• | | |

    Opgeven is geen optie

    DoorTitia Liese

    Opgeven is geen optie. Het klinkt wel stoer. Iets voor sporters. Voor topsporters. Iets waar je heel ver mee kunt komen. Succes mee kunt oogsten. Waardering. Respect. Waar je complimenten mee kunt oogsten. Maar is dat altijd zo met ‘opgeven is geen optie’?

    Mensen redden

    Voor mensen die in hun jeugd getraumatiseerd zijn, bijvoorbeeld door het onomkeerbare verlies van een ouder door de dood, is opgeven vaak geen optie. Ze hebben de neiging andere mensen te willen redden. Ten koste van alles gaan ze door. En door. En door. Met redden. Las ik onder meer in het boek van Bessel van de Kolk: Traumasporen. Ik herken het. Ik herken het bij mijzelf. Bij andere Verlaat Verdriet-ers. Maar is het dan nog steeds een positief gegeven? Zegt ‘opgeven is geen optie’ iets over jouw doorzettingsvermogen, wat je als positief zou kunnen labelen? Maar is dat echt zo positief? Of is er mogelijk eigenlijk sprake van het niet los kunnen laten van hardnekkige overtuigingen? Van overlevingspatronen?

    Overlevingspatronen

    Volwassenen die in hun jeugd getraumatiseerd zijn hebben de neiging in hun volwassenheid andere mensen te willen redden. Wat geef je dan niet op? Geef je de ander niet op? Of geef je je overlevingspatronen niet op? Altijd maar doorgaan? Want als je opgeeft: wat blijft er dan over? Ben je misschien onbewust bang dat je ook dood zult gaan als je opgeeft? Heeft onze jeugdervaring met de dood ervoor gezorgd dat ‘opgeven’ voor ons associeert met ‘dan ga je dood’?

    Grenzen

    In mijn persoonlijke leven word ik er stevig mee geconfronteerd. Ben ik iemand aan het redden? Iemand die een bijzondere plek inneemt in mijn leven. Zwaar getraumatiseerd in zijn jeugd. Iemand van wie ik dacht ‘Ik moet vertrouwen hebben. Vertrouwen dat het goed komt. Ook als ik dat vertrouwen niet heb. Juist dan moet ik vertrouwen hebben. Hoever ga ik. Over hoeveel grenzen ga ik. Hoe lang heeft het zin dat ik mee beweeg. Steeds weer mijn eigen grenzen verleg. Wat doet dat met hem? Voor hem? Wat doet dat met mij? Voor mij?

    Voorbeelden

    • Altijd voor anderen klaarstaan. Waarom? Is dat omdat je zo goed weet wat de ander nodig heeft? Omdat je niet wilt dat de ander ten onder gaat? Omdat je zo goed weet hoe dat voelt?
    • Altijd geven. Zorgen voor anderen. Wat doe je dan? Geef je de ander wat je zelf zo graag had willen krijgen? Waar je zelf te veel in bent misgelopen? Zorg? Steun? Begrip? Liefde? Gevoel van onvoorwaardelijkheid?
    • Je altijd aanpassen aan de wensen van anderen. ‘Ik ben niet belangrijk’.
    • Heb je het gevoel nodig dat je nodig bent?
    • Wil je waardering krijgen? Een pleister op de wonde van jouw onderontwikkelde gevoel van eigenwaarde?
    • Twijfel je aan je recht op bestaan? Denk je dat je het nodig hebt je bestaansrecht veilig te stellen? Te verdienen?

    Zoektocht

    Herken je de neiging bij jezelf anderen te willen redden? Heb je je ooit afgevraagd: wat doe ik eigenlijk? Waarom doe ik dat eigenlijk? Hoe komt het dat ik dat doe? Mogelijk herken je de situaties. Herken je de dilemma’s. Door mijn eigen ervaring heb ik er veel over nagedacht. Wie weet heb je iets aan mijn gedachten. Sluiten ze aan bij jouw eigen gedachten. Of brengen ze een nieuw perspectief. Het helpt je in je zoektocht als je antwoorden vindt die bij jou passen. Het helpt je in de zoektocht van zoveel Verlaat Verdriet-ers. Wie ben ik? Wat wil ik? Wat doe ik?

