• | | | | | | |

    Een pelgrimstocht van liefde, verlies en veerkracht

    DoorTitia Liese

    Een pelgrimstocht van liefde, verlies en veerkracht

    Ronald was acht toen hij zijn beide ouders en zijn vriendje Kees verloor als gevolg van een auto ongeluk. Ronald overleefde het ongeval, ondanks de beschadigingen die hij zelf had opgelopen.

    Laat je inspireren door de twee voettochten die hij in 2025 ondernam naar Santiago de Compostella. Om zijn ouders en zijn vriendje te eren. Een nieuwe plek te geven in zijn leven. In z’n eentje, en tegelijkertijd te midden van ontmoetingen met tal van mede-pelgrims.

    Hindernissen geven ons vleugels

    Mijn verhaal over de Camino bestaat uit twee delen.
    Twee momenten in de tijd.
    Twee stemmen van dezelfde weg.

    Mijn eerste woorden schreef ik vóór vertrek; een verzameling van verwachtingen en aannames. Over rouw, onverwachte ruptuur en de Camino als ritueel. Ik dacht dat deze tocht zwaar zou worden. Fysiek, maar vooral innerlijk. Een lange weg door verlaat verdriet, waarin elke stap een confrontatie zou zijn.

    De woorden die volgen, schreef ik bij thuiskomst. Geen vooruitblik meer, maar een weerslag.Terugkijken met andere ogen.

    Want wat mij misschien wel het meest verraste, was dit: het proces was veel minder zwaar dan verwacht. Niet omdat het oppervlakkig bleef, maar omdat het dragen lichter werd door het lopen zelf. Het werd een spirituele reis. Door eenvoud. Ontmoeting. Stilte. Regen. Schoonheid. Verlichting.

    Lees meer

    Lees het prachtige verslag dat Ronald schreef: Kenniscentrum Verlaat Verdriet .

  • | | | | | |

    Verdriet verwerken en verlies verwerken

    DoorTitia Liese

    De specifieke dynamiek van verlate rouw bij Verlaat Verdriet. Het is nog lang geen kennis die beklijft. Niet alleen bij Verlaat Verdriet-ers zelf, maar zeker ook niet bij professionals. De moeite waard dus om er ook hier nog eens bij stil te staan. In de Verlaat Verdriet-workshops is het steeds weer een eyeopener voor de deelnemers als ik mijn visie op verdriet verwerken en verlies verwerken toelicht.

    Verdriet verwerken en verlies verwerken

    In het Nederlands maken we, ook gevoelsmatig, geen of nauwelijks verschil tussen verdriet verwerken en verlies verwerken. Als het om volwassenen gaat is het niet zo’n ramp dat we dat verschil niet maken. Maar als het om kinderen gaat is het wel degelijk een regelrechte ramp dat we het verschil niet maken tussen beide termen.

    Verdriet verwerken

    Je kunt kinderen helpen het verdriet om een ouder in goede banen te leiden – en laat niemand nalaten dat op een goede manier te doen. (tip: bij een goede manier voor het in goede banen leiden van jong ouderverlies maak je op een goede manier gebruik van ervarings-gebaseerde kennis van de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder).

    Verlies verwerken

    Het vroege verlies van een ouder – of beide ouders – kan pas verwerkt en geheeld worden als duidelijk is wat het onomkeerbare verlies van de ouder(s) – en de ingrijpende veranderingen die dat verlies tot gevolg heeft gehad – heeft aangericht op het moment van het verlies/de verliezen en de jaren die daarop zijn gevolgd. En niet eerder. De levenslange impact van jong ouderverlies wordt pas werkelijk serieus genomen als goede en adequate hulp voorhanden is voor volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren.

    Om over na te denken

    De gevolgen van jong ouderverlies kunnen pas verwerkt en geheeld worden als duidelijk is wat dat verlies heeft aangericht. Dus in de volwassenheid.

    • Zolang we blijven denken dat we problemen kunnen voorkomen – namelijk dat ‘ze’ er later last van krijgen;
    • zolang we niet onder ogen zien hoe omvangrijk de impact van onomkeerbare, levens-veranderende ervaringen in een kinderleven is;
    • en zolang we niet de diepte en de omvang van jong ouderverlies onderkennen en erkennen

    creëren we problemen die groter en hardnekkiger zijn we ons voor kunnen (en willen) stellen. Ondanks al onze goede bedoelingen.

    Symposium voor hulpverleners

    Ervaar en leer als hulpverlener op de meest mooie en indringende manier meer van de levenslange impact van de gevolgen van jong ouderverlies tijdens symposium Teruggaan om verder te kunnen.

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Van Verlaat Verdriet naar verdriet verlaten

    Zien en horen

    Rouw kent geen tijd

  • | | | |

    Verlaat Verdriet: eye-openers voor hulpverleners

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet eye-openers voor hulpverleners

    Gisteravond, tijdens ons online-overleg over het symposium, vertelde Albertine de volgende anekdote: ‘Vorige week, tijdens mijn les, vertelde ik over ons symposium. Het is een symposium voor hulpverleners over Verlaat Verdriet en verlate rouw. Over volwassenen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – zijn verloren door overlijden.’ Algemene reactie van haar cursisten: ‘Oh, dus jij werkt met kinderen.’ Voor ons, Verlaat Verdriet-ers een onthutsende conclusie die helaas nog heel veel voorkomt. ‘Nee hoor, wij zijn volwassenen die als jong kind onze ouder(s) zijn verloren.’

