• | | | |

    Verlaat Verdriet, vaderskind, moederskind

    DoorTitia Liese

    Veel heb ik erover nagedacht. Vaderskind. Moederskind. Bestaan ze? Bestaan ze echt? Bestaan ze theoretisch onderbouwd? Of bestaan ze meer in onze taal als metafoor? Zijn ze eigenlijk verbeelding? Een manier om een bepaald mens aan te duiden?

    Eye-opener

    In mijn Verlaat Verdriet-werk ben ik ze gaan zien. Ze gaan onderscheiden. Vaderskind. Moederskind. En het heeft een enorme invloed. Een invloed die Verlaat Verdriet-ers vaak herkennen. Mijn gedachten over vaderskind/moederskind deel ik graag met je. Leg ik aan je voor. Zodat je zelf kunt onderzoeken: betekent dit iets voor mij? Zo ja: wat betekent het dan voor mij? Mogelijk is mijn gedachtegang ook voor jou een eye-opener.

    Vaderskind

    Op mijn achtste verloor ik mijn moeder door overlijden. Zelf was ik een uitgesproken vaderskind. Kind van een vader die op mijn achtste de vrouw verloor van wie hij zielsveel hield. Met het verlies van mijn moeder verloor ik ook mijn grote sterke pappie. Maar hij bleef. Hij ging niet dood (althans niet tijdens mijn jeugd). Het vaderskind had nog altijd een vader. Hoe beschadigd hij ook de rest van zijn leven is geweest. En hoe vervreemdend onze relatie zich ook ontwikkelde.

    Vaderskind / moederskind

    Vaderskind. Moederskind. Het fenomeen fascineerde me. En fascineert me nog steeds. In de loop van de jaren heb ik het voorgelegd aan tal van Verlaat Verdriet-ers in de workshops. ‘Heb jij enig idee of je een vaderskind was? Of een moederskind?’ (let op het waardeverschil tussen vaderskind en moederskind. Mocht vaderskind/moederskind theoretisch niet bestaan, dan bestaat het in taal nog steeds wel. En we hebben er een stevig waardeoordeel over ook nog!). Meestal resoneert er iets als ik de vraag stel: heb je enig idee of je een vaderskind/een moederskind bent? En dat wat resoneert wil ik graag hier voorleggen aan jou.

    Vragen

    • Herken je dat in je eigen leven? Was je een vaderskind? Was je een moederskind?
    • Wat betekent deze vraag voor jou? Wat doet deze vraag met jou?
    • Als je een vaderskind was, en je verloor je vader: wat betekende dat dan voor jou?
    • Als je een vaderskind was, en je verloor je vader wat betekende dat dan voor jouw relatie met je moeder?
    • Als je een vaderskind was en je verloor je moeder: wat betekende dat dan voor jou?
    • Als je een moederskind was en je verloor je moeder: wat betekende dat dan voor jou?
    • Als je een moederskind was en je verloor je vader: wat betekende dat dan voor jouw relatie met je moeder?
    • Als je een moederskind was en je verloor je vader: wat betekende dat dan voor jou?

     

  • | |

    Het eiland van de verdwenen bomen

    DoorTitia Liese

    Het eiland van de verdwenen bomen

    Ada is 17 jaar als haar moeder overlijdt. Haar vader en Ada groeien na het verlies steeds meer uit elkaar. Beiden komen terecht op een eigen eiland van elkaar ontzien, en zwijgen.

    Cyprus

    Als haar tante Meryem onverwacht van Cyprus naar Londen komt, de woonplaats van dochter er vader, krijgt Ada de gelegenheid het verleden van haar ouders te ontrafelen. Stap na stap onderzoekt Ada de gelaagde geschiedenis van haar ouders; haar moeder Turks-Cypriotisch, haar vader Grieks-Cypriotisch.

    Dit boek neemt je mee in de bewogen geschiedenis van het eiland waar Ada’s ouders oorspronkelijk vandaan komen. De beproevingen van de liefde van haar ouders voor elkaar. De invloed van doorgegeven trauma’s als gevolg van de burgeroorlog op Cyprus; van verlies van wortels en van identiteit als gevolg van migratie.

