• | | | | |

    Hulpverlening en ervaring ontmoeten elkaar bij symposium

    DoorTitia Liese

    Teruggaan om verder te kunnen

    Annemieke A. schreef haar verslag Hulpverlening en ervaring ontmoeten elkaar over een prachtige dag: symposium Teruggaan om verder te kunnen. Het bijzondere symposium voor hulpverleners waar we – vanuit onze ervaringen – hebben laten zien dat een Verlaat Verdriet-proces een uitnodiging is terug te gaan, om verder te kunnen. Een prachtige dag, mede dankzij de inzet van zo’n twintig Verlaat Verdriet-ers die op deze dag als onbetaalde vrijwilligers hun bijdrage hebben geleverd.

    Een dag die er niet had kunnen zijn als niet zeven – eveneens onbetaalde –  ervaringsgenoten ruim anderhalf jaar lang schouder-aan-schouder dit symposium hebben voorbereid. Een mooie groep, die al werkend steeds beter en mooier op elkaar ingespeeld raakte. Zo hebben we niet alleen een mooi en waardevol symposium neer kunnen zetten, maar zijn we ook als groep gegroeid in het verduurzamen van de kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw.

    Hulpverlening en ervaring ontmoeten elkaar bij symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Op 8 november 2025 kwamen rond de 50 hulpverleners samen in Harderwijk om meer te leren over Verlaat Verdriet: het levenslange effect van de vroege dood van een ouder, en alles wat daarbij komt kijken. Het was een dag vol ervaringsverhalen, maar ook vol herkenning. Want al snel nam de dag na rondvraag van dagvoorzitter Maria de Greef een onverwachte wending: veel van de aanwezige hulpverleners zijn ook zelf ervaringsdeskundige. Lees een verslag van een bijzonder symposium waar kennis en ervaring op een bijzondere manier samenkwamen…..

    Het verslag van Annemieke

    Lees het hele verslag van Annemieke A., en zie de mooie foto’s die fotograaf Alex Witteveen op deze dag voor ons heeft gemaakt op Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

  • | | | |

    Verlaat Verdriet: eye-openers voor hulpverleners

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet eye-openers voor hulpverleners

    Gisteravond, tijdens ons online-overleg over het symposium, vertelde Albertine de volgende anekdote: ‘Vorige week, tijdens mijn les, vertelde ik over ons symposium. Het is een symposium voor hulpverleners over Verlaat Verdriet en verlate rouw. Over volwassenen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – zijn verloren door overlijden.’ Algemene reactie van haar cursisten: ‘Oh, dus jij werkt met kinderen.’ Voor ons, Verlaat Verdriet-ers een onthutsende conclusie die helaas nog heel veel voorkomt. ‘Nee hoor, wij zijn volwassenen die als jong kind onze ouder(s) zijn verloren.’

    Hardnekkig fenomeen

    Het is een hardnekkig fenomeen – het tekort aan bewustzijn van jong ouderverlies en de dagelijkse impact van dat vroege verlies op het leven van nu. Als hulpverlener kun je tal van deze overtuigingen in je ronddragen. Onbewust, of mogelijk zelfs bewust, zijn ze van invloed op de relatie die je als hulpverlener op wilt bouwen met je cliënt. ‘Ik ben op de verkeerde plek’ denkt een Verlaat Verdriet-er onmiddellijk en sluit de luikjes weer. Jammer voor je cliënt die zich (weer) niet gezien en gehoord voelt. En jammer voor jou als hulpverlener (want onnodig).

    Eye-openers: een bloemlezing

    • Zo lang geleden? Zit je daar nu nog mee?
    • Hoe is dat nou toch eigenlijk om aldoor maar met dat verleden bezig te zijn?
    • Iedereen heeft weleens wat.
    • Vroeger hield je nog wel van je vrouw, en toen was je moeder ook al lang dood.
    • Had je nou maar een leuke buurvrouw of tante gehad, dan was het allemaal heel anders gelopen.
    • Er zijn zoveel mensen die zonder vader zijn opgegroeid.
    • Heb je nog ingrijpende dingen in je leven meegemaakt? Incest of zo?
    • Dat moet wel heel moeilijk voor je zijn geweest, dat je je vader bent verloren. Maar we gaan hier wel met je echte problemen aan het werk.
    • Heb je nou nog steeds geen afscheid genomen van je moeder/je vader?
    • Ouders die gescheiden zijn, da’s toch veel erger?
    • Niet zo in het verleden blijven hangen, hoor!
    • Dat kan toch niet de enige oorzaak zijn?
    • Als je moeder was blijven leven had je misschien ook wel geen kinderen gehad.
    • Je moet wel verder met je leven.
    • Je idealiseert je moeder/je vader.
    • Als je weet waar het vandaan komt, kun je het ook oplossen.
    • Maar goed dat het tegenwoordig allemaal veel beter gaat.
    • Je hebt je moeder/je vader niet eens gekend, dan kan je haar/hem toch helemaal niet missen?
    • Kom op, kijk eens vooruit!
    • We gaan het nu niet meer hebben over iemand die al zolang dood is.

