‘Om je te verbinden met ‘oud zeer’ heb je tijd en dus geduld nodig.
Laag voor laag kom je dieper, het is geen werk, het is overgave.’
Over vroeger dat nog pijn doet
Veel mensen dragen traumatische gebeurtenissen van vroeger met zich mee. En misschien nog wel meer mensen lijden onder het gevoelsarme klimaat waarin ze opgroeiden, de beperkte emotionele beschikbaarheid van hun ouders en andere naasten en een gebrek aan knuffels en complimenten.
Dit ‘oud zeer’ stak pas na mijn vijftigste flink de kop op, en dat proces veranderde mijn leven ingrijpend. Zo gaat het bij veel meer mensen: ook al kan het jaren lijken dat het er niet is, ‘oud zeer’ verstopt zich in je lichaam en kan ineens tevoorschijn komen.
Lichaamswerk
In Oud zeer ook veel aandacht voor de feitelijke kennis rond trauma en affectieve verwaarlozing, met speciale aandacht voor de rol van het lichaam.
Maria de Greef, rouwtherapeut, publiciste en dagvoorzitter van Verlaat Verdriet-symposium ZEER schreef het Voorwoord voor de nieuwe versie van Teruggaan om verder te kunnen. In haar Voorwoord schrijft Maria onder meer:
Citaat 1
Dat de overleden ouder in volle omvang aanwezig blijft in het gemis, werd voor mij zo zichtbaar tijdens het grote symposium ZEER in 2017 waar ik de dagvoorzitter mocht zijn. We vroegen de deelnemers om een foto van hun overleden vader en/of moeder mee te brengen. In het welkom-deel van het symposium toonde iedere deelnemer de foto aan elkaar en werd de naam van vader of moeder genoemd. Ik realiseerde me dat we niet alleen met die honderd deelnemers te maken hadden, maar dat zij ook nog minimaal honderd personen hadden meegebracht. Toen vervolgens alle foto’s bij elkaar werden opgehangen was het levensgroot zichtbaar: zo ziet Verlaat Verdriet eruit: foto’s die gedateerde beelden weergeven. Gezichten waarvan de stem niet meer gehoord wordt. Ogen die geen andere uitdrukking meer kunnen aannemen dan deze, in dit beeld gevangen. Gestolde hechting. Die fotowand riep veel op. Associaties, emoties en vragen: “veel te jong…, wat als deze mensen waren blijven leven…, zoveel verdriet…, hoe gaat zo’n jong leven dan verder…”
Citaat 2
Ik wens het boek toe dat het zijn weg vindt naar al die mensen die het overkwam en overkomt. Naar de mensen daarnaast. Naar zorgverleners en professionals. Omdat niet de antwoorden, maar wel de erkenning, herkenning, verbinding, handvatten hier volop in te vinden zijn. Dit boek vormt een bedding om dat wat weggestopt, gestold of onbegrepen is gebleven weer te laten stromen.
Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat verlate rouw voor jou kan betekenen. Veel Verlaat Verdriet-ers zijn je voorgegaan. Hun ervaringen kunnen je op weg helpen. Je inspireren. Bemoedigen als je het even niet meer ziet zitten. Je hebt een leven te winnen!
‘Wat jullie nu doen, had ik willen doen.’ Met deze woorden stapte Marjo binnen. De tweede workshop ooit voor Dochters Zonder Moeder. Bijna vijfentwintig jaar geleden. ‘Ik wil dit ook doen’ sprak Marjo tijdens de workshop een aantal keren zeer beslist. De vierde workshop voor Dochters Zonder Moeder (DZM – twee jaar later) gaven Marjo en ik samen.
We hielden contact. Verloren elkaar uit het oog. Zochten weer verbinding. Verloren elkaar weer uit het oog. Het kon lang duren. Het kon kort duren. Maar altijd was er ergens een lijntje tussen ons.
Trauma’s
Ik maakte een deel mee van de worstelingen die Marjo steeds weer aan moest gaan – en aanging – met de zwaarte van haar leven. Soms van dichtbij. Soms van veraf. Steeds opnieuw het verlangen – en de strijd – om de zwaarte van haar leven te verlichten.
Mede met – en door – Marjo heb ik de omvang en de diepte van de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder leren zien. Leren doorgronden. Leren begrijpen. Niet alleen het leven van de volwassene van nu die in haar/zijn jeugd een ouder – of beide ouders – is verloren door overlijden. Maar ook de trans-generationele doorgegeven trauma’s als gevolg van de ruptuur van het onomkeerbare verlies van een ouder. Mede dankzij Marjo heeft mijn Verlaat Verdriet-werk vorm en inhoud kunnen krijgen.
Laat het licht schijnen
Op de kaart van Marjo staat geschreven … ‘Is naar het licht gegaan’…
Op dezelfde kaart de tekst van Marjo zelf …’Laat het licht schijnen over jullie bestaan’…
Zelf hoop ik nog jaren mijn bijdrage te kunnen – en te mogen – leveren aan het verlichten van de levens van Verlaat Verdriet-ers.
Dank voor jouw bijzondere bijdrage aan het werk voor Dochters Zonder Moeder en Verlaat Verdriet-ers.
We gaan ervoor Marjo.
Dat beloof ik je bij deze.
‘Ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen.’
Zelf werd ik geraakt door de woorden die Inge voor haar verlate rouwproces gebruikte. Haar moed om haar proces helemaal aan te gaan. Haar vertrouwen in het proces waar ze doorheen ging. Ik kende Inge goed. Wist hoe moeilijk en zwaar dit proces haar vaak viel. Ik kende haar moed. Maar ook haar groeiende vertrouwen in een goede afloop. Terecht naar is gebleken!
Ik vroeg Inge of ik Teruggaan om verder te kunnen mocht gebruiken als titel voor het boek waaraan ik in diezelfde tijd bezig was te schijven. Met liefde en plezier gaf Inge haar toestemming daarvoor. Zo kon, na mijn eerste boek – Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek – mijn tweede boek verschijnen: Teruggaan, om verder te kunnen.
Uitnodiging
Tot ik bericht kreeg van de uitgeverij dat deze uitgave finaal was uitverkocht. Tijd voor een nieuwe versie. Tijd voor opnieuw vorm geven. Aanpassen. Schrijven. Tot mijn grote vreugde is de nieuwe versie nu weer beschikbaar. Een nieuwe versie, met een tiental Elfjes van de hand van Elly. Elly: dank daarvoor! En met toestemming van Inge opnieuw met de titel Teruggaan om verder te kunnen. Dank daarvoor Inge!
Om de komst van deze nieuwe versie te vieren maakte Stephanie samen met mij de presentatie-video Teruggaan om verder te kunnen. Stephanie: dank daarvoor!
Ook de video is dus nu beschikbaar. Van harte nodig ik je uit deze video te gaan zien!
Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat verlate rouw voor jou kan betekenen. Veel Verlaat Verdriet-ers zijn je voorgegaan. Hun ervaringen kunnen je op weg helpen. Je inspireren. Bemoedigen als je het even niet meer ziet zitten.
Je hebt een leven te winnen!
Citaat van Inge
‘Ik hoorde mensen voorheen tegen me zeggen: ga door met leven. Kijk niet teveel achterom. Sluit het af. Kijk naar de toekomst. Maar ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen. Ik heb me een hopeloos geval gevoeld. Ben verdrietig geweest en down. En ik zal het nog wel eens zijn. Maar het is me meer dan waard geweest om midden in mijn verdriet te zitten. Ik heb eerst goed moeten rouwen, om mijn leven weer op te kunnen pakken.’