    Ada en Meryem

    …… ‘Ik kan ergens wel begrijpen waarom mijn oudere familieleden er misschien moeite mee hadden om het huwelijk van mijn ouders te accepteren. Het was een andere generatie. Ze hebben vast allemaal veel meegemaakt. Maar wat ik niet begrijp, is waarom mijn eigen ouders nooit over het verleden gepraat hebben nadat ze naar Engeland waren verhuisd. Waarom dat stilzwijgen?
    ‘Ik weet niet of ik daar antwoord op kan geven’ zei Meryem, en er kroop een zweem van behoedzaamheid in haar stem. 
    ‘Probeer het.’ Ada boog voorover en zette de voicerecorder uit. ‘Dit is niet voor school trouwens. Dit is voor mijzelf.’……
    Blz 323

    Kloof

    Tijdens haar werkzame leven heeft Defne, de moeder van Ada, zich aangesloten bij een organisatie die zich inzet (massa)graven te vinden. En zo mensen die zijn omgekomen door oorlogsgeweld – en anoniem zijn begraven in ere te herstellen.

    …… Het zien van de diepe kloof die er bestond tussen familieleden van verschillende leeftijden baarde haar echter zorgen. Maar al te vaak zat de pijn bij de eerste generatie overlevenden, degenen die het meest hadden geleden, dicht onder de oppervlakte, herinneringen die als splinters onder hun huid zaten, waarvan sommige nog een stukje uitstaken en volkomen aan het oog werden voltrokken. Intussen koos de tweede generatie ervoor om het verleden te verdringen, zowel de dingen die ze wisten als die waar ze geen weet va hadden. De derde generatie daarentegen wilde juist wel diep graven en het verzwegen boven tafel halen. Wat vreemd dat in families die waren getekend door oorlogen, gedwongen verplaatsingen en wreedheden, juist de jongsten het oudste geheugen leken te hebben……
    blz 325

    Lezen

    Elif Shafak
    Het eiland van de verdwenen bomen 

  • | |

    Herman Koch in Volkskrant Magazine, zaterdag 6 januari 2024

    DoorTitia Liese

    In de Volkskrant App van vandaag lees ik het interview van Nathalie Huigsloot met Herman Koch dat morgen, 6 januari 2024, in Volkskrant Magazine verschijnt: Herman Koch wilde deze kop zo lang mogelijk vermijden: ‘Herman Koch ongeneeslijk ziek’.

    In dit interview vertelt hij over de ongeneeslijke prostaatkanker die hem getroffen heeft. Herman Koch (1953) was 17 jaar toen hij zijn moeder verloor, en 25 jaar toen hij ook zijn vader verloor. Zijn goede vriendin Ruth Bergmans: ‘Het pantser van vroeger is er niet meer. Hij schrijft ook veel ontroerender over zijn vroeg overleden ouders dan in zijn eerste werk. Er zit verdriet in hem, dat je nu door de hormoontherapie nu meer ziet.’ Herman Koch: ‘In Finse dagen schrijf ik ook heel openhartig over mijn ouders en mijn jeugd, maar dit is toch anders’. 

    Kreeg je flashbacks naar je jeugd als enig kind, dat beide ouders op zijn 25e verloor? Dat je dacht: het zal toch niet gebeuren dat mijn zoon zo meteen hetzelfde overkomt?
    ‘Zeker in het begin had ik dat. Het voelde als een verdrietige herhaling. Maar ook dan geldt weer: je moet jezelf ook weer niet te belangrijk maken. Want zijn leven zal ook weer doorgaan. Wat er ook gebeurt. En je haalt er ook iets uit. Ik voelde mezelf heel volwassen toen ik op mijn 17e de begrafenis van mijn moeder organiseerde. Dus het is niet alleen maar negatief, er groeit ook iets van’. 