    Symposium voor hulpverleners

    Symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen opent je ogen met kennis uit de bron. Kennis die alleen gedeeld kan worden vanuit de ervaring. Verrijkende kennis.

  • | | | |

    Tips voor hulpverleners: Dubbel Ouderverlies

    DoorTitia Liese

    Tips voor hulpverleners: Dubbel Ouderverlies

    ‘Je moet altijd klaar staan om te vertrekken’. Op de zaterdagochtend van de workshop Dubbel Ouderverlies staan ze er al ruim voor de lunch. De koffers en de tassen. Klaar voor vertrek, zaterdagmiddag rond 16 uur. Een fenomeen dat zich, in tegenstelling tot de workshop Verlaat Verdriet, vrijwel altijd weer voordoet bij de workshop Dubbel Ouderverlies. ‘Je moet altijd klaar staan om te vertrekken.’

    Dubbel ouderverlies

    Verlaat Verdriet-ers hebben het na het vroege verlies van hun ouder zo goed als allemaal gekend: de angst ook de andere ouder te verliezen. Een aantal Verlaat Verdriet-ers is dat daadwerkelijk overkomen. Zij verloren in hun jeugd hun beide ouders door de dood.

    Verlies in veelvoud

    Dubbel ouderverlies in je jeugd is verlies in veelvoud. Kinderen die hun beide ouders verliezen in hun jeugd raken alles kwijt wat hun tot dan vertrouwd was. Dat kan – en dat mag! – nooit worden afgedaan met lege opmerkingen als ‘We moeten de veerkracht van kinderen niet onderschatten.’ Of: Kinderen zijn zo flexibel…’
    Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen veel meer dan alleen hun beide ouders. Ze verliezen de natuurlijke bescherming van de ouders die je als kind nodig hebt om veilig op te groeien. Ze verliezen hun vertrouwde ouderlijk huis. De plaats waar ze woonden. Hun school. Ze verliezen geborgenheid. Gevoel van continuïteit. Vertrouwen in het leven. Gevoel van veiligheid. Onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn. Ze verliezen de educatie van hun beide ouders. De cultuur van hun beide ouders. De normen en de waarden die ze vanaf hun geboorte hebben meegekregen.

    Zeven mogelijke vragen bij Dubbel Ouderverlies

    Denk als hulpverlener mee in het onvoorstelbare: in je kindertijd je beide ouders verliezen door de dood.

    1. De samenstelling van je gezin van herkomst voor je eerste ouder overleed

    • Hoe was de samenstelling van je gezin van herkomst voor je eerste ouder overleed?
    • Welke plaats nam jij in je gezin van herkomst in?
    • Welke ingrijpende veranderingen vonden plaats in je gezin van herkomst voor het overlijden van je eerste ouder?

    2. Het overlijden van de eerste ouder

    • Welke van je beide ouders overleed als eerste?
    • Welke leeftijd had je toen je eerste ouder overleed?
    • Door welke oorzaak overleed je eerste ouder?

    3. De samenstelling van je gezin van herkomst na het overlijden van je eerste ouder

    • Hoe was de samenstelling van je gezin van herkomst tussen het overlijden van je eerste ouder en het overlijden van je tweede ouder?
    • Welke veranderingen vonden plaats in je gezin van herkomst?
    • Wat betekende dat voor jouw plek?
    • Wat betekende dat voor jou?

    4. Het overlijden van de tweede ouder

    • Welke ouder overleed als tweede ouder?
    • Welke leeftijd had je toen je tweede ouder overleed?
    • Door welke oorzaak overleed je tweede ouder?

    Het overlijden van beide ouders tegelijkertijd

        • Door welke oorzaak overleden je beide ouders?
        • Wat gebeurde er?
        • Waar was jij?
        • Wat gebeurde er met jou?
        • Wat betekende dat voor jou?

    5. Wat gebeurde er met jou?

    • Wat gebeurde er na het overlijden van je beide ouders?
    • Waar woonde je?
    • Wie zorgde voor jou?
    • Wat gebeurde er met je broers/zussen als je die had?
    • Wat gebeurde er met jou?

    6. De nieuwe samenstelling

    • Wat kan je vertellen over de nieuwe samenstelling van de personen met wie je woonde na het verlies van je beide ouders?
    • Wie zorgde voor jou?
    • Wat betekende dat voor jou?

