• | | |

    Dit is mijn leven: Charlotte Salomon

    DoorTitia Liese

    Leven? of theater?

    Ze begrijpt het vreemde gevoel dat ze altijd al in zich meedraagt. 
    De mateloze angst om te worden verlaten.
    De zekerheid door iedereen te worden afgewezen.
    Wat moet ze doen? 
    Huilen, of sterven, of niets?  

    Dan doemt het gezicht van Alfred op.
    Een visioen dat levendiger is dan ooit.
    Ze denkt aan zijn laatste woorden op het perron 
    ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je de dood omhelzen en liefhebben‘.
    Ze moet leven, om te scheppen.
    Schilderen om niet gek te worden. 

    Op die dag wordt haar werk Leven? of Theater? geboren.
    Al lopend denkt ze aan de beelden van haar verleden. 
    Om te overleven moet ze haar verhaal schilderen.
    Dat is de enige uitweg.
    Ze herhaalt het, nog eens en nog eens.
    Ze moet de doden tot leven wekken.
    Bij die zin blijft ze staan.
    De doden tot leven wekken.
    ‘Ik moet nog dieper de eenzaamheid in.’

    Citaat 1

    Ze besluit zichzelf te redden van haar mateloze verlangen naar de dood. Als alternatief voor zelfdoding ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen. In Zuid Frankrijk, waar ze na haar vlucht uit nazi-Duitsland verblijft, trekt ze zich totaal terug en begint als een waanzinnige te schilderen. Hierbij gebruikt ze alles wat ze in zich heeft. Haar kunstenaarschap, haar visuele en muzikale geheugen, haar inzicht in de persoonlijkheden van haar familieleden, haar intellectuele bagage, humor en inspiratie die ze put uit haar liefde voor de man die ze heeft moeten verlaten om te kunnen vluchten: Alfred Wolfson (1896-1962).

    Citaat 2

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Het levensverhaal in beeld en woord van een jonge vrouw die op haar negende haar moeder verliest. Haar verhaal vanuit haar vroegste jeugd tot het verraad in 1943, in de context van haar bewogen familiegeschiedenis. Een Joodse familie in Duitsland, voor en in de tijd van de tweede wereldoorlog. Leven? of Theater?

    Lees meer

  • | | | |

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    DoorTitia Liese

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    Geboren: 1917 in Berlijn.
    Vermoord: 1943 in Auschwitz

    Afgelopen week kwam ik het boek Charlotte tegen. Roman over het leven van Charlotte Salomon, geschreven door David Foenkinos. Ik bestelde het boek. Gisteren ontving ik het.
    Het hele dikke boek van Charlotte Salomon ‘Leven of theater?’, samengesteld door Judith Herzberg, staat al ruim veertig jaar in mijn boekenkast. Een autobiografisch zangspel in 769 gouaches. In de loop van die vele jaren heb ik het boek meer dan eens uit mijn kast gepakt. Doorgekeken. Gelezen. Pas nu, nu ik zelf gefocusd ben op het plaatsen van jong ouderverlies in tijd en ruimte, en Verlaat Verdriet  in woord en beeld, dringt de volle omvang van dit bijzondere werk tot mij door.

    Verlies

    Charlotte Salomon is 9 jaar als ze haar moeder verliest. Pas na de zelfdoding van haar grootmoeder aan moederszijde in 1940 ontdekt ze dat haar moeder Fransceska niet, zoals haar indertijd is verteld, is overleden aan een griepje. Ook haar moeder is overleden door zelfdoding. Charlotte blijft alleen achter met haar vader, Duits-Joods medisch specialist. ‘Onhandelbaar’ geworden wordt ze verzorgd door opeenvolgende ‘juffen’. Tot haar vader kennis maakt met zangeres Paula. Haar vader en Paula trouwen. Haar inning geliefde juf ‘Hase’ vertrekt. Charlotte krijgt een nieuwe moeder, met wie ze een ingewikkelde relatie ontwikkelt.

    Vlucht naar Frankrijk

    Om de politieke ontwikkelingen in nazi-Duitsland vlucht Charlotte Salomon met haar grootouders naar Zuid Frankrijk. Na de zelfdoding van haar grootmoeder ontwikkelt ook Charlotte een sterk verlangen naar de dood. In haar nood denkt ze terug aan de woorden van haar zangpedagoog en geliefde ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je misschien wel het tegendeel ervan – de dood – omhelzen en begrijpen’. Ze besluit zichzelf met behulp van zijn ideeën te redden, en als alternatief voor zelfmoord ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen.
    Zo verwerkt de 24-jarige Charlotte haar roerige familiegeschiedenis, en haar ervaringen als Joodse in Berlijn, op een buitengewone manier. In bijna 800 gouaches beschrijft ze haar leven in woord en beeld. ‘Leven of theater?’.

