• | |

    Iets over woorden en over daden

    DoorTitia Liese

    Woorden en daden

    Herken je het? Een tijd waarin je het gevoel hebt dat je tot stilstand bent gekomen? Je voelt dat er iets gaande is in je. Dat er iets aan het veranderen is. Maar wat? Hoe? Waarom? Wanneer? Je voelt je ongemakkelijk. Komt niet tot daden. Wordt ontevreden over jezelf. Hoe zit het met woorden? Hoe zit het met daden?

    Dan ineens gebeurt er iets. Iets van buitenaf. Waardoor je als het ware een stroomstoot(je) krijgt. Er komt iets bij je binnen. Iets in je resoneert. Er gebeurt iets. In je lijf. In je hoofd. Er lijkt iets zichtbaar te worden. Puzzelstukjes vallen op hun plek. Een nieuwe weg wordt zichtbaar. Nieuwe perspectieven.

    Mijnen en mijlpalen

    Mij overkwam dat in het afgelopen jaar. Al een hele tijd worstelde ik met wat ik ‘Het Mijnenveld‘ heb genoemd. Als ik ergens iets vanaf weet dan is het van het mijnenveld waar Verlaat Verdriet-ers hun weg in moeten zien te vinden in hun verlate rouwproces. Als ik ergens verstand van heb dan is het van de complexiteit van het mijnenveld. Het mijnenveld waarin je hele leven als het ware samenkomt. Altijd weer had ik daarover een soort van ‘schuldgevoel’ (ook al weet ik beter dan wie dan ook hoeveel bewustwording juist dat mijnenveld teweeg brengt als we in de workshop Verlaat Verdriet stilstaan bij mijn ’theorie’. En dus ook bij het mijnenveld). Dat er een weg Er in is: zoveel is wel duidelijk. Maar hoe vertel ik Verlaat Verdriet-ers dat er ook een weg Er uit is? Onlangs gebeurde het. De ommekeer. Een verspreking. Maar een hele mooie verspreking. In plaats van Mijnenveld werd het woord Mijlpalen genoemd. Ineens had het mijnenveld niet alleen maar een INGANG. Het mijnenveld kreeg ook een UITGANG. Mijlpalen! Zo sterk dat het bij mij ook onmiddellijk visueel werd. Daar gaat nog iets van komen. Let maar op!

    Geen theorie, maar een model

    ‘Jij hebt geen theorie’ zei de wetenschapper gisteren tegen me tijdens ons gesprek. ‘Jij hebt een model. Ik ben nou eenmaal wetenschapper. Dus nee: jij hebt geen theorie. Jij hebt een model. En dat is veel beter. Een theorie ligt vast. Een model kan veranderen.’ Ik wist het. Maar ik kon het zelf geen woorden geven. Gelukkig deed hij dat, de wetenschapper (die mij overigens meteen ook even ging uitleggen wat er gebeurt bij jonge kinderen die een ouder verliezen. Maar dat even terzijde). Er gebeurde echt iets in me. Er openden zich nieuwe wegen. Waar precies naartoe: dat weet ik nog niet. Hoe precies: dat weet ik ook nog niet. Wanneer precies: nou het is al begonnen.

    2024

    Leef mee.
    Denk mee.
    Doe mee.
    Ga mee.
    Je bent van harte welkom!

    Zien

    Lezen

    Workshop Verlaat Verdriet 

  • | | |

    Moedervormige leegte: VPRO-Gids 6 november 2023

    DoorTitia Liese

    Vanmiddag kreeg ik uit de VPRO-Gids (Maandag Etalage, 6 november 2023) het artikel van Elja Looijestijn Moedervormige leegte over de documentaire van Wieke Kapteijns  Als ze er niet is.
    Een mooi artikel dat ik zojuist van het web heb gehaald om met jullie te delen.

    Moedervormige leegte

    De moeder van filmmaker Wieke Kapteijns overleed toen hij zes was. Vijfentwintig jaar later maakt hij een aangrijpend portret van haar.

    Wat is een moeder?

    Wat is een moeder? Die vraag is nog niet zo makkelijk te beantwoorden. En voor filmmaker Wieke Kapteijns al helemaal niet. Zijn moeder overleed toen hij zes was, zij was toen pas 37 jaar. Kapteijns, zijn twee zusjes en zijn vader leefden samen verder. Ze moesten wel. Het is nu vijfentwintig jaar later. Kapteijns merkt dat hij een moedervormige leegte in zijn leven heeft die hij nu graag wil vullen met iets anders dan het verdriet dat hem overspoelt als hij aan haar denkt. Dat proces legt hij vast in de documentaire Als ze er niet is. Gemaakt in het kader van het project Teledoc Campus.

