• | | | | |

    Workshop Verlaat Verdriet: wat Verlaat Verdriet-ers verder helpt

    DoorTitia Liese

    Workshop Verlaat Verdriet: wat Verlaat Verdriet-ers verder helpt

    Op de zaterdagochtend, tijdens de workshop Verlaat Verdriet, vraag ik deelnemers altijd woorden te geven aan gevoelens bij hun ervaringen in de Verlaat Verdriet-workshop. In verband met het komende symposium voor hulpverleners – Teruggaan om verder te kunnen, op zaterdag 8 november 2025 – heb ik de deelnemers van de workshop van juli 2025 gevraagd of ik hun woorden mag delen via mijn blog en op LinkedIn. Zodat lezers inzicht krijgen in thema’s die spelen bij Verlaat Verdriet-ers. Wat het voor Verlaat Verdriet-ers betekent dat ze de keuze hebben gemaakt de workshop te komen doen. En wat helpend is voor ze.
    De deelnemers hebben mij met alle liefde toestemming gegeven hun woorden en hun voornamen te delen op mijn site, op LinkedIn en op Facebook.

    Vragen

    De deelnemers formuleren hun antwoorden naar aanleiding van de volgende vragen

      • Wat heeft je geraakt;
      • Wat heeft je verbaasd;
      • Wat heeft je geïnspireerd.

    Aartje

    Wat heeft je geraakt

    Door de theorie lijkt alles nog beter te gaan passen. Daar bedoel ik mee dat ik beter ga/kan begrijpen wat het verliezen van papa in mijn leven voor invloed heeft (gehad). Vooral het feit dat het verlies oorzaak is geweest van het verloop van mijn leven, en niet de ‘foute keuzes’ die ik maakte.
    De ontreddering raakt me. Er schijnt nu licht op de leegte. Het is geen verdriet, pijn of angst. Ontreddering is het stilstaan/bevroren zijn in de tijd. Het raakt me dat hulpverlening zo weinig weet/wil weten van de impact van jong ouderverlies op het kind in ontwikkeling. En er ongezien aan voorbij is gegaan (gaat) in al die jaren dat ik hulpverlening heb gehad.

    Wat heeft je geïnspireerd

    Wat mij heeft geïnspireerd, en moed geeft, is het feit dat wij als Verlaat Verdriet-ers onszelf telkens weer uit durven dagen om het proces van teruggaan, doorwerken, onderzoeken en voelen, aan te gaan. Ik kan het. Ik wil het. En ik doe het!

    Mandy

    Wat heeft je geraakt

    De theorie. Opluchting dat veel dingen een plek krijgen. Waarom ik bepaalde dingen doe: controle; verlatingsangst; complicaties. Veel inzicht gekregen, bijvoorbeeld over de leegte die ik nooit gevuld krijg, wat ik ook probeer.

    Wat heeft je verbaasd

    Het zoeken bij mijn man wat hij mij niet kan geven, maar wat ik zelf moet doen. Ik moet meer aan mijzelf geven. Meer leren ontvangen. Meer laten zorgen, in plaats van altijd voor een ander zorgen.

    Wat heeft je geïnspireerd

    Ik wil zorgen dat mijn ruptuur heelt.
    De overeenkomsten in onze verhalen, terwijl er ook zoveel verschilt. Ik wil meer voor mijzelf, en ga hier absoluut meer voor open staan en vooral DOEN. Ik mag er zijn. En ik ben het waard. Ik wil meer dan alleen maar overleven!

    Meer kennis

  • | | |

    Werkbladen bij het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkoboek

    Werkbladen bij het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    Met enige regelmaat krijg ik het verzoek de Werkbladen behorende bij het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek  te mailen. Vanzelfsprekend werken de Werkbladen het beste in samenhang met het (Ver)Werkboek. Maar ze kunnen ook uitstekend los van het (Ver)Werkboek worden gebruikt.
    De Werkbladen zijn als downloads gratis beschikbaar op Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Hoofdstukken van de werkbladen die corresponderen met het (ver)werkboek

    1. Zeven kwaliteiten die jou zullen helpen
    2. Over jou: je leven zoals het nu is
    3. Het verlies van toen
    4. Over-Leven – Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet
    5. Je overleden ouder
    6. Je overleden ouder en jij
    7. Herinneringsboek Moeder / Herinneringsboek Vader
    8. Een ingrijpend verlies als jeugdervaring
    9. Gevoelens en emoties
    10. Doen en laten
    11. Rituelen bij Verlaat Verdriet
    12. Zoals ik ben
    13. Interviews

    Tips

  • | | | | |

    In een klein hoekje verborgen

    DoorTitia Liese

    Een jaar of vier geleden kocht ik een nieuwe parasol voor m’n Terschellingse plek. Tamelijk lichtgewicht, maar wel met een lange stok. Jarenlang was ik gewend geweest aan een zware, ondeelbare houten stok. Altijd weer een worsteling om de parasol uit en in het schuurtje te krijgen. Maar altijd weer lukte het. Ook met de nieuwe parasol worstelde ik keer op keer met ‘schuurtje uit, schuurtje in’. Nooit drong tot mij door dat sommige parasolstokken wel deelbaar zijn. Tot ik vorige week de parasol in m’n schuurtje zag staan. Helft van de stok met parasol, naast de andere helft. Ken je die verbijstering die je kunt voelen als je iets wat zo voor hand liggend is – een deelbare parasolstok – gewoon jarenlang over het hoofd hebt gezien? Hoe dom kun je zijn?