    Schrijver en vriend Frans Thomése zei eerder over je dat het vroege overlijden van je ouders ervoor heeft gezorgd dat je ernstig in de liefde en in het vaderschap bent gaan staan. Vanuit het idee: meer heb ik niet, dus hier moet ik wel iets van maken, ik kan het me niet permitteren daar flierefluitend mee om te gaan. Vond je dat een rake observatie?
    ‘Ja, heel erg. Je tilt niet meer licht aan dat soort dingen., die tijd is gewoon voorbij. En dat gevoel heb ik nu ook. Die drie-eenheid met mijn vrouw en mijn kind is het allerbelangrijkste. Belangrijker dan schrijven ook.’ 

    Lees meer

    Finse dagen 

    Een lange, onhandige jongen van negentien die ervoor kiest om op een zeer afgelegen plek op het land en in de bossen te gaan werken. Het klinkt wellicht romantisch, maar dat was het niet. Zijn moeder was kort ervoor overleden en Herman ging erheen om weg te zijn van zijn vader en diens nieuwe vriendin, en om uit te stellen wat hij eigenlijk allang wist.
    Veertig jaar later is Koch terug in Finland en stuit hij op een dichtbundel die expliciet verwijst naar zijn eerdere verblijf. Niet langer kan hij deze periode afdoen met een grap. Hij neemt zijn eigen geschiedenis onder de loep, onderzoekt hoe herinneringen werken en hoe hij dit verhaal kan vertellen zonder de werkelijkheid te besmeuren.
    Finse dagen van Herman Koch is een indringende roman over rouw, volwassen worden en over wat je woorden moet geven en wat beter verzwegen kan blijven.

  • | |

    Symposium Ontmoeting in de moedermaand

    DoorTitia Liese

    Moedermaand

    Meimaand

    Maand van groei. Maand van bloei.
    Al in de Romeinse tijd gewijd aan de moedergodin Maia.
    Sinds de middeleeuwen gewijd aan de heilige Maria.

    Moederdag

    Mei. De maand van Moederdag.
    Moederdag. Een dag voor Verlaat Verdriet-ers die hun moeder verloren een dag die gemengde gevoelens oproept. Gevoelens van gemis. Van intens verdriet. Maar ook gevoelens van liefde. Van soms ontluikende liefde, als je in je verlate rouw proces dichter bij je moeder komt. Als je meer de dochter /de zoon wordt van de vrouw die voor altijd jouw moeder is.

    Vader

    Zoals je hebt kunnen lezen in mijn blog Symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis organiseren we in het vroege voorjaar 2024 (datum binnenkort bekend) symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis. Gezien de spreker – en zijn boek Vader – zal de focus  op die dag in de eerste plaats liggen op Vader. En op het vroege verlies van Vader. Wat overigens niet wil zeggen dat Verlaat Verdriet-ers die hun moeder zijn verloren niet deel zouden kunnen nemen aan deze dag. Ook als je jong je moeder bent verloren kan het zijn dat je Ap Dijksterhuis graag wilt horen spreken. Graag zou willen ontmoeten. En dat kan. Bij de schrijfworkshops in de middag zullen we daar zeker rekening mee houden.

    Goed nieuws

    Nu we in de bijzondere omstandigheid zijn dat we gebruik mogen maken van De Ontmoeting in Nunspeet zijn we ook in de gelegenheid een symposium te organiseren met focus op Verlaat Verdriet-ers die hun moeder hebben verloren. We zijn onderweg met plannen en ideeën voor de invulling van deze dag. In het ochtendprogramma tijd en ruimte voor Inleiding. In de middag net als in het symposium met Ap Dijksterhuis workshops rondom schrijven.

    Ideeën en suggesties

    Mocht je ideeën of suggestie hebben voor invulling van het ochtendprogramma: van harte welkom om ze te delen. Stuur een mailtje naar titia@verlaatverdriet.nu 

    Voortgang

    Blijf op de hoogte van ontwikkelingen rondom beide symposia. Volg ons in mijn blog of op FB. Ben je nog niet aangemeld voor mijn blog? Meld je aan.
    Je bent van harte welkom!