    Hardnekkig fenomeen

    Het is een hardnekkig fenomeen – het tekort aan bewustzijn van jong ouderverlies en de dagelijkse impact van dat vroege verlies op het leven van nu. Als hulpverlener kun je tal van deze overtuigingen in je ronddragen. Onbewust, of mogelijk zelfs bewust, zijn ze van invloed op de relatie die je als hulpverlener op wilt bouwen met je cliënt. ‘Ik ben op de verkeerde plek’ denkt een Verlaat Verdriet-er onmiddellijk en sluit de luikjes weer. Jammer voor je cliënt die zich (weer) niet gezien en gehoord voelt. En jammer voor jou als hulpverlener (want onnodig).

    Eye-openers: een bloemlezing

    • Zo lang geleden? Zit je daar nu nog mee?
    • Hoe is dat nou toch eigenlijk om aldoor maar met dat verleden bezig te zijn?
    • Iedereen heeft weleens wat.
    • Vroeger hield je nog wel van je vrouw, en toen was je moeder ook al lang dood.
    • Had je nou maar een leuke buurvrouw of tante gehad, dan was het allemaal heel anders gelopen.
    • Er zijn zoveel mensen die zonder vader zijn opgegroeid.
    • Heb je nog ingrijpende dingen in je leven meegemaakt? Incest of zo?
    • Dat moet wel heel moeilijk voor je zijn geweest, dat je je vader bent verloren. Maar we gaan hier wel met je echte problemen aan het werk.
    • Heb je nou nog steeds geen afscheid genomen van je moeder/je vader?
    • Ouders die gescheiden zijn, da’s toch veel erger?
    • Niet zo in het verleden blijven hangen, hoor!
    • Dat kan toch niet de enige oorzaak zijn?
    • Als je moeder was blijven leven had je misschien ook wel geen kinderen gehad.
    • Je moet wel verder met je leven.
    • Je idealiseert je moeder/je vader.
    • Als je weet waar het vandaan komt, kun je het ook oplossen.
    • Maar goed dat het tegenwoordig allemaal veel beter gaat.
    • Je hebt je moeder/je vader niet eens gekend, dan kan je haar/hem toch helemaal niet missen?
    • Kom op, kijk eens vooruit!
    • We gaan het nu niet meer hebben over iemand die al zolang dood is.

    Symposium voor hulpverleners

    Symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen opent je ogen met kennis uit de bron. Kennis die alleen gedeeld kan worden vanuit de ervaring. Verrijkende kennis.

  • | | | | | |

    Nog altijd geen afscheid genomen van je vader?

    DoorTitia Liese

    ‘Heb je nog altijd geen afscheid genomen van je vader?’
    Dit is het verhaal dat een Verlaat Verdriet-ster me vorige week vertelde over haar ervaringen met verlies- en rouwdeskundigen.

    Deze Verlaat Verdriet-ster, nu rond de zestig, verloor haar vader in haar kleutertijd. Ze was recent aanwezig bij een lezing van een veel gevraagd, en veel geprezen, verliesdeskundig wetenschapper met aanleg voor empathie. Zij hoort zijn lezing aan. Zijn lezing over verlies. Over rouw. Hij geeft voorbeelden die aanwezigen raken. Diep raken. Over mensen die verliezen lijden. Over kinderen. Ook over kinderen die hun ouder verliezen vertelt hij aangrijpende verhalen. Over Verlaat Verdriet en verlate rouw heeft hij het niet. Na afloop van de lezing stapt de Verlaat Verdriet-ster naar de spreker. Ze wil hem vertellen over haar verlieservaring. Het rouwproces waar ze nu middenin zit. Ze vertelt hem dat ze op haar vijfde haar vader verloor. Hij kijkt naar haar. Afkeurend. Zegt: ‘Heb je nog altijd geen afscheid genomen van je vader?’

    Verbijsterend

    Ze is verbijsterd door deze reactie. Ongeveer in dezelfde week heeft deze Verlaat Verdriet-ster een overeenkomende ervaring. Deze keer met een hoogleraar die zich bezighoudt met verlies en rouw. Ook hier een inleiding die stevig resoneert bij aanwezigen die zich herkennen in zijn verhalen. In zijn voorbeelden. Na afloop stapt ze ook naar deze professor. Stelt zich voor. Vraagt hem naar zijn bevindingen met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Hij kijkt haar glazig aan. Geen idee waar ze het over heeft.

    Nog maar weer eens

    Nog altijd (b)lijken verlies- en rouwdeskundigen, professoren incluis, wat Verlaat Verdriet en verlate rouw betreft de Gordiaanse knoop niet ontward te hebben. Dus vooruit: nog maar weer een keer: wij zijn geen onmondige kinderen die hun ouder(s) hebben verloren. Wij zijn volwassen mensen die in hun kindertijd hun ouder(s) hebben verloren. Volwassen mannen. Volwassen vrouwen. Met een verleden. Met een heden. En met een toekomst. Met een verhaal. Een levensverhaal. Beschadigd. Vastgelopen. Maar niet verwoest. En ook niet onmondig.

    Meer lezen