    7. Een nieuwe woonplek

    • Wat gebeurde er met je ouderlijk huis na het overlijden van je beide ouders?
    • Omschrijf je nieuwe woonplek.
    • Welke plek nam jij in de nieuwe ‘gezins’-samenstelling in?
    • Wat kan je vertellen over de veranderingen in educatie en cultuur zoals je die gewend was geweest?
    • Wat gebeurde er met jouw plek op school?
    • Wat betekende dat voor jou?

    Meer vragen

    Als je, samen met je cliënt, aan de hand van deze eerste vragen een eerste beeld hebt gekregen van de invloed van het vroege verlies van beide ouders is het raadzaam samen met je cliënt een overzicht te maken van de vragen en opmerkingen die op zijn gekomen naar aanleiding van bovenstaande vragen.

    Meer informatie

    Symposium voor hulpverleners

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Boeken van Titia Liese

    Rouw kent geen tijd

    Titia Liese: Verlaat verdriet en verlate rouw in 13 modules 

    © Kenniscentrum Verlaat Verdriet, 2025

    #verlaatverdriet #verlaterouw #kenniscentrumverlaatverdriet #symposiumvoorhulpverleners #teruggaanomverdertekunnen #handreikingenbijverlaatverdriet #tipsvoorverlaterouw

  • | | | |

    Hulpverleners, en liefde voor Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    Hulpverleners, en liefde voor Verlaat Verdriet

    Ik wil van jullie leren! bedacht ik al denkend over de uitnodiging die ik afgelopen winter kreeg van Annet Mulder van Kennisnetwerk Noord voor hulpverleners.

    Hulpverleners

    Hulpverleners uit diverse disciplines ontmoeten. Met het zicht op Verlaat Verdriet-symposium Teruggaan om verder te kunnen, symposium voor hulpverleners komende herfst. ‘Ik wil met jullie praten. Van jullie horen. Wat kan ik vanavond voor jullie betekenen. Voor jullie doen. Wat kunnen wij met het symposium voor hulpverleners betekenen. Voor jullie doen. Wat weten jullie. Wat weten jullie niet. En wat willen jullie weten. Hoe kunnen we jullie handreikingen bieden om te werken met Verlaat Verdriet-ers op een manier die zowel goed is voor jouw Verlaat Verdriet-cliënt als voor jou als hulpverlener. Hoe doen we dat voor hulpverleners uit diverse disciplines. Met diverse manieren van aanpak. Hoe doen we dat voor ons thema, Verlaat Verdriet, een van de vele thema’s die je als hulpverlener op je bordje krijgt. Verlaat Verdriet, dat zo complex is, zo gelaagd en nog altijd zo onbekend. Ook in de wereld van de hulpverlening.’

    Liefde voor Verlaat Verdriet

    Op de terugweg van Norg naar Nunspeet laat ik de avond nog eens door mijn gedachten gaan. Wat een mooie, waardevolle avond is dit geweest. Zoveel heb ik mogen – en kunnen – vertellen over jong ouderverlies en de levenslange gevolgen van jong ouderverlies. Wat een erkenning in deze groep belangstellende hulpverleners. Tegelijk met de realisatie: er is echt nauwelijks kennis van Verlaat Verdriet en de dynamiek van verlate rouw. Ook niet bij hulpverleners. Wat een mooie, waardevolle avond die ons, organisatieteam van het symposium helpt tijdens het symposium het beste te geven van wat we te bieden hebben: kennis uit ervaring. Zelf neem ik de kennis uit ervaring van deze avond met liefde mee naar ons tweewekelijks overleg met het organisatieteam.

    Annet – dank voor de uitnodiging die ik van je kreeg voor deze avond.
    Aanwezigen op deze avond – dank voor jullie bereidheid mijn liefde voor Verlaat Verdriet met jullie te delen. Naar ik hoop – en verwacht – heb ik iets van deze liefde op jullie over kunnen dragen. Dank voor jullie vragen, en voor jullie bijdragen. Ik hoop jullie – en veel van jullie collega-hulpverleners – te ontmoeten bij ons symposium op zaterdag 8 november 2025 in De Roef in Harderwijk.

    Lees meer

    Over Kennisnetwerk Noord

    Kennisnetwerk Noord is ontstaan uit een diepgeworteld verlangen om mensen en organisaties dichter bij elkaar te brengen. De oprichting is geïnspireerd door de behoefte aan een platform dat reguliere en alternatieve hulp met elkaar verbindt en versterkt. We geloven erin dat groei en ontwikkeling het beste gedijen in een omgeving waar kennis wordt gedeeld en netwerken worden uitgebreid.