    Vermoord

    In 1943 wordt Charlotte Salomon, 26 jaar en 5 maanden in verwachting van haar eerste kind, in Zuid Frankrijk opgepakt. En vervolgens vermoord in Auschwitz.

    Joods historisch museum

    In november 1971 hebben Albert en Paula Salomon het verzamelde werk ‘Leven of theater? geschonken aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

    Lees meer

  • | | | |

    Maxine Harris: De taal van het verlies

    DoorTitia Liese

    Een verlies voor altijd

    Recent stond ik stil met een Verlaat Verdriet-er bij tekst uit het bekende boek van Maxine Harris: Een verlies voor altijd. De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder.
    Indertijd, toen ik het boek las, voelde ik de erkenning van de impact van het vroege verlies van een ouder in mijn hele lijf. Graag deel ik deze tekst op deze plaats met je.

    De taal van het verlies

    Probeert u zich eens voor te stellen dat u samen met alle mensen die u kent in één grote ruimte staat. Om u heen staan niet alleen uw familieleden, vrienden en bekenden. Maar ook al die mensen die ervoor zorgen dat uw leven soepeltjes draait. Zoals uw tandarts. De postbode. De man uit de garage die uw auto altijd repareert. Kortom, iedereen met wie u ook maar iets te maken hebt.

    Stelt u zich voor dat van al die mensen de helft in één klap dood neervalt en voor altijd verdwijnt. U bent zo overdonderd door de enormiteit van het verlies dat de ware betekenis nauwelijks tot u doordringt. In uw paniek richt u zich op een onbelangrijk detail, zoals wie u morgen naar school zal brengen, terwijl u volkomen voorbijgaat aan het feit dat uw zoon en uw beste vriend dood naast u liggen.

    Verbijstering en eenzaamheid

    Stelt u zich nu eens voor dat u samen met twee vrienden een trektocht maakt door een onbekend bergachtig terrein. Naast u loopt een ervaren klimmer als gids. Iemand die de bergen goed kent. En, minstens even belangrijk, iemand die weet wat het betekent om aan zo’n avontuur te beginnen. U bent zenuwachtig, maar vindt het tegelijkertijd fantastisch. Uw vrienden en u voelen zich veilig. Want de gids is op de hoogte van alle technische aspecten van de onderneming. Hij beseft terdege wat zo’n tocht voor ieder van u betekent. U bent bezig een bocht om te gaan op een bijzonder, lastig stuk van de berg en plotseling verdwijnt de gids. Dan kijkt U uw vrienden aan. Maar er is niemand om u te helpen op dit uiterst lastige traject. U wordt overweldigd door een gevoel van complete verbijstering en eenzaamheid. 

    Helen door schrijven

    • Herken je wat Maxine Harris in deze twee alinea’s beschrijft?
    • Wat doet het lezen van deze alinea’s met jou?
    • Welke gevoelens roept het lezen van deze alinea’s op bij jou?
    • Welke van de beide alinea’s spreekt jou het meeste aan?
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het minste aanspreekt.
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het meeste aanspreekt.

    Lees meer

    Boeken van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw

  • | | |

    Mensen zonder uitstraling: Jente Posthuma

    DoorTitia Liese

    Jente Posthuma: Mensen zonder uitstraling

    Wat gebeurt er in het leven van een meisje van 13 als haar moeder overlijdt na een lange tijd van ziekte en aftakeling.
    Wat gebeurt er met je als je moeder een schimmige carrière als actrice had. Een moeder die haar dochter altijd voorhield dat mensen zonder uitstraling nog erger zijn dan lelijke mensen.
    Een vader die directeur is van een psychiatrische inrichting. Een man die als professional wist wat hem te doen stond met patiënten, maar die er als (huis)man niet zoveel van maakt. Laat staan als vader en beschermer van een stuurloze dochter zonder moeder.

    Wat gebeurt er in het leven van een jonge vrouw die op haar 30e als een stuurloos wrak, zonder kant of wal te raken, ronddobbert in haar leven. Wetend dat mensen zonder uitstraling nog erger zijn dan lelijke mensen. Maar die geen idee heeft hoe je dat dan wel moet doen: een vrouw te zijn met uitstraling. Moeder te zijn voor haar zoontje. Partner te zijn van een merkwaardige man. Dochter te zijn van een vader die inmiddels de opa is geworden van haar kind.

    Herkenbare thema’s

    Goed geschreven boek dat je meeneemt naar tal van herkenbare thema’s uit het leven van een 30-jarige dochter die als 13-jarige haar moeder verloor.

    Lees meer