    Documentaire

    Kapteijns gebruikt in zijn werk veel archiefmateriaal. De documentaire begint dan ook met een wat algemene beschrijving van beelden van moeders door de eeuwen heen en zelfs de obligate googlezoektocht. Maar al snel kruipt hij dichter naar zijn eigen moeder toe. Op de zolder van het ouderlijk huis worden kisten en dozen geopend. Er komen fotoboeken uit, met plaatjes van heuglijke momenten zoals elk gezin ze heeft. Zijn vader heeft ook wat van haar kleren bewaard, een jurk en een broekpak die in de jaren negentig superhip zullen zijn geweest. Hij laat de tas zien die ze elke dag meenam naar haar werk als docent Frans op een middelbare school. Een leren schooltas met wat persoonlijke spulletjes erin.
    Kapteijns’ zus krijgt het bij de aanblik te kwaad. En dat is begrijpelijk, want juist de alledaagsheid maakt zo pijnlijk duidelijk dat iemand in de bloei van haar leven er ineens niet meer was.

    Homevideo

    Dat besef wordt in de rest van de film verder uitgebouwd. Kapteijns stuit op een homevideo waarin zijn moeder te zien is terwijl ze speelt met haar kinderen. Ze probeert hun ontbijt te laten opeten en ze liefdevol op ze moppert. Later zien we haar in een ziekenhuisbed in de kamer liggen met een afwezige blik. Terwijl een peuter in haar bed klimt om haar welterusten te kussen.

    Aan het eind van de documentaire kan Kapteijns hopelijk wat meer vrede hebben met zijn dode moeder, omdat hij haar leven beter kent. Voor de kijkers geldt helaas het omgekeerde. Die kan het nauwelijks verkroppen dat een vrouw die ze een halfuur geleden nog helemaal niet kenden, uit haar jonge gezin is weggerukt.

    VPRO-Gids

    Moedervormige leegte 

  • | | |

    HELP! Ik ben dus niet zo uniek!

    DoorTitia Liese

    ‘Ik ben niet de enige.’ Voor veel Verlaat Verdriet-ers is het een opluchting te merken dat ze niet de enige zijn die in hun jeugd hun ouder(s) verloren. En niet de enige die daar nu nog mee worstelen. Ook al besefte je zelf misschien allang dat je (waarschijnlijk) niet de enige was die jong je ouder(s) verloor: ook dan had je mogelijk diep van binnen nog steeds het gevoel dat je toch de enige was. Dat je toch de enige bent.

    Eenzaamheid

    Voor heel veel Verlaat Verdriet-ers een opluchting. Maar niet voor allemaal. In één van de eerste workshops ooit, een workshop voor dochters zonder moeder, riep een deelneemster op de laatste dag  ‘HELP! Ik ben dus niet zo uniek! Wat een schok voor me, om hier te ontdekken dat ik helemaal niet zo uniek ben als ik altijd heb gedacht. Dat ik helemaal niet zo bijzonder ben’. Ze moest er zelf hartelijk om lachen. Maar de ontdekking deed ook pijn En die pijn kon je ook horen in haar lach. Ineens kon ze het voelen. ‘Er wordt iets van me afgenomen. Iets waar ik goed beschouwd stevig aan was gehecht. Wat me ook heel dierbaar was. Mijn gevoel anders te zijn dan anderen. Een uniek exemplaar te zijn van de menselijke soort.’ Tegelijkertijd besefte ze welk prijskaartje daar altijd aan had gehangen. EENZAAMHEID. Het gevoel er niet bij te horen. Geen deel te zijn van een groter geheel. Geen deelnemer te zijn. Er niet toe te doen. Altijd een buitenstaander.

    Overeenkomsten

    Haar ontdekking indertijd deed ook iets met mij. Ineens zag ik de overeenkomsten met mijzelf. Hoe ik ook altijd dacht anders te zijn dan anderen. Totdat ik, dankzij mijn jarenlange Verlaat Verdriet-werk, ontdekte dat dit een Verlaat Verdriet-patroon is. Dat wij, Verlaat Verdriet-ers, helemaal niet zo uniek zijn. Integendeel. Dat we heel veel overeenkomsten hebben. Niet alleen als mens, maar ook in de (overlevings-)patronen die we hebben ontwikkeld. Ik ontdekte hoe eenzaam het idee anders te zijn dan anderen – uniek te zijn – je maakt als mens. Als individu. Ik realiseerde me hoe hoog de prijs is van de existentiële eenzaamheid die wij betalen voor onze vermeende uniciteit (en dan bedoel ik hier niet alleen Verlaat Verdriet-ers!).

    Identiteit

    Wat mij, in de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk ook steeds duidelijker is geworden, is de hardnekkigheid van deze patronen. Zoals die gevoelens van anders zijn. Er niet bij te horen. Geen deel te zijn. Een buitenstaander. Gevoelens die zich in de loop van je jeugd – en van je verdere leven – in je hebben vastgehecht in de vorm van hardnekkige overtuigingen. Die deel uit zijn gaan maken van je identiteit. Van wie je bent geworden. Die steviger in je verankerd zijn geraakt naarmate je jonger was toen je je ouder verloor.

