• | | |

    Als de dood de dader was

    DoorTitia Liese

    Om over na te denken

    In Als de dood de dader was wil ik nog even ingaan op een opmerking die ik maakte in de blog van gisteren: Het grote ontbreken van traumasporen Zou het kunnen zijn.

    Als de dood de dader was

    Als de dood de dader was, dan heb je in je jeugd zowel indirect als direct te maken gehad met de dood. Indirect, omdat de dood niet jou betrof, maar je ouder. Direct, omdat de dood jouw leven – dat nog volop in ontwikkeling was – voor altijd veranderde.

    Het is in een verlaat rouwproces aan jou om antwoorden te zoeken op vragen als:

    Wat gebeurde er bij jou?
    Welke leeftijd had jij?
    Op welke wijze verloor je je ouder(s)? Was er sprake van schuld? Van een dader?
    Verloor je je moeder of je vader?
    Was je een meisje of een jongen? Wat heeft het verlies van je ouder betekend voor de ontwikkeling van jouw identiteit?
    Wat heeft de dood aangericht in jouw gezin van herkomst? Wat betekende dat voor jou? Voor jouw relatie met de andere gezinsleden?

    Opvattingen rondom de dood

    Daarnaast heb je te maken gehad met de opvattingen rondom de dood in de tijd waarin je opgroeide. En in de cultuur waarin je opgroeide.

    Welke plek nam de dood toen in?
    Wat betekende dat voor jou?

    Maar je hebt niet alleen te maken met opvattingen rondom de dood in de tijd van toen. Je hebt ook te maken met de opvattingen rondom de dood in de huidige tijd. Nu dus. En stel nu eens: de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn is geen thema. Zelfs is het mogelijk dat wetenschappers wetenschappelijk hebben aangetoond dat minder dan 20% van de kinderen die in hun jeugd een ouder hebben verloren door overlijden daar later last van heeft (ik verzin dit niet). Dan kun je proberen wat je wilt, maar in (te) veel gevallen word je niet gezien. Niet gehoord. En niet serieus genomen.

    Kenmerkende patronen

    Een gevolg van deze hardnekkige (wetenschappelijke) ontkenning is dat het lijkt alsof jij een uniek probleem hebt. Een probleem dat alleen in jou zit. Dat een gevolg is van wie jij bent. En dat – Verlaat Verdriet-ers – is niet waar.
    Verlaat Verdriet-thema’s – gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn – zijn universeel. Ze komen overeen met thema’s van andere Verlaat Verdriet-ers. Kijk maar eens naar Kernthema’s en kenmerken. Dat zijn de thema’s waar Verlaat Verdriet-ers zich in herkennen. Ook als de dood de dader was is er sprake van een gedeeld probleem.

    Het gaat er niet direct van over, maar het helpt wel:

    Je bent niet gek.
    En je bent niet de enige.

    Tips

    Doe de Zelftest 

    Bekijk de video Het Mijnenveld (uit de serie Rouw kent geen tijd).

  • | | |

    Het grote ontbreken van traumasporen

    DoorTitia Liese

    Traumasporen

    Het was er weer voor in deze kerstvakantie. Ook op Terschelling. Zeker ook op Terschelling. Lezen. Lezen. En nog eens lezen. En dat is wat ik heb gedaan. Lezen. Lezen. En nog eens lezen.

    Voor mijn verjaardag kreeg ik het boek cadeau van Bessel van der Kolk: Traumasporen. Nooit kwam ik ertoe zijn boek te lezen. Nu heb ik het gedaan. Met veel instemming. Ik las over zijn eigen weg. Zijn eigen leerweg. Over zijn werk als psychiater. Zijn strijd in de wereld van de psychiatrie. Tegen de wereld van de gemedicaliseerde psychiatrie. Ik las over zijn visie op de DSM. Over wat ooit de bedoeling is geweest van de DSM. Wat er mis is met de DSM. Met het gebruik van de DSM. Met de gevolgen van de inzet van de DSM bij ‘patiënten’. Ik las over zijn visie op de gevolgen van mis-diagnoses uit de DSM voor ‘patiënten’.

