• | | |

    Verlaat Verdriet, wie ziet dit niet…

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet: wie ziet dit niet

    Valt het jou ook op? Zie jij ook steeds weer Verlaat Verdriet opduiken in allerlei vormen en gedaanten? Alleen dan zonder de naam Verlaat Verdriet? De mensen die je in die gevallen ziet of hoort lijken niet één ding gemeenschappelijk te hebben namelijk, het verlies van hun ouder(s) in hun jeugd, maar minstens twee. Een vaste overtuiging dat het hun persoonlijke unieke probleem is. In plaats van een groter, breder, universeler probleem, dat bij veel meer volwassenen voorkomt.

    Ik noem een paar

    Onlangs presenteerde Arjen Lubach Joost Klein als deelnemer aan het komende songfestival. Arjen Lubach verloor jong zijn moeder. Hij schreef daarover zijn boek: Mensen die ik ken die mijn moeder hebben gekend.

    Joost Klein, die zonder schaamte de wereld laat weten wat het vroege verlies van zijn ouders met hem heeft gedaan in wat hij zingt, zegt en doet. Wat het voor hem heeft betekend dat zijn zoektocht naar adequate hulp steeds opnieuw een faliekant doodlopende weg bleek te zijn, in een tijd dat hij die hulp heel hard nodig had.

    Samen spraken deze twee mannen over Stromae, de Belgische artiest met de stormachtige carrière, die jong zijn vader verloor en steeds weer verdwijnt in diepe gaten van depressies.

    Aaf BrandtCorstius in haar theatervoorstelling Welkom in mijn zielige jeugd.

    Ap Dijksterhuis, psycholoog en hoogleraar die de zoektocht naar de vader die hij in vroege jeugd verloor deelt in zijn boek Vader.

    Eva Crutzen die verlies – onder meer het verlies van haar moeder in haar jeugd – en rouw deelt in haar dramaserie Bodem.

    Alma Mathijsen die in haar boek Bewaar de zomer haar ervaringen voor, tijdens en na het overlijden van haar vader in haar jeugd beschrijft.

    Hun eigen persoonlijke sores

    Wat mij steeds weer opvalt is dat de mensen die het betreft de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s) zien als hun eigen unieke probleem. Hun eigen, persoonlijke, unieke sores. En dat is het natuurlijk ook. Maar dat het individu-overstijgend is, veel universeler, dat lijken veel van deze mensen zich niet te realiseren. Soms denk ik dan: denk je echt dat je de enige bent op de hele wereld die dit is overkomen? Denk je echt dat je de enige bent op de hele wereld (of zelfs maar in Nederland) die worstelt met de problemen waar jij mee worstelt? Komt het zelfs niet eens bij je op om dit te bedenken? Besef je echt niet dat er zoveel Verlaat Verdriet-ers zijn die zijn als jij?

    Verlaat Verdriet: wie ziet dit wel

    Juist dat heeft mij, vanaf het begin van mijn Verlaat Verdriet-werk, gefascineerd. Vooral nadat ik me in mijn eigen proces van verwerken en helen realiseerde: maar ik ben helemaal niet de enige! Ik ben helemaal niet zo uniek als ik altijd heb gedacht!

    Hoe verschillend de levensverhalen van Verlaat Verdriet-ers ook zijn: bijna altijd spelen dezelfde thema’s. Thema’s die ik heb ondergebracht in de Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet. Kenmerkende patronen waarin Verlaat Verdriet-ers zich herkennen. Waarvan sommige Verlaat Verdriet-ers zeggen: ik heb ze (bijna) allemaal.

    Tip

    Wil je weten hoe dat zit bij jou: lees de Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet. Doe de Zelftests.

    Vragen aan jou

    • Wie ziet dit niet voor jouw gevoel?
    • Wat wordt dan niet gezien voor jouw gevoel?
    • Verlaat Verdriet, wie ziet dit niet: wat zie jij? Wat zie jij niet?
    • Verlaat Verdriet, wie ziet dit wel: wat zie jij niet? Wat zie jij wel?

    Lezen

    Meer lezen

    Zien

    Bodem

    Boeken over Verlaat Verdriet van Titia Liese

  • | |

    Ze heeft toch rouwverwerking gehad….

    DoorTitia Liese

    Ze heeft toch rouwverwerking gehad….

    Steeds vaker krijg ik signalen als: ‘Ze heeft toch rouwverwerking gehad‘ uit de wereld van hulpverleners. Het zijn verzuchtingen in deze – of vergelijkbare – bewoordingen van professionals die werken met kinderen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – hebben verloren. Kinderen. Tieners. Pubers. Adolescenten. Jong volwassenen. Die onbegrijpbaar gedrag vertonen. Die, en dat is nog vele malen ernstiger, onbegrepen gedrag vertonen. Jonge Verlaat Verdriet-ers die zich, ondanks alle goedbedoelde hulp die ze na het verlies van hun ouder(s) kregen, onbegrepen voelen. Zich nog verder afsluiten voor weer een hulpverlener die er geen snars van begrijpt. Zij/hij heeft toch rouwverwerking gehad! Wat kan er dan nu nog aan de hand zijn?

    Hulpverleners

    Elke keer als ik weer zo’n verzuchting hoor of lees voel ik de boosheid in me opkomen. De frustratie. Wanneer, oh wanneer, dringt het eens bij hulpverleners door dat een kind dat een ouder verliest door overlijden veel meer verliest dan die ouder alleen. Oneindig veel meer. Wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat hulpverlening bij jong ouderverlies is gebaseerd op onderzoek van wetenschappers naar kinderen, verlies en rouw. Wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat deze wetenschappers geen snars weten van de gelaagdheid en de complexiteit van de gevolgen van jong ouderverlies op de lagere termijn. En wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat ‘rouwverwerking’ bij kinderen die hun ouder(s) verliezen niet voorkomt dat deze kinderen in hun volwassenheid vast kunnen lopen in patronen van de overleefkracht die ze hebben moeten gebruiken om zich staande te houden.