    Lees meer

    Traumasporen

  • | | | |

    Nieuw trauma op oud trauma

    DoorTitia Liese

    Nieuw trauma op oud trauma

    Nog een thema uit het Mijnenveld dat sterk onderbelicht is: nieuw trauma op oud trauma. Terwijl ik weet: het gebeurt. En het gebeurt vaker dan je denkt. Er is al zo weinig substantiële kennis in de professionele wereld over de gevolgen van jong ouderverlies zonder nieuw trauma op oud trauma. Laat staan dat daar sprake is van kennis van nieuw trauma op oud trauma bij Verlaat Verdriet-ers.

    Overlevingspatronen

    Afgelopen week sprak ik aan de telefoon een Verlaat Verdriet-ster. Lang geleden deed ze bij mij de basisworkshop verlaat Verdriet, later gevolgd door de individuele meerdaagse workshop Heel je leven. We hebben altijd contact gehouden. Deze Verlaat Verdriet-ster – nu 60 jaar – verloor als heel jong kind haar moeder. Bleef alleen achter met haar vader, met wie ze overigens een liefdevolle, warme en respectvolle band had.

    Haar meest ontwikkelde overlevingspatronen zette ze haar leven lang in. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Zo bouwde ze een indrukwekkende carrière op. En bleef in haar bekende patronen. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Tot haar lijf haar vorig jaar abrupt dwong tot stilstand. Ze werd geveld door een massieve hersenbloeding. Overleefde dat ternauwernood. Moest zich een weg terugvechten naar leven.

    Gevoelens en emoties

    Diep ging ze. Verschrikkelijk diep. Al haar weggestopte angst, pijn, verdriet, boosheid overspoelde haar. Afhankelijk geworden van andere mensen. Precies dat, wat ze altijd had proberen te voorkomen. Kwetsbaar geworden. Haar overlevingsstrategieën uitgeschakeld. Overgeleverd aan een cascade van gevoelens en emoties. Aan oude patronen. Wegduwen. Verstoppen. Kwetsen. Onverschilligheid.

    Een wereld te winnen

    Aan de telefoon vertelt ze over therapeuten die hun best doen haar te helpen. Die haar steeds weer vertellen dat ze het zo goed doet. Zo flink is. Zo sterk. Precies dat wat ze nu niet kan horen. Ze voelde zich vroeger onbegrepen. Nu voelt ze zich weer onbegrepen. ‘Wat ben ik blij jou te spreken’ zegt ze een paar keer. ‘Jij begrijpt me. Jij begrijpt wat ik zeg. Dat doet meer met me dan al die therapeuten tezamen. Hoe lief ze ook zijn. En hoe zeer ze ook hun best doen.’

    Ja.
    Ook op het gebied van nieuw trauma op oud trauma hebben we nog een wereld te winnen.

    Zien

    Het Mijnenveld 

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen

  • | | | |

    Verscheurdheid: blog van Bert Pekelder

    DoorTitia Liese

    Verscheurdheid, versplintering, breekbaarheid, kwetsbaarheid

    Pas bij het lezen op jezelf. Als er teveel in je loskomt, ga dan later verder. Het verdient aanbeveling deze reis naar binnen samen te doen met een goede trauma-therapeut.

    Woorden

    Woorden kunnen een bijzondere kracht in zich hebben. Als ze op het juiste moment, op de juiste plek gebruikt worden. Dan kunnen ze haast magisch werken. Vandaag wil ik graag schrijven over woorden die bij mij op dit moment zo’n sterkte werking hebben: verscheurdheid, versplintering, breekbaarheid, kwetsbaarheid. Dat begon bij mij met een tekst uit het boek Endlich frei van Josef Giger-Butler (je vindt de tekst aan het einde van deze blog).

    Tegenstellingen

    Ik heb in mijn leven veel strijd geleverd met onoplosbare tegenstellingen. Leven betekent voor mij voortdurende dilemma’s. Strijd tussen gevoel en denken, lichaam en geest, controle en passie, verplichting en vrijheid, geborgenheid en losmaken, openheid en grenzen, hoop en wanhoop, verstarring en levendigheid, moed en angst, droom en werkelijkheid, nabijheid en afstand. Misschien bedenk je zelf vergelijkbare tegengestelde woord-paren.

