• | | | | | | | |

    Wat betekenen ouders voor kinderen?

    Zelf ben ik (Titia Liese, 1949) van de generatie die de BOM-vrouwen voortbracht. Bewust Ongehuwde Moeders. Wij wisten het zeker: vrouwen hebben geen mannen nodig om hun kinderen groot te brengen. Behalve voor dat ene: het zaad. En zeker: er zijn ongetwijfeld een heleboel BOMoeders die hun kinderen uitstekend hebben grootgebracht – en groot brengen.

    En toch, en toch…. is er in de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk iets gaan knagen.
    Klopt het wel?
    Klopt die gedachtegang echt?
    Is dat niet erg gedacht vanuit ouders?
    Of liever gezegd: vanuit verlangende volwassenen?
    En niet een beetje erg weinig vanuit kinderen?

    Wat betekenen ouders voor kinderen?

    Hoe zit dat met al die Verlaat Verdriet-ers met wie ik in de afgelopen jaren heb gewerkt?
    Al die volwassenen die in hun (hele vroege) jeugd hun vader hebben verloren?
    Volwassenen die leven met een een altijd aanwezig gevoel van gemis.
    Met een leegte die ze niet kunnen vullen.
    Met onzekerheid over wie ze zijn.
    Met onzekerheid over welke plaats ze innemen in het leven.
    Met een altijd aanwezig gevoel er alleen voor te staan.

    Ik verzin dit niet!

    Wat betekenen ouders voor kinderen die al heel jong een ouder – of beide ouders – verloren door overlijden?
    Er is een soort van algemeen aanvaard geloof: als je als heel jong kind je moeder of je vader of je beide ouders bent verloren, dan heb je haar/hem/ze niet of nauwelijks gekend.
    Als je je ouder(s) niet of nauwelijks hebt gekend, dan kun je haar/hem/ze niet missen.
    En als je haar/hem/ze niet kunt missen, dan kun je er ook geen verdriet om hebben (ik verzin dit niet!)

  • | | | | | | | | |

    Wat schrijven met je doet!

     

     

     

     

     

     

    Verlaat Verdriet, wegen naar herstel

    Afgelopen donderdag, 17 september 2015, de Verlaat Verdriet-lezing Verlaat Verdriet, wegen naar herstel in Apeldoorn gehouden. Een heel bijzondere avond!

    Rieteke Klaucke: Wat schrijven met je doet!

    Rieteke Klaucke, één van de drie vrouwen die in Apeldoorn de aanstaande Verlaat Verdriet-lotgenotengroep organiseren – en gaan leiden – beet deze avond op mijn verzoek de spits af met haar ervaringsverhaal Wat schrijven met je doet!

    Wat gebeurde er met me?

    ‘Goh dat is wat voor jou!’
    ‘Wat ?’
    ‘Een lezing voor mensen die jong een ouder verloren door de dood!’
    ‘Ha en waar?’
    ‘In de Haag!’
    ‘Da’s mij te ver!  En wie doet dat dan?’
    ‘Titia Liese.’

    Maar.. eerlijk gezegd, mijn nieuwsgierigheid was toch wel gewekt!
    Een blik op het telefoonnummer en ik wist het al, in de buurt! Nunspeet, dat is heel wat dichterbij dan Den Haag. 
    Bellen dus.

    ‘Met Titia Liese!’
    ‘Met Rieteke Klaucke, ik las ergens dat u een lezing geeft in Den Haag, maar misschien dat u dat ook wat dichterbij doet?’
    ‘N
    ee ik bel niet voor echt voor mezelf hoor, ik heb mijn vader zelfs helemaal niet gekend. Is lang geleden al gestorven,1948. Dus nee hoor, niet nodig!’
    ‘Nee, ik bel voor al die leden van ZorgSaam in Apeldoorn waar ik voor werk. Die kunnen wel zo’n lezing gebruiken, 7500 leden. Dat moet gaan lukken, om dat dicht bij huis te organiseren!’
    ‘Oh, en weet je het zeker dat het niet voor jezelf is?’
    ‘Tuurlijk, mevrouw Liese weet ik het zeker.’

    Mevrouw Liese, die kennelijk vaker met dat ontkenningsbijltje had gehakt, drong een beetje aan, beetje schuren en ja hoor, de twijfel kwam met een enkele traan omhoog.
    Hè wat gebeurde er met me?

    Levensverhaal

    Dat was het begin van mijn traject van familieopstellingen, herkennen, erkennen, aangaan en onderzoeken, om het tenslotte plaats te geven in mijn levensverhaal. Dat levensverhaal waar ik toen aan begon te schrijven, bleef schrijven, oeverloos, cascadeus. Er kwam geen einde aan.Vertellen aan mijn vader wat mij was overkomen, sinds die fatale dag dat ze hem opgaven en hij zelf ook opgaf. Hoe verder ik in mijn proces kwam, dat schrijven dat bleef..

    Inmiddels was ik door Titia opgeleid om lotgenotengroepen Verlaat Verdriet voor Humanitas te begeleiden samen met Grietje Krijgsheld  en Willemien Sanders.

    Door het graven in mijn verleden, waar bronnen waren opgedroogd en men zich mijn vader niet meer herinnerde, veranderde ook mijn verhaal.Toen wist ik het. Het moest een boek worden. Van het oorspronkelijke ik en vader en jij, werd het zij en hij. Korter ook. De nadruk verplaatste zich. De onrust verdween. Het werd een verhaal vanaf een afstand. Na nog 3 versies wist ik het. Het moest een monoloog worden met uitgesproken rollen voor mijn moeder, voor mijn surrogaatouders, voor mijn omgeving, met muziek en foto’s. Groot geprojecteerd en ik in de hoofdrol, met attributen om het verhaal kracht bij te zetten. Om te laten zien wat verwerken met iemand doet.