    Schaamte overwonnen

    ‘Weet je wat het is?’ stelt een van de deelnemers – zelf wetenschapper en onderzoeker – in een Verlaat Verdriet-workshop enige tijd geleden. ‘Wetenschappers denken altijd dat zij gelijk hebben’.
    Wat ben ik blij met Verlaat Verdriet-ers als Annemieke Arendsen die haar angst, en haar schaamte, om naar buiten te treden overwint. Een artikel schrijft over het vroege verlies van haar vader dat kort geleden is gepubliceerd in NRC. Haar artikel met ons deelt tijdens het Verlaat Verdriet-symposium van 2 maart j.l. Die de moed opbrengt zich te laten interviewen door een krant (Algemeen Dagblad, editie Utrecht. Zaterdag 30 maart 2024. Binnenkort mogelijk doorgeplaatst naar andere regionale edities van Algemeen Dagblad. En mogelijk ook naar regionale edities van De Stentor.)
    Wat ben ik blij met Joost Klein, die onbeschroomd laat weten wat het vroege verlies van zijn ouders met hem heeft gedaan. En nog doet. Wat zijn trieste zoektocht naar adequate hulp met hem heeft gedaan. En nog doet.

    JA

    JA – het is tijd

    • Om hulpverleners te scholen in de complexiteit van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn;
    • Voor een Verlaat Verdriet-symposium voor hulpverleners;
    • Voor een nieuwe website: Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Ik kan je verzekeren: aan alle JA’s wordt gewerkt (en nog veel meer!).

  • | | |

    De bijzondere kracht van erkennen

    DoorTitia Liese

    ‘Nee. Ik heb me nooit een Verlaat Verdriet-er gevoeld.’ zegt de spreker tijdens Verlaat Verdriet-symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis op zaterdag 2 maart j.l. Eigenlijk begint de man die op zijn vierde zijn vader verloor door overlijden zijn lezing met deze constatering. ‘Nee, ik heb mij nooit een Verlaat Verdriet-er gevoeld. Misschien een verlaat misser. Maar nooit een Verlaat Verdriet-er.’ We zagen het gebeuren op deze dag. Hoe de man die zich nooit een Verlaat Verdriet-er had gevoeld zich in de loop van de dag een Verlaat Verdriet-er ging voelen. Een Verlaat Verdriet-er werd. We zagen wat er met hem gebeurde. Hoe hij deel werd van ons allemaal. Je zag hem bijna denken: ‘Ik hoor ergens bij. Ook al zou ik er misschien uit mezelf nooit op zijn gekomen. Ook al is het niet direct een groep waar je graag bij wilt horen. Maar als het dan toch zo is, dan is het oké.’ Hij keek rond. En zag dat het goed was.

    De kracht van erkennen

    Soms kijk ik zelf ook met verwondering naar mezelf. Zo ook op deze dag van het symposium. Ben ik dat? Ben ik die vrouw die knuffelt en omhelst? Die omhelsd wordt, en geknuffeld? Ben ik dat teruggetrokken en verlegen meisje? Die teruggetrokken en verlegen vrouw die het liefst zo onopvallend mogelijk door het leven ging? En daar ondertussen diep van binnen altijd verdrietig en bozig om was? Die zich altijd diep eenzaam voelde? Die teveel dronk omdat ze bang was dat ze anders helemaal nooit iets durfde te zeggen? Aan de buitenkant te zien functioneerde, maar zich van binnen altijd een stuurloos wrak voelde?

    De kracht van ervaringsgenoten

    Dat is de kracht van erkennen. Van samen zijn met ervaringsgenoten. Je kunt delen. Je begrijpt elkaar met een half woord. Gaat samen meteen een diepte in. Kunt je tranen laten zien. Met elkaar gieren van de lach. Dat is de kracht van erkennen. Er valt iets van je af. Je voelt dat je deel bent van een groter geheel. Alleen dat al is helend.

    Delen helpt meteen

    Je ervaart meer

    • Rust
    • Vertrouwen
    • Ruimte voor verandering
    • Zelfvertrouwen

    Elfjes

    De wand met Elfjes die geschreven werden in de schrijfworkshops waarmee we deze bijzondere dag afsloten getuigde op een eigen manier van het lichte, en de kracht van dit samenzijn. Zoals bijvoorbeeld:

    Erkennen
    Samen zijn
    Vreugde en verdriet
    Nieuwe wereld opent zich
    Toekomst 

  • | | |

    Titia Liese: Teruggaan om verder te kunnen

    DoorTitia Liese

    ‘Dit boek gaat helemaal over mij.’
    ‘Dit is mijn verhaal’
    ‘Het lijkt wel alsof iemand hier alles van mij begrijpt.’
    ‘Wat een eye-opener.’
    ‘Zo fijn om ook de ervaringen van anderen te lezen.’

    Direct bestellen 

    Teruggaan, om verder te kunnen

    In Teruggaan, om verder te kunnen beschrijft Titia Liese op eenvoudige, maar indringende wijze diverse gevolgen van jong ouderverlies. Samen met ervaringsgenoten laat ze je zien wat het je oplevert als je de tijd neemt om stil te staan bij het vroege verlies van je ouder(s). En hoe je – op een bij jou passende manier – met je verlaat verdriet om kunt gaan. Verlate rouw neemt je mee van overleven naar leven. