een proces dat angst oproept. Twijfel. Weerstand. Ontreddering. Gevoelens van machteloosheid. Want wat gebeurt er met je als je veranderingen in werking gaat zetten? Tien tegen één spelen dan de overlevingspatronen op.

    Hulpverleners

    Verlaat Verdriet en verlate rouw kennen veel vormen en veel lagen van hardnekkige overtuigingen: overlevingspatronen. Achter die hardnekkige overtuigingen verschuilen zich angsten. Diepe, existentiële angsten. Dat is de angstaanjagende chaos die Verlaat Verdriet-ers vaak voelen als ze hun verlate rouwproces aangaan. Daar zit de angst voor het cascade-effect. De angst overspoeld te worden door een vloedgolf van emoties. Een vloedgolf die nooit meer zal stoppen. De angst in een diep gat te verdwijnen. En daar nooit meer uit te komen. Dat is de weg die Verlaat Verdriet-ers in hun verlate rouwproces aangaan. De weg waarvoor ze – elke keer weer opnieuw – zichzelf moeten verleiden toch nog weer een nieuwe stap te zetten. Dat is de weg waarvoor ze jou als hulpverlener nodig hebben.

    Teruggaan om verder te kunnen

    Teruggaan om verder te kunnen. Niet voor niks heet het symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen. Dit symposium laat jou, als hulpverlener, niet alleen de complexiteit zien van een verlaat rouwproces, maar ook de onmiskenbare schoonheid van een verlaat rouwproces. Van de weg terug naar het oorspronkelijke Zelf. Wij, Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen, nodigen je van harte uit. Ga mee op deze weg terug. De weg terug, om verder te kunnen gaan. Wij – Verlaat Verdriet-ers – zijn er klaar voor. Hulpverlener: jij  ook?

    Lees meer

  • | | |

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    DoorTitia Liese

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    ‘Waarom ben je niet eerder gekomen?’ vraagt de vroegere oppas van Liesbeth Rasker aan haar. ‘Waarom heeft het zo lang geduurd voordat je bij me bent gekomen?’

    Vroeg verloren

    Is er een antwoord op deze vragen? Een ander antwoord dan: ‘Het was er de tijd nog niet voor’? Afgelopen zomer werd de documentaire Vroeg verloren uitgezonden. Journaliste Liesbeth Rasker (1988) maakte deze documentaire voor 2DOC, in samenwerking met documentairemaakster Tessa Louise Poppe. Vier jaar hebben ze samen aan dit project gewerkt. Een intensief proces van ontmoetingen, onder meer met familieleden en bekenden. Maar ook van indringende gesprekken met Verlaat Verdriet-ervaringsgenoten. Een intensief proces van onderzoeken. Van maken. Van verwerken. En helen.

    Oké

    Lang heeft Liesbeth Rasker geleefd met de overtuiging ‘Mijn moeder is dood. Maar dat is oké.’ Na een nieuw ingrijpend verlies bleek die overtuiging niet langer houdbaar te zijn. Door in Vroeg verloren het verleden te ontrafelen, en niet langer het verdriet om het verlies te ontkennen, komt ze – voorzichtig, stap na stap –  steeds dichter bij haar moeder.

    Een stroom van reacties

    Een stroom van reacties kwam naar me toe na de uitzending van Vroeg verloren. Liesbeth Rasker heeft met haar zoektocht een heel gevoelige snaar geraakt, bij veel Verlaat Verdriet-ers. Ook bij de Verlaat Verdriet-ers die tot op dat moment de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s) niet herkenden. Of niet erkenden. Of, evenals Liesbeth Rasker zelf, het verlies bagatelliseerden. ‘Mijn ouder is dood. Maar dat is oké.’

    Toeval?

    Is het toeval dat Liesbeth Rasker, evenals veel ervaringsgenoten, het verlies zo diep heeft weggestopt dat het onaanraakbaar is geworden? ‘Nee’ denk ik. ‘Dat is geen toeval.’

    • De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder is – nog steeds – een blinde vlek. Zowel bij Verlaat Verdriet-ers zelf, als bij hulpverleners.
    • Verlaat Verdriet-ers relateren moeilijkheden die ze ondervinden vaak niet aan het vroege verlies van hun ouder(s).
    • Ook als ze geen specifieke klachten hebben, maar het gevoel hebben dat ze niet voluit kunnen leven – of bijvoorbeeld gevoelig zijn voor depressies of burn-out – zien ze geen oorzakelijk verband met het vroege verlies van hun ouder.
    • Verlaat Verdriet-ers die bij een hulpverlener terecht zijn gekomen kunnen ook dan nog steeds de deur potdicht houden. Ook als een hulpverlener hint in de richting van jong ouderverlies. ‘Nee hoor. Dat is al zo lang geleden. Daar heb ik geen last  van.’
    • Veel Verlaat Verdriet-ers voelen schaamte dat ze het vroege verlies van hun ouder(s) nog steeds niet hebben verwerkt. ‘Dat moet toch allang klaar zijn?’ Ze praten liever niet over iets wat ze allang ‘achter zich hadden moeten laten’. De schaamte is te groot.

     Wat hulpverleners kunnen doen

    • Verlaat Verdriet en verlate rouw is gelaagde en complexe problematiek. Ben je hulpverlener? Wil je meer weten over deze complexe – en tegelijkertijd boeiende – problematiek? In een gevarieerd en bijzonder programma delen wij, Verlaat Verdriet-ers op zaterdag 5 april 2025 onze kennis uit ervaring met je. Er gaat een wereld voor je open!
    • Symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen op zaterdag 5 april 2025. Volg ons op Facebook en op LinkedIn, zodat je je snel kunt aanmelden aan de Aanmeldingsprocedure voor het symposium beschikbaar is.

    Wat Verlaat Verdriet-ers kunnen doen

    • Kijk nog eens goed naar de documentaire Vroeg verloren. Wat zie je en wat hoor je nu je het nog eens ziet? Maak aantekeningen van wat je hoort en ziet, zodat je dat later nog eens terug kunt lezen. Je zult daar veel aan hebben!
    • Lees de boeken die Verlaat Verdriet-specialist Titia Liese heeft geschreven vanuit haar langjarige werkervaring met Verlaat Verdriet-ers.
    • Lees over jong ouderverlies. Zeker in de afgelopen jaren heeft een aantal Verlaat Verdriet-ers hun verlieservaringen gepubliceerd in boeken. Of  – evenals Liesbeth Rasker heeft gedaan – dichterbij gebracht in de vorm van documentaires. Je vindt een uitgebreide boekenlijst op de website Kenniscentrum Verlaat Verdriet. Boeken en documentaires met de ervaringsverhalen van Verlaat Verdriet-ers vind je specifiek gerubriceerd op deze website.
    • Kijk en luister naar Rouw kent geen tijd. In dertien modules op YouTube deelt Titia Liese de theorie die ze in de loop van de jaren uit haar intensieve werk met Verlaat Verdriet-ers heeft ontwikkeld.
    • Lees over Verlaat Verdriet, verlate rouw en de vele thema’s die daarbij horen op de zeer uitgebreide website Verlaat Verdriet.