• | |

    Die eerste zelfstandige gedachte…

    DoorTitia Liese

    Die eerste zelfstandige gedachte

    Ken je die ervaring? Die ervaring van de eerste zelfstandige gedachte in je jeugd? Het moment waarop je – mogelijk net zoals dat bij mij ging – tot je eigen verbazing voelde: wat krijgen we nou! Dit heb ik helemaal zelf bedacht!
    Ik kan me niet precies herinneren welke leeftijd ik op dat moment had, maar de gedachte, en de ervaring van die gedachte, is een leven lang met me mee gegaan. Heeft mijn leven lang mijn leven mee vorm en kleur gegeven.

    Hardnekkige overtuiging

    Mijn gedachte van toen kan ik niet meer in ‘kindertaal van toen’ terugvertalen. Maar in mijn volwassen taal van nu is hij er nog altijd. Mijn gedachte was: wat is het ongelofelijk dom en kortzichtig om negatieve overtuigingen te hebben over ‘oud’ zijn.

    Tenzij je rond je veertigste besluit uit het leven te stappen, ondermijn je je leven vanaf die leeftijd met alle negatieve gedachte over ‘oud’. Alle negatieve gedachten die je hebt (of uit). Die je dan al je hele leven in je draagt. Die je niet meer kunt zien als hardnekkige overtuigingen. Maar die je ziet als waarheid. (deze laatste zinnen zijn aanvullingen uit mijn leven als volwassene. Daarover geen misverstand!).

    Zeventig-plusser

    Inmiddels ben ik zeventig-plusser. Ik hoor ze dagelijks om me heen: negatieve overtuigingen over ‘oud’. Niet alleen van jongere mensen dan ik, maar ook – en eigenlijk vooral – van mijn leeftijdsgenoten.

    Zelf kan je verzekeren: elke nieuwe dag heb ik plezier van die eerste zelfstandige gedachte die ik toen had: wat is het ongelofelijk dom en kortzichtig om negatieve overtuigingen te hebben over ‘oud’ zijn.

    Jouw unieke zelf

    Heb je ook zo’n eerste gedachte in je jeugd gehad? Zo’n gedachte die jouw leven mee vorm en kleur heeft gegeven?
    Diep hem eens op!
    Houd hem eens tegen het licht!
    Zet hem in een lijstje!
    Hij is van jou.
    Van jouw unieke zelf.

  • | | |

    Verlaat Verdriet: Let it be, Paul MacCartney

    DoorTitia Liese

    Met enige regelmaat sturen Verlaat Verdriet-ers mij tips toe over boeken, gedichten, songteksten enzovoort. Het komt er niet altijd van ze onder jullie aandacht te brengen. En dan, ineens, komt een song of een tekst weer onder mijn aandacht. En dan, ineens, besluit ik naar boven te lopen. Naar m’n computer. Om toch deze (song)tekst met jullie te delen.

    Paul MacCartney

    Wie kent niet deze song van Paul MacCartney van The Beatles.
    Melodie: JA, natuurlijk……
    Tekst:  ja, maar misschien niet helemaal…..
    Betekenis: nou, nee. Dat eigenlijk niet. Tenminste mogelijk op mijn manier tot nu toe. Het aanroepen van Mother Mary – de heilige Maria die haar woorden van wijsheid spreekt – is tot voor kort altijd mijn interpretatie geweest van de tekst van deze song. Dat Paul MacCartney zingt over zijn moeder die Mary heette en die hij als 14-jarige jongen verloor. NEE – dat had ik nooit bedacht.

    Tekst

    Daarom deel ik graag de tekst van Let it be met jullie – met hartelijke dank aan Pieter die me attent maakte op de werkelijke inhoud van Let it be.