    Ik ben vrij!

    Het was een struisvogelei om te leggen met Grietje en Willemien als ‘de leestantes’. Hun suggesties of veranderingen zorgvuldig geformuleerd. Marjolijn van den Berg, theaterschrijfster, redigeerde mijn monoloog om mijn woorden kracht bij te zetten en het stuk voor publiek en professionals voor Verlaat Verdriet aantrekkelijk te maken. De titel Closure (wat letterlijk betekent: een gevoel van resolutie of conclusie aan het eind van een artistiek werk) heb ik misschien wel onbewust gekozen. Dat het inderdaad de absolute afsluiting zou worden kon ik niet bevroeden, toen niet. Ik ontdekte, dat – nu het zo ver is om er mee naar buiten te willen gaan – het eigenlijk heel ver van me af staat! Het is verwerkt. Het heeft de plaats gekregen die het verdient, de inspanningen waardig. Het is een document geworden.
    Ik voel het nu zo, alsof de wond niet meer kan worden opengemaakt. Er heeft een heling plaats gevonden, door te schrijven. De woorden vol van emotie, gevoel, het diepe voelen: het is er niet meer. Ingeruild voor plannen, ideeën. Bruisend van zin om van alles te ondernemen. Levendig, optimistisch, dat zware, dat gedragene, heb ik achter me gelaten.
    Ik ben VRIJ!!!.

     

  • | | | | | | | | | | |

    Eén harde klap, twee wezen op de achterbank

    Het artikel ‘Eén harde klap, twee wezen op de achterbank‘ in het Algemeen Dagblad (krant van 22 augustus 2015, Lees meer over dit artikel in mijn blog heeft me nog flink bezig gehouden.

    Verdriet verwerken en verlies verwerken

    Mijn jarenlange Verlaat Verdriet-werk heeft me geleerd een wezenlijk onderscheid te maken tussen verdriet verwerken en verlies verwerken (Lees hierover meer in mijn Gids voor Verlaat Verdriet, bladzijde 20 en/of op mijn site Verlies en verdriet.)

    Over het algemeen wordt dit onderscheid niet gemaakt, met alle nadelige gevolgen van dien. Zo ook in genoemd artikel in het Algemeen Dagblad (bijvoorbeeld een citaat in dit artikel: Ymke de Jager – verloor haar beide ouders en haar drie zusjes bij een auto-ongeval: Ik wil niet stoppen met leven. Stel dat ik 80 word, moet ik dan 70 jaar treuren om mijn ouders?

    Soorten van deskundigheid

    In genoemd artikel twee ‘experts’ aan het woord: Albertine Richaerts, ‘ervaringsdeskundige’ en hoogleraar Jos de Keijser. De Keijser houdt zich bezig met complexe rouw.
    Albertine laat, als ervaringsdeskundige, zien dat een dergelijk ingrijpend verlies als jeugdervaring levenslange impact heeft.
    De Keijser noemt de veerkracht van kinderen die niet moet worden onderschat. Ook jongere kinderen zijn goed in staat om te rouwen. Kennelijk heeft ook wetenschapper De Keijser (nog) niet geleerd het onderscheid te maken tussen verlies verwerken en verdriet verwerken.

    Zeggen en citeren

    Je kunt niet weten of een journalist dat wat wordt gezegd juist citeert. Mogelijk heeft De Keijser heel andere dingen gezegd, die bij de journaliste (die wel heel erg graag wilde horen dat het allemaal wel goed komt, toen ik haar zelf aan de telefoon had) heel anders zijn overgekomen. Toch bekruipt mij stevige irritatie als ik een citaat van De Keijser lees ‘Ze zijn niet alleen in een klap wees, maar verliezen ook VAAK hun directe, vertrouwde omgeving.’  Mijn onmiddellijke reactie: NEE meneer De Keijser, kinderen die in een klap hun beide ouders verliezen, verliezen ALTIJD hun vertrouwde omgeving.

    Bijscholing dringend gewenst

    Hoogste tijd voor een stevige ervarings-gebaseerde bijscholing over de gevolgen van jong ouderverlies en Verlaat Verdriet voor rouw-wetenschapper J. De Keijser en zijn collega- rouw-wetenschappers.
    Het zou niet alleen hem en zijn collega’s ten goede komen, ook duizenden Verlaat Verdriet-ers, wezen en halfwezen zullen daarvan profijt hebben.

  • | | | | | | | |

    Artikel AD, 22 augustus 2015

    Enkele weken geleden werden we (Albertine Richaerts en ik) gebeld door Carla van der Wal, journaliste werkzaam voor het AD: Algemeen Dagblad. Ze was bezig een artikel te schrijven naar aanleiding van het dodelijk ongeval deze zomer in Belgie, waarbij een Nederlands ouderpaar het leven verloor. Hun beide dochters – 12 en 5 jaar – overleefden het ongeval.
    De journaliste vond Albertine en mij op het web via onze basisworkshop Dubbel Ouderverlies. Ze wilde van ons – ervaringsdeskundigen – weten wat de gevolgen van het verlies van hun ouders voor deze, in een klap wees geworden, kinderen later in hun leven zou kunnen gaan betekenen.

    Gisteren kreeg ik bericht van Albertine dat het – uitgebreide – artikel is geplaatst in het Algemeen Dagblad van zaterdag 22 augustus 2015: Een harde klap, twee wezen op de achterbank.

    Een verkorte versie van het artikel lees je op het web: http://www.ad.nl/ad/nl/34072/Groene-Hart/article/detail/4127219/2015/08/22/Een-harde-klap-twee-wezen-op-de-achterbank.dhtml