• | | |

    De weg van liefde in Codiponte 2024

    DoorTitia Liese

    Er zijn meer wegen naar liefde. De weg van liefde in Codiponte is er voor zeker een van.

    Huis verkocht

    Soms hangen dingen zo samen dat ze je verhinderen verder te kijken naar de toekomst. Want je weet ‘het’ niet…..
    Inmiddels is het bijna twee jaar geleden dat ik het huis heb verkocht waarin ik, nu nog steeds, woon. Vanaf de verkoop van mijn huis heb ik het geweten:1 oktober 2024 is de einddatum van het contract dat ik met de koper van mijn huis ben aangegaan. Natuurlijk waren er steeds weer mensen die me er steeds weer even op wezen. ‘Titia, twee-en-half jaar is zo voorbij. Waar ga je heen? Waar ja je wonen? Heb je al een andere huis op het oog? Welk ander huis heb je al op het oog?’

    Verlaat Verdriet-werk

    Vanaf het moment waarop ik mijn huis heb verkocht heb ik het geweten. Dan houdt mijn Verlaat Verdriet-werk op, zoals ik het ruim twintig jaar heb gedaan. Dan kan ik geen workshops meer doen in mijn huis.

    En oktober 2024? Moet ik dan verhuizen? Kan ik dan De weg van liefde 2024 nog wel op het programma zetten? Nee – dat kan niet als ik dan moet verhuizen.

    Vooruitzichten

    Tijd dus om weer eens op het gemeentehuis te gaan praten. Hoe staat het met de vooruitzichten? Staat er al iets gepland voor het najaar van 2024? Vanmiddag sprak ik de verantwoordelijke wethouder. Vooralsnog staan er geen plannen voor veranderingen gepland. Ik kan – en mag – voorlopig nog in mijn vertrouwde huis blijven wonen. Voorlopig kan ik nog op de vertrouwde manier mijn workshops blijven geven. Ook al dacht ik twee jaar geleden: over twee-en-half jaar is het ook wel welletjes geweest met mijn Verlaat Verdriet-werk in die vorm: voorlopig wil ik nog heel graag een paar jaar verder op deze manier. En ja: ik heb het in de eerste vijfenzeventig jaar van mijn leven niet zo druk gehad als ik het nu heb.

    De weg van liefde 2024

    Wat ook heel fijn is: ik zal in oktober 2024 niet hoeven te verhuizen. Ik kan dus weer een nieuwe datum plannen voor De weg van liefde. En dat ga ik doen! In de tweede helft van deze maand ben ik een paar dagen in Codiponte om Pomme Termond te introduceren bij Maartje en Davide. In Codiponte. Op ons pleintje van CodiponteCastello. Bij de Codipontse mensen. Als dat niet fijn is! En als ik toch verblijf bij Maartje en Davide op La Concia, dan ga ik ook een nieuwe datum plannen met Maartje voor De weg van liefde 2024. Ik houd je graag op de hoogte.

    Lees meer

  • | |

    Act van Tamar slaat precies de spijker op de kop

    DoorTitia Liese

    Na afloop van het symposium sta ik nog even te praten met de vrijwilligster van De Ontmoeting die deze hele dag stand-by voor ons is geweest. Ze heeft de act gezien van Tamar: Herleef. Vertelt dat ze sinds kort is gepensioneerd, maar lang heeft gewerkt op een school voor heel speciaal onderwijs. ‘Ik heb het zo vaak zien gebeuren. Dat is wat kinderen doen. De act van Tamar slaat precies de spijker op de kop. Wat een prachtige voorstelling.’

    Symposium

    Zaterdag 2 maart. Symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis.
    Aanwezig: Ap Dijksterhuis. Zeventig deelnemers. Vrijwilligers van De Ontmoeting. Onze dagvoorzitter Gerardine. Verlaat Verdriet-vrijwilligers. En wij, het organisatieteam: Els, Paul, Stephanie, Titia.

    Openbaar gedeelte

    Gerardine opent het symposium. Heet alle aanwezigen welkom. Geeft het woord aan Annemieke. Annemieke zond haar artikel over jong ouderverlies in bij de krant: NRC. Kreeg vorige week de mededeling dat haar artikel geplaatst zou worden op de donderdag voorafgaand aan het symposium. Wat daadwerkelijk gebeurde. Annemieke deelt haar artikel met de aanwezigen. Verlaat Verdriet. De gevolgen van jong ouderverlies. Het is allemaal zo goed als tastbaar aanwezig. In haar verhaal. In de aanwezigen.

    Na Annemieke onze spreker van vandaag. Ap Dijksterhuis leest voor uit zijn boek Vader. Vertelt ons wat het met hem heeft gedaan met dit boek aan het werk te zijn. Een mooie combinatie van de man die als jong kind zijn vader verloor: de ervaringsdeskundige. En de psycholoog: de theoretisch deskundige.

    Besloten gedeelte

    Herleef

    Na de koffiepauze het optreden van Tamar in haar zelfgeschreven act Herleef. Wat een prachtige act. Wat raakt deze act de aanwezige Verlaat Verdriet-ers recht in hun hart.