    Let it be

    When I find myself in times of trouble, Mother Mary comes to me
    Speaking words of wisdom, let it be
    And in my hour of darkness she is standing right in front of me
    Speaking words of wisdom, let it be

    Let it be, let it be, let it be, let it be
    Whisper words of wisdom, let it be

    And when the broken hearted people living in the world agree
    There will be an answer, let it be
    For though they may be parted, there is still a chance that they will see
    There will be an answer, let it be

    Let it be, let it be, let it be, let it be
    There will be an answer, let it be

    Let it be, let it be, let it be, let it be
    Whisper words of wisdom, let it be

    Let it be, let it be, let it be, let it be
    Whisper words of wisdom, let it be, be

     And when the night is cloudy there is still a light that shines on me
    Shinin’ until tomorrow, let it be
    I wake up to the sound of music, Mother Mary comes to me
    Speaking words of wisdom, let it be

     And let it be, let it be, let it be, let it be
    Whisper words of wisdom, let it be

    And let it be, let it be, let it be, let it be
    Whisper words of wisdom, let it be

  • | | | |

    Verlate rouw: ons perspectief

    DoorTitia Liese

    Perspectief op kinderen

    ‘Kinderen zijn zo flexibel.’
    ‘Onderschat de veerkracht van kinderen niet.’
    ‘Kinderen passen zich gemakkelijk aan.’

    Je kent deze waarderende uitspraken vast wel. Observaties van buitenstaanders. Perspectieven van volwassenen op kinderen. Op ons, de kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren door overlijden.
    ‘Veerkracht?’ vraag je je af. ‘Gaat dat over mij?’

    Perspectief op volwassenen

    ‘Zit je daar nou nog mee?’
    ‘Hoe lang is dat nu al geleden?’
    ‘Je bent er in blijven hangen.’

    Je kent deze niet-waarderende uitspraken ook vast wel. Observaties van buitenstaanders. Perspectieven van volwassenen op volwassenen. Op ons, Verlaat Verdriet-ers die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren.
    Ze doen je pijn. Ben je er echt in blijven hangen?

    Perspectief op onszelf

    Waar het in een verlaat rouwproces ook – en eigenlijk vooral – om gaat is het perspectief dat wij op onszelf hebben. Onze waardering voor onszelf. Ons vermogen van onszelf te houden. Geduld te hebben met onszelf. Liefdevolle aandacht te hebben voor onszelf. Onszelf te omarmen. Oneindige liefde te hebben voor onszelf. Onszelf te laten weten dat we onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn.

    Vandaag deelde een Verlaat Verdriet-ster een mooie tekst met me. Op mijn beurt deel ik hem graag met jou.
    Margreet: dank je wel voor dit mooie perspectief.

    As traumatized children
    we always dreamed that someone
    would come and save us.
    We never dreamed that it would,
    in fact, be ourselves, as adults.

    Lezen

    Titia Liese
    Teruggaan om verder te kunnen

    Zien

  • | | | | |

    Verlate rouw, oorlog en vrede

    DoorTitia Liese

    Kamparts en zijn kleinzoon

    In de Volkrant van dit weekend (zaterdag 28 januari 2023) lees ik in het katern Boeken&Wetenschap een groot vraaggesprek met een kleinzoon: Kamparts en zijn kleinzoon. Kleinzoon van een medisch specialist die zich in de tweede wereldoorlog als arts in kamp Amersfoort ernstig heeft misdragen. De kleinzoon – psychiater in Amerika – heeft zijn medewerking verleend aan het tot stand komen van een biografie over zijn grootvader. Is naar Nederland gekomen voor de boekpresentatie en vertelt zijn verhaal in het vraaggesprek in de Volkskrant. Ik lees het artikel en denk aan de Verlaat Verdriet-ers met wie ik in de loop van de jaren hebt gewerkt.

    Foute (groot)ouders

    Verlaat Verdriet-ers – kind of kleinkind – van foute (groot)ouders. (Groot)ouders die NSB-er waren. Als SS-er naar het Oost-front zijn gegaan. Zich misdragen hebben als kampbeul. (Groot)ouders die als kind werden bespot, vernederd, beschimpt, buitengesloten om de wandaden van hun ouder(s). Voor wie vrede nog altijd een relatief begrip is. Die moesten besluiten voor zichzelf te zorgen. Zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. Of zich juist nadrukkelijk te manifesteren. Die als kind besloten nooit over hun ervaringen te spreken. Met niemand, en al helemaal niet met hun eigen latere kinderen. Nooit meer hun gevoelens te laten zien. Pijn, verdriet, wanhoop, ontreddering, eenzaamheid opgesloten in geheimen. Verpakt. Op slot en verzegeld doorgegeven aan de volgende generatie.