    Vragen

    Durf je het aan in de spiegel te kijken? Je hardop af te vragen:

    • Ben ik echt zo anders?
    • Is mijn verhaal echt zo uniek?
    • Ben ik mijn verhaal?
    • Wil ik voor altijd de tol van eenzaamheid blijven betalen?
    • Durf ik patronen los te laten?
    • Wat heb ik nodig om dit te kunnen veranderen?

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen

    Zien en horen Rouw kent geen tijd

  • | | |

    Uit je hoofd, in je lijf

    DoorTitia Liese

    Een paar weken geleden liep ik door Equi Terme. Een klein – deels middeleeuws – dorp, op 10 kilometer afstand van Codiponte. Een bergdorp in de Apuaanse Alpen. Ook in Equi Terme wordt het wereldberoemde witte marmer van de Apuaanse Alpen gewonnen (de marmergroeven van Carrara liggen aan de andere zijde van de bergrug).
    Zoals de naam al zegt is Equi Terme een plaats met – al sinds de Romeinse tijd – een thermaal bad. Met natuurlijke bronnen. En met een grot die in de pre-historie al bewoond is geweest. Zoals dat hoort bij een badplaats, heeft ook Equi Terme een promenade. Langs de promenade staan twee wit-marmeren beelden. Het ene beeld (hierboven) is een vrouwen-figuur dat een enorm uitgedijd hoofd torst. Een blokhoofd, zeg maar. Ik zag het beeld en dacht meteen: Verlaat Verdriet. Foto maken. Blog schrijven. Wat een herkenbaar symbool!

    In je hoofd

    Altijd weer is ‘in je hoofd zitten’ een groot thema voor Verlaat Verdriet-ers. Je kent het gebaar vast wel. Je handen links en rechts naast je hoofd. Vervolgens een hand boven je hoofd en een hand onder je kin. Om aan te duiden: IK ZIT ALTIJD IN MIJN HOOFD.

    Uit je hoofd

    Wat kun je ernaar verlangen uit je hoofd te komen. Uit die gedachten die eeuwig in je hoofd lijken rond te draaien. Hardnekkige overtuigingen. Negatieve oordelen. Over jezelf. Over andere mensen. De wereld om je heen. Over schuld. Over verantwoordelijkheid. Angst. Boosheid. Wanhoop.
    Gevoel & verstand.
    Je bent er moe van. Doodmoe. Je wilt wel anders. Maar hoe?

    In je lijf

    Ongetwijfeld niet toevallig staat naast het beeld met het ‘blokhoofd’ een ander – ook marmeren – beeld. Eveneens een vrouwenfiguur. Deze vrouwenfiguur strekt zich schijnbaar moeiteloos uit over haar linkerbeen. Heeft haar voet vast. Kijkt verwachtingsvol de wereld in.

    Steeds meer komen we tot de ontdekking dat alleen psychologische hulp niet toereikend is. In ons hoofd weten we het allemaal wel. Maar in ons gevoel …….. Hoe bang zijn we om te voelen. Contact te maken met ons lijf. Te voelen dat we bestaan. Dat we er zijn. ‘Ik voel niks’ hoor ik Verlaat Verdriet-ers vaak roepen. ‘Ik kan niet bij m’n gevoel! komen!’ De wanhoop hoor je in hun stem. Alsof dat niet voelen is!
    Voelen kun je leren. Een eerste stap is al je te realiseren hoe wanhopig je je kunt voelen als je denkt dat je niet kunt voelen. Je voelt wel. Je voelt alleen niet wat je zou willen voelen. Dat kun je ook niet voelen. Je gevoelens van wanhoop, van twijfel, van cynisme zitten ervoor.

    Doen

    Ga eens voor de spiegel staan.
    Zie jezelf eens dat gebaar maken waarmee je zichtbaar maakt ‘Ik zit in m’n hoofd.’
    Kijk in de spiegel.
    Zie jezelf.
    Hoe voelt het om dat te doen?
    Hoe voelt het om dat te zien?

    Ga vervolgens voor de spiegel zitten.
    Strek je been uit.
    Buig je over je been.
    Pak je voet eens vast. Als het je lukt: pak je voet eens liefdevol vast.
    Kijk in de spiegel.
    Zie jezelf.
    Wat zie je nu?
    Wat ervaar je nu?

    Lezen

    Deze website: Gevoel en verstand
    Deb Dana: De polyvagaaltheorie in therapie
    Gabor Maté: Wanneer je lichaam nee zegt
    Peter A. Levine: De stem van je lichaam
    Michel Le Van Quyen: Wat stilte met je hersenen doet
    David Emerson en Elizabeth Hopper: Traumaverwerking door yoga (niet meer in de boekhandel verkrijgbaar)

    Kijken

    Rouw kent geen tijd: Ruptuur