    Ervaringsgenoot

    Dan nogmaals Ap Dijksterhuis. Vragen. En antwoorden. We zien het gebeuren. De man die in de ochtend nog zei: ‘Ik zie mezelf niet als Verlaat Verdriet-er. Ik zie mezelf meer als verlate misser’ wordt in de loop van de dag een Verlaat Verdriet-er. Wordt deel van ons allemaal. Een ervaringsgenoot, in plaats van een spreker. Zo mooi om dit te zien gebeuren.

    Bericht aan zijn vader

    Na Ap Dijksterhuis het woord aan Roy. Roy deelt het bericht aan zijn vader dat hij, geïnspireerd door het boek van Ap Dijksterhuis, heeft geschreven naar aanleiding van de Verlaat Verdriet-workshop een paar maanden geleden: Bericht aan mijn vader.

    Beeld

    Gedurende de dag staat in de hal het schilderij van Elly Binkhorst: Nesten. Met dit schilderij geeft Elly beeld aan een ouderlijk nest, zonder ouder(s).

    De libelle die Eva tekende gedurende haar Verlaat Verdriet-workshop. Nu als symbool voor de elfjes, op de voorkant van het notitieboekje dat speciaal is gemaakt voor deze dag.

    Woord

    We sluiten een prachtige dag af met schrijfworkshops. In kleinere groepen delen over de ervaringen op deze dag aan de hand van eenvoudige schrijfopdrachten. Geschreven in het prachtig vormgegeven notitieboekje dat alle deelnemers op deze dag uitgereikt hebben gekregen.

    Elfjes

    Met tot slot een mooie hoeveelheid Elfjes die, geïnspireerd door de ervaringen van deze dag, ‘zomaar’ uit de pennen vloeiden. De Elfjes hebben we bewaard. Daar verzinnen we nog iets moois mee. Graag sluit ik mijn impressie van deze prachtige, waardevolle dag af met mijn Elfje:

    Symposium
    Samen zijn
    Herkennen en erkennen 
    Elkaar ontmoeten in Nunspeet
    Dankbaarheid 

    Lees meer

    Artikel in NRC van Annemieke Arendsen

  • | |

    Een heel merkwaardig fenomeen

    DoorTitia Liese

    ‘Kinderen die en ingrijpend verlies lijden hebben baat bij een stabiele omgeving. Dan kunnen ze goed worden opgevangen.’ Ik lees woorden van een wetenschapper die zich heeft gespecialiseerd in kinderen, verlies en rouw bij een krantenartikel over kinderen die jong een ouder verliezen. Deze wetenschapper is gevraagd hierover als deskundige iets te zeggen. JA, denk ik dan. JA. Daar heb je vast helemaal gelijk in. Kinderen hebben baat bij een stabiele omgeving. Maar wat denk je dat er zo verschrikkelijk, zo onomkeerbaar is verwoest als een ouder overlijdt? Of dat nu is na een ziekbed. Of plotseling. Verwacht. Of onverwacht. Wat denk je dat er over is van die stabiele omgeving na het overlijden van de ouder (voor zover die omgeving al stabiel was)? Denken wetenschappers nog altijd dat als je als kind maar een leuke tante had, of een leuke buurvrouw die met de koekjestrommel klaar zat, dat je er dan later ‘geen last van hebt’?

    Een heel merkwaardig fenomeen

    Voor mij nog steeds – en eigenlijk in toenemende mate – een heel merkwaardig fenomeen. Wetenschappers die zich gespecialiseerd hebben in kinderen, verlies en rouw die zich altijd weer opwerpen als deskundige als het gaat over jong ouderverlies op de langere termijn. Wat weten deze wetenschappers over de gevolgen van jong ouderverlies? Laat me gokken. Niets. Helemaal niets. Tenminste niet iets wat je ‘wetenschappelijke kennis’ zou kunnen noemen. JA, denk ik als ik weer iets lees van een wetenschapper als ‘deskundige’. Je weet iets van het begin. Dat zou kunnen. Maar wat weet je in s’ hemelsnaam van de gevolgen?

    Ik wil erbij zijn

    ‘Ik ben nog helemaal confuus. En eigenlijk nog helemaal in de war.’ Gisteren. Namiddag. Telefoon. Ik hoor een stem. Overduidelijk nog confuus, en in de war. ‘Ik kreeg een krantenartikel toegestuurd. Gaat over een symposium. Ik weet niet wat me overkomt.’ De stem hapt even naar adem. ‘Ik heb meteen jouw hele site gelezen. Al jouw filmpjes bekeken. Altijd heb ik geweten dat er iets met mij aan de hand is. Nooit heb ik er woorden aan kunnen geven. En nu, ineens, lees ik het. Zie ik het. Ik heb je heel impulsief gebeld. Maar ik wil me heel graag aanmelden voor het symposium. In wil erbij zijn. Alles zien. Alles meemaken. Kan dat nog?