    (Klein)kinderen die nooit, of hoogstens verdekt, met hun ouders hun eigen ervaringen hebben kunnen delen. Nooit geleerd hebben om ervaringen te delen. Laat staan woorden te geven aan hun gevoelens.

    Joodse (groot)ouders

    Verlaat Verdriet-ers – kind of kleinkind – van Joodse (groot)ouders. Voor wie de oorlog nooit is geëindigd. Voor wie vrede een relatief begrip is. (Groot)ouders die als kind onder moesten duiken, bij totaal vreemde mensen. (Groot)ouders met kampervaringen. Die hun hele familie kwijt zijn geraakt. (Groot)ouders die terugkwamen van de ontberingen in de concentratiekampen, om terug te keren in een Nederland dat hen ijskoud ontving. Die besloten verder zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. Of zich juist nadrukkelijk te manifesteren. Nooit over hun ervaringen te spreken. Met niemand, ook niet met hun eigen latere kinderen. Nooit meer hun gevoelens te laten zien. Pijn, verdriet, wanhoop, ontreddering, eenzaamheid opgesloten in geheimen. Verpakt. Op slot en verzegeld doorgegeven aan de volgende generatie.

    (Klein)kinderen die nooit, of hoogstens verdekt, met hun ouders hun eigen ervaringen hebben kunnen delen. Nooit geleerd hebben om ervaringen te delen. Laat staan woorden te geven aan hun gevoelens.

    Indische roots

    Verlaat Verdriet-ers – kind en of kleinkind – met Indische roots. Voor wie de oorlog nooit is geëindigd. Voor wie vrede een relatief begrip is. (Groot)ouders met ervaringen in de Jappenkampen. Die te werk werden gesteld aan de Birma-spoorweg. Of die in latere jaren gedwongen werden ingezet bij de politionele acties. (Groot)ouders van wie de ouders stierven door ontberingen, die alleen op de kinderboot naar Nederland werden gezet. (Groot)ouders die gevlucht zijn naar Nederland, waar ze ijskoud werden ontvangen. Die besloten verder zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. Of zich juist nadrukkelijk te manifesteren. Nooit over hun ervaringen te spreken. Met niemand, ook niet met hun eigen latere kinderen. Nooit meer hun gevoelens te laten zien. Pijn,  verdriet, wanhoop, ontreddering, eenzaamheid opgesloten in geheimen. Verpakt. Op slot en verzegeld doorgegeven aan de volgende generatie.

    (Klein)kinderen die nooit, of hoogstens verdekt, met hun ouders hun eigen ervaringen hebben kunnen delen. Nooit geleerd hebben om ervaringen te delen. Laat staan woorden te geven aan hun gevoelens.

    Verlate rouw

    Ik denk aan deze Verlaat Verdriet-ers – de (klein)kinderen – terwijl ik het artikel lees. Een verlaat rouwproces is een proces met tal van complicaties (mijnen). Een proces met vele lagen. Lagen die zich ook uit kunnen strekken over opeenvolgende generaties in een familie.

    Ik denk aan het belang de geheimen in jouw familiegeschiedenis uit de duisternis tevoorschijn te halen. Ze te zien. Ze onder ogen te zien. Vrede te sluiten met de gevolgen die de ervaringen van je (groot)ouders voor jou hebben gehad. En nu nog hebben. De vicieuze cirkel van verzwijgen, ontkennen en ontwijken te doorbreken. Wegen te openen voor jouzelf. Door er vrede mee te sluiten.

    Open

    ‘Waarom besloot u om mee te werken aan de biografie? Dat moet heel pijnlijk voor u zijn geweest.’ vraagt de journalist aan de kleinzoon. ‘De geschiedenis is in mijn familie grotendeels verzwegen, mijn vader kon er niet over praten. Ik beschouw het als mijn taak, als de taak van mijn generatie, om er wel open over te zijn…….’

    Boeken

    Adriaan van Es en Arjeh Kalmann
    Maar ik ben geen schooier

    Titia Liese
    Teruggaan om verder te kunnen

    Delen met ervaringsgenoten

    Workshop Verlaat Verdriet

    Rouw kent geen tijd

    Het mijnenveld