• | | |

    Dubbel ouderverlies: verlies in veelvoud

    DoorTitia Liese

    Dubbel ouderverlies

    Kinderen die een ouder verliezen door de dood kennen bijna allemaal dezelfde grote angst. De angst ook de andere ouder te verliezen. Ze passen zich aan. Proberen op alle mogelijke en onmogelijke manieren hun overgebleven ouder te ontlasten. Als dat maar niet gaat gebeuren. Als de overgebleven ouder maar niet dood gaat.
    Toch overkomt het een niet onaanzienlijk aantal kinderen. Sommige kinderen verliezen in hun jeugd na langere of kortere tijd hun beide ouders door de dood. Dat kan gebeuren door overeenkomende oorzaken van overlijden door ziekte. Je denkt: dat zal toch niet gebeuren. Twee keer een ouder in je jeugd verliezen door ziekte, zoals bijvoorbeeld door kanker. Dat kan toch haast niet waar zijn. Maar het gebeurt. De grootste angst wordt werkelijkheid. Beide ouders overlijden door ziekte.

    Of de ene ouder overlijdt door een (auto)ongeval en de andere ouder door ziekte. Ook kan het gebeuren dat de ene ouder overlijdt, dat de andere ouder het verlies niet kan dragen en overlijdt door zelfdoding. Andere kinderen verliezen hun beide ouders tegelijkertijd door een ongeval. In sommige van deze gevallen maakte het kind indertijd zelf deel uit van het ongeval. Dan kan het gebeuren dat het inmiddels volwassen geworden kind – de Verlaat Verdriet-er van nu – als enige van het oorspronkelijke gezin is overgebleven.

    Verlies in veelvoud

    Het verlies van beide ouders in je jeugd is altijd, in alle gevallen, een verlies in veelvoud. Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen niet alleen hun beide ouders. Ze verliezen ook veiligheid. Geborgenheid. Vanzelfsprekendheid. Educatie. Cultuur. Onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn. Vanaf dat moment moeten ze dankbaar zijn. Dankbaar voor de plek die ze hebben gekregen. Ook al zouden ze liever dan wat dan ook niet op die plek hoeven te wonen. Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen alles wat hun dierbaar is. Hun huis. Hun thuis.

    Koffers en tassen gepakt

    Een bijzonderheid van de workshop Dubbel Ouderverlies wil ik op deze plek met je delen. In de workshops die 2,5 dag duren werken we altijd op de zaterdagmiddag tot rond vier uur. Voor lunchtijd staan (bijna) altijd de tassen en de koffers gepakt in de gang. Klaar om te vertrekken.

    Lees meer

  • | | | |

    Altijd op zoek naar haar vader: Judith de Kom (93)

    DoorTitia Liese

    In de Volkskrant van dit weekend (21/22 september 2024) een interview met Judith de Kom (93, 13 jaar toen ze haar vader verloor): Altijd op zoek naar haar vader.

    Citaat 1

    Een leven lang was Judith de Kom (93) bezig met haar vader, schrijver en verzetsheld Anton de Kom, die in 1945 in concentratiekamp Neuengamme overleed. Nu is er een boek met haar herinneringen aan hem…..

    Citaat 2

    …….. Het is een raar besef dat ze haar vader Anton de Kom al meer dan tachtig jaar niet gezien heeft. Ze weet niet meer hoe hij rook, of hoe zijn stem klonk. En toch zit haar vader nog altijd in alles wat Judith de Kom (93) doet. Een leven lang was ze bezig met de man die voor anderen een icoon werd, maar die ze zelf als dochter maar veertien jaar meemaakte: Anton de Kom, schrijver, verzetsheld, in 1898 geboren in Paramaribo, Suriname en in 1945 gestorven in concentratiekamp Neuengamme. Ze verdiepte zich in zijn verhaal, in zijn werk, en gaf als voordrachtskunstenaar overal ter wereld lezingen over hem. En nu is er haar boek Ik omhels je onafgebroken.…..  

    Citaat 3

    ……. Ze bewaart nog steeds haar poesiealbum, waarvan haar vader de eerste bladzijde beschreef. Het boekje valt na ruim tachtig jaar bijna uit elkaar. Maar De Koms ragfijne handschrift is nog duidelijk leesbaar. Geen gedichtje over rozen die verwelken en schepen die vergaan, maar een serieus vers met als titel: ‘Suriname, ons vaderland.’…..