    In een klein hokje verborgen

    Onmiddellijk voel ik weer al die keren tijdens mijn eigen verlate rouwproces waarin ik iets maar niet kon begrijpen. Tot op een dag ineens het kwartje valt, en je iets ziet wat je nooit hebt gezien, maar wat zo voor de hand liggend kan zijn. In een klein hoekje verborgen. Meestal op een moment dat je nou juist niet met je probleem bezig bent, gebeurt het. Ineens. Nieuw inzicht. Hoe verrast kun je zijn?

    Ben je al in de kleren?

    Voortvarend plaats ik de twee delen van de parasol op de parasolvoet. Natuurlijk heb ik gesnapt hoe je dat doet. Au. Oei. Au. Au.  Duim tussen de twee delen geklemd. Bloed. Pijn. Krachtwoord. Zo goed en zo kwaad als het gaat leg ik met mijn linkerhand een pleister om mijn heftig bloedende rechterduim. De volgende ochtend bloedt m’n duim nog steeds. Ik bel de huisartsenpraktijk, zodra die bereikbaar is. Aanvankelijk is de assistente niet onder de indruk van mijn verhaal. Tot ik vertel ‘In die arm heb ik geen lymfeklieren meer.’ ‘Ben je al in de kleren?’ vraagt ze. ‘Dan wil ik je meteen zien.’

    Ik ga straks kijken

    De dokter is overduidelijk een arts die met pensioen is, en waarneemt. ‘Je reageert zo rustig en adequaat’ zegt hij. ‘Wat heb je gestudeerd?’ ‘Niks’ zeg ik (niet geheel naar waarheid). ‘Ik werk vanuit ervaringsdeskundigheid. Ooit gehoord van Verlaat Verdriet?’ Hij kijkt me onderzoekend aan. Kennelijk heeft mijn vraag bij hem iets geraakt. Verborgen. In een klein hoekje. ‘Fijne dag verder’ zegt hij bij het afscheid. ‘Verlaat Verdriet. Daar ga ik meteen naar kijken.’

  • | | | |

    Drie mooie, liefdevolle en inspirerende dagen in Codiponte

    DoorTitia Liese

    ‘Poeh, warm hier!’ We stappen rond drie uur uit het vliegtuig op Galilei Galileo, het vliegveld van Pisa. ‘Maar gelukkig een heel andere warmte hier dan in Nederland.’ En het gaat nog veel warmer worden in de komende dagen. Dat zullen we zeker mee gaan maken.

    Naar Codiponte

    ‘Je moet echt eens met me mee naar Codiponte’ heb ik sinds de aankoop van mijn huis in Codiponte al een aantal keren tegen mijn broer gezegd. Mijn huis zien. Het pleintje. Kennismaken met Maartje en Davide. Kennismaken met ons project, ons ’tweelinghuis’ op het pleintje: Casa Matilda en Casa La Rocca. Codiponte zien. De omgeving leren kennen. Maar ja: mijn broer is met pensioen, en dus drukker dan ooit. Maar het is gelukt. Afgelopen voorjaar hebben we doorgezet. En nu zijn we dus geland op het vliegveld van Pisa, en begeven ons naar het autoverhuurbedrijf. Hij rijdt. Want ik, 75+, betaal tegenwoordig een vermogen om een auto te mogen huren, en besturen. Dat doen we niet voor de drie dagen die we in Italië zijn.

    Samen eten

    Aan het einde van de middag komen we aan in Codiponte, bij de brug waar Davide ons al op staat te wachten om naar boven, naar de Concia te lopen. Mijn broer krijgt voor deze dagen Cypres toegewezen. Het heerlijke huisje, met het prachtige uitzicht op de Apuaanse Alpen. Zelf slaap ik voor deze keer in de ‘kraamkamer’. De kamer waar tal van Codiponters zijn geboren. In Stalla. Het koele appartement, met de buitenkamer. ‘Morgen lopen we naar Castello, het pleintje en het huis. Eerst vanavond samen eten met Maartje en Davide, op de binnenplaats van de Concia‘ besluiten we. Zo Italiaans als het maar kan. Samen heerlijk eten, samen kennismaken, samen ervaringen uitwisselen. Ik had er op vertrouwd, en het gebeurt. Het klikt tussen mijn broer, en Maartje, en Davide. Samen op de Italiaanse binnenplaats, onder de Italiaanse sterrenhemel.

    Codiponte Castello

    De volgende ochtend gaan we het doen. Op naar CodiponteCastello. Naar Casa Matilda. Casa La Rocca. Het pleintje. Op haar gebruikelijk manier sjeest Maartje ons in de auto naar boven. Spannend vind ik het wel, maar ondertussen vertrouw ik er ook op dat mijn broer de staat van Casa Matilda doorziet. En JA. Dat doet hij. Dat doet hij echt. Hij ziet de klus. Maar ook de mogelijkheden. Ook al kunnen we eigenlijk niet veel meer binnen zien. De vloeren zijn te onbetrouwbaar geworden.

    Gesprek met de geometra

    De volgende ochtend, vrijdagochtend, heeft Maartje in Casola een gesprek met de geometra – de bouwkundige – kunnen regelen. Ook daar zit mijn broer zichtbaar te genieten van wat hij te horen krijgt, en vooral te zien. De liefde en het enthousiasme van geometra Francesca en Maartje voor Casa Matilda werkt aanstekelijk. Echt!

    Drie mooie, liefdevolle en inspirerende dagen

    Het is kort, de drie dagen die we daar zijn. Maar wat is het bijzonder om mijn broer in zo korte tijd rond te zien lopen alsof hij er helemaal thuis is. Wat geniet ik deze dagen van dit samenzijn met mijn broer, en met Maartje en Davide. Zoals je op de foto kunt zien: er wacht echt een hele klus. Maar wat zal het mooi gaan worden. Wat zal Casa Matilda een gastvrij Huis voor Levensverhalen worden. Ik ben er helemaal gerust op.