    Missen

    Kortom – ik las een heleboel. Ik las met veel instemming. En ik miste. Ook in dit omvangrijke boek ontbreekt vrijwel elk spoor van de talrijke gevolgen die zich voor kunnen doen als gevolg van jong ouderverlies.
    Ik las over de vele manieren waarop kinderen in hun jeugd getraumatiseerd kunnen raken. En levenslang de in hun jeugd veroorzaakte traumasporen met zich mee kunnen dragen. Behalve…. Ik las alles, behalve over de levenslange invloed van jong ouderverlies door de dood.

    Zou het kunnen zijn, vroeg ik me al lezend af, dat jong ouderverlies niet als probleem wordt gezien omdat in formele zin geen dader aangewezen kan worden?  Alleen: dat maakt de gevolgen van jong ouderverlies niet minder werkelijk. Niet minder groot. Niet minder gelaagd. Er mag dan (in verreweg de meeste gevallen) geen sprake zijn van een aanwijsbare dader. Er is wel zeker sprake van een oorzaak. En die oorzaak is ook nog een feit.

    Aan het werk

    Ik ervaar opluchting. Het ligt niet aan mij dat jong ouderverlies nog altijd geen thema is.
    Ik ervaar verlangen, en kracht, om mijn bijdrage te leveren dit gat invulling te geven met de ervarings-gebaseerde kennis die er zeker is. Bij ons, de mensen die het hebben ervaren. Bij mij.

    Wat ben ik blij met de mensen met wie ik komende vrijdag aan tafel zit om plannen te maken hoe we mijn Verlaat Verdriet-werk kunnen verduurzamen. Hoe we ervoor kunnen zorgen dat Verlaat Verdriet wordt erkend. Zonder onnodige en ongewenste reserves. De plek te geven die het verdient. Die het nodig heeft om de talrijke Verlaat Verdriet-ers die gehinderd worden door traumasporen uit hun vroege verlieservaring – niet alleen in Nederland maar ook op andere plekken van de wereld – adequaat te helpen. Adequate hulp te bieden vóór ze vast lopen. Adequate hulp te bieden als ze zijn vastgelopen.
    We hebben iets te doen dat meer dan de moeite waard is.
    Aan het werk!

  • | | | | |

    Samen de lege plek invullen

    DoorTitia Liese

    De wereld in

    Dat wat voor mij jaren en jaren heeft gevoeld als ‘mijn kind’ – mijn Verlaat Verdriet-werk – (of liever gezegd: ‘mijn kwetsbare kind’) mag nu de wereld in. Evenveel jaren wilde ik wel, maar kreeg ik het niet voor elkaar. Want: stel je voor dat ‘de buitenwereld’ zou zeggen ‘De kop van je kind staat me niet aan. Hak er maar af.’ Of ‘Je doet alsof je kind benen heeft. Maar het kan niet eens lopen.’ Of: ‘Dat kind heeft geen kloppend hart. Het is helemaal niet levensvatbaar.’

    Of: Wetenschappelijk is aangetoond dat dat kind van jou helemaal niet bestaat, behalve in jouw/jullie eigen fantasiewereld.’
    ‘Je praat mensen een probleem aan.’
    ‘Wat jij doet is leedconcurrentie.’ (ik verzin dit niet).

    Jong ouderverlies

    In de loop van deze vele jaren ben ik me desondanks steeds zekerder gaan voelen. De gevolgen van jong ouderverlies door overlijden bestaan. Ze zijn echt. Ik heb het vaak genoeg gehoord van Verlaat Verdriet-ervaringsgenoten: ‘Wat je zegt klopt. Het is zo simpel, eigenlijk.’

    Wetenschappelijk onderzoek

    Enige tijd geleden vertelde Hanneke (orthopedagoog, je zult haar naam vaker tegenkomen) me over het bestaan van het ACE-onderzoek (Adverse Childhood Experiences). ACE is een groot, internationaal en zeer invloedrijk onderzoek naar traumatiserende jeugdervaringen. ‘Alle mogelijke traumatiserende jeugdervaringen worden in dit onderzoek genoemd’ vertelde Hanneke me. ‘Behalve het verlies van je ouder(s) door overlijden in je kindertijd.’