    Dilemma’s

    Ik spreek hier niet over de kleine en ook grote ‘dilemma’s’ die iedereen zo nu en dan moet overwinnen. Het gaat hier om een doorgaande lijn sinds onze kindertijd. De thema’s die zich aandienen mogen in de loop van de tijd variëren, maar het gevoel van innerlijke verscheuring is altijd aanwezig. Deze innerlijke strijd kost ongelofelijk veel levensenergie en levensvreugde.

    Peter E. Levine schrijft:

    ……. Ondanks de innerlijke versplintering, die een trauma veroorzaakt……..

    Versplintering

    Versplintering is het uit elkaar vallen in veel kleine deeltjes. Het is dat gevoel van ontreddering. Het is de strijd met al deze tegenstellingen in ons. Waarom deze versplintering? Deze innerlijke verscheurdheid? Josef Gigler-Butler beschrijft hoe wij in onze kindertijd gevormd worden. Als in onze kindertijd sprake is van kwetsbaarheid, dan gaat deze kwetsbaarheid deel uitmaken van je identiteit, met alle overlevingspatronen die daaruit zijn ontstaan. Hoewel hij niet expliciet spreekt over jong ouderverlies, zal je toch veel thema’s uit verlate rouw herkennen.

    Josef Gigler-Butler: Endlich frei

    Breekbaarheid betekent:

    Gebroken

    Iets wat heel was is gebroken of verbroken. De onderlinge samenhang, het geheel, het alomvattende: het kan nooit meer worden wat het voordien was. Zoals een mooi glas heeft het scheuren gekregen die, al kit je ze nog zo zorgvuldig aan elkaar, blijvend zijn. Ze zijn een herinnering aan het voorval en laten zien dat hier een breekbaarheid zit die altijd op zal vallen. Er is iets kapot gegaan, misschien de onschuld, het schone, de harmonie, het ideaal.

    Basisvertrouwen

    Dat ook het vanzelfsprekende, het basisvertrouwen, de bassiveiligheid die er voor die tijd waren kapot zijn. Dat wat kapot is gemaakt kan je misschien overschilderen, maar je kunt het nooit meer maken zoals het was. Van een verstoorde vanzelfsprekendheid kan nooit meer een nieuwe vanzelfsprekendheid gemaakt worden. De breuk heeft aangetoond dat er nooit meer sprake kan zijn van vanzelfsprekendheid.

    Continuïteit

    Dat er een breuk ontstaat in continuïteit, in de tijd. Wat er vroeger was, is er niet meer. Er is iets nieuws het leven binnengekomen waardoor alles is veranderd.

    Kwetsbaar

    Dat het gebouw scheuren heeft, niet meer overal dicht is. Niet meer zo betrouwbaar, niet meer zo duidelijk afgescheiden van buiten. Dat buiten binnen kan dringen, vooral als je het niet verwacht. De lucht die je inademt is ruwer geworden en kouder. Alles is ongewis geworden. Afhankelijk van invloeden van buitenaf. Eerder was je in contact met jezelf, onafhankelijk en sterk. Nu ben je kwetsbaar. De wereld buiten je heeft een grotere invloed dan vroeger. Iets bedreigends heeft bezit van je genomen.

    Fundament

    Dat langzaam en onmerkbaar, stilletjes en onhoorbaar iets is veranderd. Zonder dat je het kunt begrijpen of benoemen is het leven veranderd, zijn houvast en fundament aangetast. Hoewel alles verder gaat alsof er niets is gebeurd.

    Vertrouwen

    Wie op een wankele bodem staat heeft geen werkelijke houvast, staat niet stevig en kan niet werkelijk rechtop staan. Een onstabiele bodem is een onzekere en wiebelige ondergrond waardoor je niet stevig op de grond kunt staan, niet een eigen standpunt in durft te nemen, geen weerstand durft te bieden. Een kind dat zijn omgeving ervaart als onberekenbaar en onveilig kan geen vertrouwen in het leven ontwikkelen voor zichzelf en in zichzelf. Voelt zich alleen, en op zichzelf teruggeworpen.

