• | | | | |

    Laat symbolen met je spreken

    DoorTitia Liese

    Gisterochtend, op m’n laatste Terschellingse ochtend loop ik naar het strand om deze zomer nog één keer de zee in te gaan. Als ik terugloop naar de duinen zie ik op het strand twee puntjes uit het strand steken. Nieuwsgierig geworden trek ik aan de puntjes. Er komt een stokje tevoorschijn dat eruit ziet als een wichelroede. Verrast kijk ik naar het stokje in m’n hand. Wat trek ik hier zo onverwacht uit het zand?

    Laat symbolen met je spreken

    Ik kijk naar het stokje. Als in een flits zie ik de symboliek. Onmiddellijk komen mooie schrijfoefeningen in me op:

    • Waar viel mijn aandacht op?
    • Wat riep mijn nieuwsgierigheid op?
    • Wat trek ik uit het zand?
    • Waarin word ik geraakt bij het vasthouden van dit stokje?
    • Wat raakt me bij het zien van dit stokje?
    • Sta ik met mijn levensweg in m’n hand?
    • Zie ik hoe mijn levensweg zich vertakt in twee gelijkwaardige wegen?
    • Welke wegen zijn dat?
    • Als ik het stokje ondersteboven houd, houd ik dan twee levenspaden in mijn beide handen die in één weg samenkomen?
    • Welke levenspaden zijn dat?
    • Hoe gaat mijn levensweg er verder uit zien?

    Een heel ander perspectief

    Als ik op een heel andere manier kijk naar dit stokje zie ik een ‘wichelroede’.

    • Stel dat dit een wichelroede zou zijn, kan deze wichelroede me dan naar een onontdekte bron brengen?
    • Welke onontdekte bron zou ik graag willen ontdekken?
    • Wat zou ik doen als ik met deze wichelroede die bron ontdek?

    Als je de tijd neemt, zie je meer

    In de complexiteit van het hedendaagse leven zijn we vergeten hoe simpel dingen kunnen zijn (wat iets heel anders is dan gemakkelijk). Hoe weinig je nodig hebt. Hoe (schijnbaar) kleine symbolen of vormen waar jouw aandacht op valt je kunnen inspireren. Je kunnen later ervaren wat belangrijk is voor jou. Je dichter brengen bij jezelf. Jou als vanzelf woorden laten vinden voor gevoelens. Helen door schrijven.

    De weg van liefde, 2024

    Laat symbolen ook met jou spreken tijdens De weg van liefde in Codiponte, 2024.
    De rijkdom aan vormen en symbolen in Codiponte. De tijd die je neemt om stil te staan bij de vormenrijkdom die je stap na stap ontdekt. Vormen en symbolen die jou aanspreken. Die met jou spreken. Helen door schrijven. Codiponte waar oud zeer heelt.

    Lees meer

    De weg van liefde 2024

  • | | |

    Kenmerken en patronen bij Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    ‘Bang zijn dat je niet ouder wordt dan je ouder is geworden.’ Ik zit in een radiostudio in Hilversum. Een paar jaar daarvoor ben ik begonnen met mijn Verlaat Verdriet-werk (dat toen nog niet Verlaat Verdriet heette, maar Zonder Moeder). We zijn met z’n vijven. De interviewster, drie Verlaat Verdriet-ers, van wie ik er een ken uit de workshop die ze kort daarvoor bij mij heeft gedaan, twee mij onbekende Verlaat Verdriet-ers en ik.

    ‘Wat is er nou toch zo bijzonder aan jong ouderverlies?’ vraagt de interviewster aan mij. Ik schrik. Ik ben nog bezig mijn Verlaat Verdriet-werk te ontwikkelen. Bij zo’n rechtstreekse vraag sla ik dicht. Weet ik niet meer wat ik moet zeggen. Ik zeg het eerste wat me te binnenschiet. ‘Volwassenen die jong een ouder hebben verloren zijn bang niet ouder te worden dan hun ouder is geworden.’ De twee mij onbekende Verlaat Verdriet-ers kijken me stomverbaasd aan. ‘Nou, dat heb ik nooit gehad hoor!’ roepen ze als in koor uit. Ik schrik. Wat moet ik nu nog zeggen? Wat kan ik nu nog zeggen?

    Gelukkig verloopt het interview (een uur!) verder goed. Na afloop van het interview komt een van de twee mij onbekende Verlaat Verdriet-ers naar me toe. ‘Je zei dat, over die angst niet ouder te worden dan je ouder is geworden. Ik zei dat ik dat nooit heb gehad. Dat is niet waar. Ik heb het wel gehad. Ik ben me er alleen nooit bewust van geweest.’

    Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet

    Welke van de kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet herken jij bij jezelf?

    • Je altijd aanpassen;
    • Altijd de dood in je hoofd
    • Een muurtje om je heen hebben;
    • Geen grenzen kunnen stellen;
    • Een basaal gebrek aan zelfvertrouwen;
    • Je anders voelen dan andere mensen;
    • Angst niet ouder te worden dan je moeder/je vader werd;
    • Het gevoel hebben altijd alles alleen te moeten doen;
    • Geen hulp kunnen vragen;
    • Altijd alles onder controle houden;
    • Niet kunnen genieten;
    • Een scheiding in jezelf voelen tussen gevoel en verstand;

    Lees meer

    Veel Verlaat Verdriet-ers herkennen zich in de Kenmerkende Patronen bij Verlaat Verdriet. Lees meer Kenmerkende Patronen: Kernthema’s en kenmerken 

    Doen

    Zelftest 

    Kijken

    Rouw kent geen tijd

    estellen

    Teruggaan om verder te kunnen

  • | | | |

    Maxine Harris: De taal van het verlies

    DoorTitia Liese

    Een verlies voor altijd

    Recent stond ik stil met een Verlaat Verdriet-er bij tekst uit het bekende boek van Maxine Harris: Een verlies voor altijd. De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder.
    Indertijd, toen ik het boek las, voelde ik de erkenning van de impact van het vroege verlies van een ouder in mijn hele lijf. Graag deel ik deze tekst op deze plaats met je.