    Doen

    Verlaat Verdriet-symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis.
    Zaterdag 2 maart in Nunspeet. Verloor je ook je ouder(s) in je jeugd? Wil je er ook bij zijn? Zo lang het kan maken we met liefde een plekje voor je (let op: je kunt alleen deelnemen als je je tevoren hebt aangemeld!). Stuur een mailtje naar symposium@verlaatverdriet.nu met duidelijke vermelding van je naam, dan laten we je weten of we nog ruimte hebben.

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen 

    Zien

    Rouw kent geen tijd

     

  • | |

    Alma Mathijssen: Bewaar de zomer

    DoorTitia Liese

    …. ‘Niet vergeten’ zei ze gewichtig’. Ze keek me aan, haar vingers rond mijn onderarmen. ‘Jouw vader hield zoveel van je.’ Ze bleef kijken, niet bang, voor geen enkel verdriet. Ik hoefde niks te zeggen. ‘Hij houdt zoveel van je.’… 

    Onlangs kreeg ik een tip van een Verlaat Verdriet-ster die me nauw aan het hart ligt. ‘Ken je de boeken van Alma Mathijssen?’ vroeg ze me per app. ‘Nee, ken ik niet’ moest ik haar terug-appen. Nieuwsgierig geworden door haar vraag ging ik op zoek naar Alma Mathijssen (1984, negen jaar toen ze haar vader verloor) Las op haar website over haar boeken. Bestelde meteen haar boek Bewaar de zomer. Het boek speelt zich grotendeels af in het kleine dorp in Noord Italië, waar haar ouders ooit een bouwval kochten.

    Bewaar de zomer

    Bewaar de zomer las ik in één adem uit. In een zorgvuldig gecomponeerd verhaal weeft Alma Mathijssen heden en verleden tot een mooi weefwerk. Gevolg en oorzaak. Oorzaak en gevolg. Liefdevol en respectvol naar haar beide ouders. Naar de ingewikkelde man die haar vader was. Die ziek werd, en overleed toen ze negen was. Naar haar moeder met wie ze, enigst kind, overbleef. ‘Op het moment dat van een ouder het meest wordt gevraagd, is die ouder daar het minst toe in staat. Dat kan haast niet goed gaan.’ las ik jaren geleden in een boek van een psychiater die zowel met kinderen als met volwassenen werkte. De moeder van Alma, die zich staande probeert te houden. Ondanks alles opvoerder te zijn. Het kind Alma dat de worstelingen van haar moeder ziet. Besluit haar moeder niet nog meer overlast te bezorgen. Geen moeilijke vragen (meer) te stellen.

    Citaat

    …..’Ik weet wat het is om in de steek te worden gelaten. Ik ken de dood. Wist dat mijn vader dood was toen mijn moeder de buurman omhelsde, daar was geen taal voor nodig. Ik waarschuwde mijn leraar voor de naderende dood van mijn vader, maar hij wilde me niet geloven. Taal heeft zich teruggetrokken toen mijn vader me aankeek, een dag voor zijn dood. Taal was verdwenen in de hal van de buren. Heeft me niet gegeven wat ik vroeg toen ik zestien was en voor de rest van mijn leven zal ik proberen het wel te krijgen.’ …….

    Citaat

    Twee keer sloeg de motor af.
    ‘Alma! Marita!’ 
    Mijn moeder nam het pad naar de weg al, ik holde erachteraan. Kleine Lucia was naar de vallei gekomen. Ze was al aan de praat met mijn moeder toen ze me zag en stilviel. Ze spreidde haar armen, keek me aan, opende haar mond zonder iets te zeggen, en draaide haar hoofd naar mijn moeder alsof ze het niet kon geloven. Elke keer als ze me zag gebeurde dit.
    ‘Mia stella’ kraaide ze terwijl ze haar armen om me heen sloeg. Haar Italiaans kan ik verstaan, ze praat kalm en gebruikt vaak dezelfde woorden. ‘Niet vergeten’ zei ze gewichtig’. Ze keek me aan, haar vingers rond mijn onderarmen. ‘Jouw vader hield zoveel van je.’ Ze bleef kijken, niet bang, voor geen enkel verdriet. ik hoefde niks te zeggen. ‘Hij houdt zoveel van je.’… 

    Kenmerkende patronen

    Ook bij het lezen van dit boek zullen de Kenmerkende Patronen je helpen zicht te krijgen op patronen die je –  ook bij jezelf – tegenkomt. Patronen die zich in je hebben ontwikkeld als gevolg van het vroege verlies van je ouder(s).

    Symposium

    Symposium Ontmoeting met Ap Dijsterhuis laat je ervaren wat het je brengt het vroege verlies van je ouder een liefdevolle plek te geven in je leven van nu.

    ‘Jouw vader hield zoveel van je.’ Ze bleef kijken, niet bang, voor geen enkel verdriet. Ik hoefde niks te zeggen. ‘Hij houdt zoveel van je.’…  Misschien wel het mooiste citaat van een Verlaat Verdriet-ster over het vroege verlies van haar vader dat ik in jaren heb gelezen.

    Lezen

    Alma Mathijssen
    Bewaar de zomer 
    Kenmerkende Patronen 

    Wat je verder helpt