    Mildheid

    Als je er in slaagt, al is het maar voor een kort moment, je betrokkenheid van deze losstaande ‘dilemma’s’ af te halen en er iets meer afstand van te nemen, dan kan er iets wonderbaarlijks gebeuren. Je kan met je hart deze verscheurdheid als allesomvattende toestand van je ziel waarnemen. Daaruit kan een grote mildheid, een barmhartigheid voor jezelf ontstaan. Het is niet jouw onvermogen dat je die dingen niet samen kunt brengen. Je bent niet iemand die verzaakt. Je bent niet dom of zwak. Het heeft een oorzaak waarom je bent zoals je bent. Deze barmhartigheid naar jezelf is het begin van zelfheling. Dit proces werkt als een pendel. Je beweegt steeds heen en weer tussen grote kwetsbaarheid en diepe liefde voor jezelf. Dat is oké. Dat mag.

    Geautoriseerde vertaling: Titia Liese

    LEES MEER

  • | | |

    Sanne van Rij: De dood van mijn moeder

    DoorTitia Liese

    Journaliste Sandra van Rij in De Correspondent

    Nee, de dood van mijn moeder heeft me niet ‘sterker’ gemaakt

    Ik ben vijftien jaar oud als ik met trillende handen een verfrommeld briefje uit mijn zak vis. Ik sta achter de microfoon in een bomvolle kerk, naast me staat de kist met mijn moeder. Kijk maar één keer vluchtig de zaal in, omdat ik bang ben dat ik het anders niet meer durf: voorlezen wat ik over haar geschreven heb.
    Ik adem diep in, en doe het dan toch, met mijn ogen stoïcijns op m’n kladpapiertje gericht. Naderhand sta ik met een stuk taart in de buurtkroeg. Ik geef handjes en knuffels, sommige mensen vertellen honderduit over hun band met mijn moeder. Er is ook iemand die met betraande ogen mijn handen vastpakt, een paar keer in mijn vingers knijpt terwijl ze me toespreekt. ‘Toen ik jou achter die microfoon zag staan…’ Ze pauzeert even, kijkt me glimlachend aan. ‘Je bent hier nu al sterker door geworden, lieverd. Jij wordt een hele grote, dat weet ik zeker.’

    Misschien moest dit wel gebeuren

    Ik zat in de vierde klas van de middelbare school toen ik mijn moeder aan zelfdoding verloor.Dat was een traumatische ervaring: ik wist dat ze al jaren ernstig depressief was, maar had nooit verwacht dat ze een einde aan haar leven zou maken.
    Toen mijn broertje twee jaar geleden psychotisch werd, had dat een vergelijkbare impact op me. Ik was bang dat hij er niet bovenop zou komen, hem hetzelfde lot als mijn moeder zou wachten. Hij werd opgenomen in dezelfde kliniek als zij, waardoor tijdens de bezoekuren de wond langzaam werd opengekrabd. Dan zag ik mijn moeder weer in de gemeenschappelijke, spierwitte woonkamer zitten: lurkend aan een sigaret, haar wangen nog nat van de tranen. Toch ging het, ondanks de psychose van mijn broertje, ‘goed’ met me, zoals het dat na de dood van mijn moeder ook was gegaan. Ik fietste de afgelopen tien jaar door mijn middelbare school en vervolgopleiding heen, maakte nieuwe vrienden, had altijd genoeg werk. Soms zeiden mensen dat ze dat knap van me vonden, nog vaker viel het woord sterk. Iemand zei ooit: ‘Misschien moesten deze dingen wel gebeuren om je te brengen tot waar je nu bent. Jij bent veel volwassener dan ik.’ Zulke reacties zijn lief bedoeld, maar onderstrepen hetzelfde, onvolledige, idee. Dat mijn trauma me meer succes heeft opgeleverd dan ik zonder dat trauma gehad zou hebben. Dat is een mooi verhaal, maar doet geen recht aan de werkelijkheid. Mijn trauma heeft me op veel vlakken óók kwetsbaarder gemaakt, en lang niet altijd sterker. 

    Lees meer

    Sandra van Rij
    Nee, de dood van mijn moeder heeft mij niet sterker gemaakt.
    27 juli 2022

    De Correspondent