    Aanvankelijk nam ik dit voor kennisgeving aan. Dat er in de wetenschappelijke wereld iets fundamenteel heel erg niet klopt als het gaat om jong ouderverlies door overlijden was me al heel lang duidelijk. Niet voor niets heb ik sinds het begin van mijn Verlaat Verdriet-werk (inmiddels 25 jaar) het gevoel gehad tegen de bierkaai te vechten. Tegen de stroom in te moeten zwemmen als het ging/gaat om de erkenning van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn.

    Puzzelstukjes

    Ineens valt het kwartje. Passen de puzzelstukjes in elkaar. Zelfs nu er meer ruimte komt voor kennisontwikkeling rondom trauma blijft jong ouderverlies door overlijden buiten beschouwing. Het ligt niet aan mij. Ik hoef me niet meer te pijnigen met het eeuwige gevoel dat ik iets niet goed doe. De gevolgen van jong ouderverlies bestaan helemaal niet (behalve bij ons, Verlaat Verdriet-ers dan!). Daar zit de missing link. ACE. Wetenschappelijk aangetoond. Kinderen die jong een ouderverliezen hebben daar geen last van. Later ook niet. (hoe is het in godesnaam mogelijk dat hooggeleerde dames en heren daar hardnekkig in blijven geloven!).

    Het goede bericht

    Het goede bericht: in de afgelopen maanden heb ik een enorme innerlijke verschuiving ervaren. Zonder precies te kunnen duiden wat er gaande was. Waar dat toe zou leiden. Het kwartje is gevallen. Het is tijd ‘mijn kind’ los te laten. Over te dragen aan jongere Verlaat Verdriet-ers. Samen met andere Verlaat Verdriet-ers mijn werk te verduurzamen.

    Dank aan alle Verlaat Verdriet-ers met wie ik in de afgelopen decennia heb morgen werken. Dankzij jullie heeft mijn werk vorm en inhoud kunnen krijgen.
    Dank aan de Verlaat Verdriet-ers die nu zijn opgestaan, om samen met mij aan de slag te gaan.
    Ik verheug me erop samen de lege plek in te vullen.

    Titia Liese en Rouw kent geen tijd

    Heb je nog geen kennis gemaakt met Titia Liese en met de theorie Rouw kent geen tijd die zij heeft ontwikkeld?

    Rouw kent geen tijd

  • | | | |

    Vader en dochter: film van Michael Dudok de Wit

    DoorTitia Liese

    Vader en dochter fietsen samen door de polder.
    Boven aan de dijk nemen ze afscheid.
    Vader stapt in een boot en roeit naar de horizon.
    Het meisje blijft wachten tot hij terugkomt.

    De jaren verstrijken. Vader komt niet terug.
    Het leven van het meisje rolt als een film voorbij,
    tot ze een oude vrouw is geworden.

    Vader en dochter

    Animatiefilm van Michael Dudok de Wit waarmee hij in het jaar 2000 een Oscar won. Op een heel bijzondere manier laat Dudok de Wit de beelden zien van vader en dochter.
    De vader die vroeg verdween uit het leven van het kleine meisje. Het kleine meisje, alleen overgebleven. De opgroeiende vrouw. De volwassen vrouw – zelf moeder geworden – die steeds opnieuw teruggaat naar de plek van het verlies. De ontroerende manier waarop het kleine meisje als oude vrouw teruggaat naar het vroege verlies van haar vader. De heling die plaatsvindt als ze de weg terug helemaal heeft afgelegd. Teruggaan, om verder te kunnen zichtbaar en hoorbaar gemaakt in beeld en klank.

    Prentenboek

    In 2002 verscheen een selectie uit de filmbeelden voorzien van tekst in prentenboekvorm.

    Meer over Michael Dudok de Wit

    Michael Dudok de Wit 

    Vader en dochter

    Film Vader en dochter

    Prentenboek Vader en dochter 

    Teruggaan om verder te kunnen

    Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat teruggaan om verder te kunnen – verlate rouw – voor jou kan betekenen. Je hebt een leven te winnen!

    Kijken

    Boekpresentatie Teruggaan om verder te kunnen

    Bestellen

    Boek Teruggaan om verder te kunnen