    Lees meer

  • | | | |

    Maxine Harris: De taal van het verlies

    DoorTitia Liese

    Een verlies voor altijd

    Recent stond ik stil met een Verlaat Verdriet-er bij tekst uit het bekende boek van Maxine Harris: Een verlies voor altijd. De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder.
    Indertijd, toen ik het boek las, voelde ik de erkenning van de impact van het vroege verlies van een ouder in mijn hele lijf. Graag deel ik deze tekst op deze plaats met je.

    De taal van het verlies

    Probeert u zich eens voor te stellen dat u samen met alle mensen die u kent in één grote ruimte staat. Om u heen staan niet alleen uw familieleden, vrienden en bekenden. Maar ook al die mensen die ervoor zorgen dat uw leven soepeltjes draait. Zoals uw tandarts. De postbode. De man uit de garage die uw auto altijd repareert. Kortom, iedereen met wie u ook maar iets te maken hebt.

    Stelt u zich voor dat van al die mensen de helft in één klap dood neervalt en voor altijd verdwijnt. U bent zo overdonderd door de enormiteit van het verlies dat de ware betekenis nauwelijks tot u doordringt. In uw paniek richt u zich op een onbelangrijk detail, zoals wie u morgen naar school zal brengen, terwijl u volkomen voorbijgaat aan het feit dat uw zoon en uw beste vriend dood naast u liggen.

    Verbijstering en eenzaamheid

    Stelt u zich nu eens voor dat u samen met twee vrienden een trektocht maakt door een onbekend bergachtig terrein. Naast u loopt een ervaren klimmer als gids. Iemand die de bergen goed kent. En, minstens even belangrijk, iemand die weet wat het betekent om aan zo’n avontuur te beginnen. U bent zenuwachtig, maar vindt het tegelijkertijd fantastisch. Uw vrienden en u voelen zich veilig. Want de gids is op de hoogte van alle technische aspecten van de onderneming. Hij beseft terdege wat zo’n tocht voor ieder van u betekent. U bent bezig een bocht om te gaan op een bijzonder, lastig stuk van de berg en plotseling verdwijnt de gids. Dan kijkt U uw vrienden aan. Maar er is niemand om u te helpen op dit uiterst lastige traject. U wordt overweldigd door een gevoel van complete verbijstering en eenzaamheid. 

    Helen door schrijven

    • Herken je wat Maxine Harris in deze twee alinea’s beschrijft?
    • Wat doet het lezen van deze alinea’s met jou?
    • Welke gevoelens roept het lezen van deze alinea’s op bij jou?
    • Welke van de beide alinea’s spreekt jou het meeste aan?
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het minste aanspreekt.
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het meeste aanspreekt.

    Lees meer

    Boeken van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw

  • | |

    Mijn vader is een foto: Joep van Deudekom

    DoorTitia Liese

    Vorige week plaatste ik mijn blog over het artikel van cabaretier Joep van Deudekom in PLUS-Magazine, waarin hij schrijft over zijn vader – en over wat het vroege verlies van zijn vader voor hem heeft betekend, en nu nog betekent.
    Joep van Deudekom (1960) was 6 jaar toen hij zijn vader verloor.

    Ik deel hier graag zijn herkenbare lied met je: Mijn vader is een foto.

    MIJN VADER IS EEN FOTO

    Mijn vader is een foto
    Van een man van 41
    Je ziet iets van een glimlach
    Dat wat aardigs doet vermoeden
    En als ik aan hem denk
    Is hij altijd even oud
    Mijn vader is een foto
    Geen gezeur, geen stem, geen goed of fout

    Het verdriet is afgesleten
    Het gemis, allang vergeten
    Al is er soms een flits
    Van een man die naar me lacht
    Of zijn dat de verhalen
    Dezelfde paar verhalen
    Waarbij ik in de jaren
    Beelden heb bedacht 

    Een oude onbekende
    Een foto in een lijst
    Terwijl ik verder ging
    Is hij steeds blijven staan
    De beelden, die vervagen
    Van een man die niet meer is
    En wat is het toch merkwaardig
    Dat ik die man steeds vaker mis

    Mijn vader is een foto
    Van een man van 41
    En ik vraag me steeds meer af
    Hoeveel van jou zit er in mij
    En nu nadert het moment
    Nadert het moment
    Nadert het moment
    Dan ben ik even oud als jij

    Luisteren

    Lees meer