    De taal van het verlies

    Probeert u zich eens voor te stellen dat u samen met alle mensen die u kent in één grote ruimte staat. Om u heen staan niet alleen uw familieleden, vrienden en bekenden. Maar ook al die mensen die ervoor zorgen dat uw leven soepeltjes draait. Zoals uw tandarts. De postbode. De man uit de garage die uw auto altijd repareert. Kortom, iedereen met wie u ook maar iets te maken hebt.

    Stelt u zich voor dat van al die mensen de helft in één klap dood neervalt en voor altijd verdwijnt. U bent zo overdonderd door de enormiteit van het verlies dat de ware betekenis nauwelijks tot u doordringt. In uw paniek richt u zich op een onbelangrijk detail, zoals wie u morgen naar school zal brengen, terwijl u volkomen voorbijgaat aan het feit dat uw zoon en uw beste vriend dood naast u liggen.

    Verbijstering en eenzaamheid

    Stelt u zich nu eens voor dat u samen met twee vrienden een trektocht maakt door een onbekend bergachtig terrein. Naast u loopt een ervaren klimmer als gids. Iemand die de bergen goed kent. En, minstens even belangrijk, iemand die weet wat het betekent om aan zo’n avontuur te beginnen. U bent zenuwachtig, maar vindt het tegelijkertijd fantastisch. Uw vrienden en u voelen zich veilig. Want de gids is op de hoogte van alle technische aspecten van de onderneming. Hij beseft terdege wat zo’n tocht voor ieder van u betekent. U bent bezig een bocht om te gaan op een bijzonder, lastig stuk van de berg en plotseling verdwijnt de gids. Dan kijkt U uw vrienden aan. Maar er is niemand om u te helpen op dit uiterst lastige traject. U wordt overweldigd door een gevoel van complete verbijstering en eenzaamheid. 

    Helen door schrijven

    • Herken je wat Maxine Harris in deze twee alinea’s beschrijft?
    • Wat doet het lezen van deze alinea’s met jou?
    • Welke gevoelens roept het lezen van deze alinea’s op bij jou?
    • Welke van de beide alinea’s spreekt jou het meeste aan?
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het minste aanspreekt.
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het meeste aanspreekt.

    Lees meer

    Boeken van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw

  • | |

    Een nachtelijke ervaring met adrenaline

    DoorTitia Liese

    Vorige week plaatste ik een bericht op de besloten Verlaat Verdriet-Facebook groep. Sinds dat bericht over adrenaline heb ik een aantal reacties gekregen van Verlaat Verdriet-ers die precies herkennen wat ik beschrijf. Het bericht stond tot nu toe alleen op de besloten groep. Gezien de reacties die ik krijg plaats ik het bericht nu ruimer. Dus in mijn blog, en in mijn open Verlaat Verdriet FB-sites. Mogelijk brengt mijn ervaring ook jou iets waarmee je weer verder kunt.  

    Ervaring

    Graag wil ik een ervaring delen die ik vorige week had. Ik probeer altijd nog beter, nog preciezer te begrijpen waar Verlaat Verdriet en verlate rouw over gaan. En daar nog preciezer passende woorden voor te vinden. 

    Adrenaline

    Vorige week in de nacht had ik een stevige aanvaring met iemand in mijn buurt. Op zich was de aanleiding helemaal niet zo groot, maar wat er gebeurde viel bij mij helemaal verkeerd. Ik was woedend. In slaap vallen lukte niet (meer). Erger nog: slapen lukte helemaal niet meer. Stik – ik zit vol met adrenaline, bedacht ik.

    Niet slapen

    Ik lig wel vaker wakker ’s nachts. Maar omdat ik over het algemeen niet vroeg op m’n werk hoef te zijn vind ik een nachtje met weinig of geen slaap meestal niet zo erg.
    Eerste realisatie in die nacht: als er zoveel adrenaline/cortisol in mijn lijf zit (aangenomen dat dat het was!) vind ik het wel heel erg onaangenaam om de slaap niet te kunnen vatten (wat het natuurlijk nog moeilijker maakt om in slaap te vallen). Er zit dus kennelijk een verschil in niet slapen en niet slapen, bedacht ik. 

    De volgende dag

    De volgende dag gebeurde het volgende. Ik kreeg mezelf niet in beweging de volgende ochtend. Logisch, als je niet hebt geslapen, bedacht ik. Toen ik eindelijk rond 10 uur m’n bed uitkwam kon ik nog niks. Ik liep als een zombie door m’n huis. Begon hier aan. Begon daar aan. Maar liet het steeds weer vallen. Ik zat voornamelijk in de kamer, liep wat rondjes door m’n huis, en deed verder weinig tot niks. Uren lang. In de loop van de dag voelde ik wat beweging in me komen. Ik kan toch gewoon een wasje doen? M’n wasje ophangen? Een boodschap doen? Eten koken? Dat lukte wel.

    Zichtbaar

    Maar andere dingen die op mijn agenda stonden bleven liggen. Bellen. Mensen spreken. Afspraken maken. Het lukte me niet die te doen. Dat ik niet kan uitreiken als ik me zo gevangen voel in mijn lijf: daarvan was ik me al sinds lang bewust. Maar ineens realiseerde ik me: wat ik niet kan in zo’n geval is iets doen waarmee ik zichtbaar word.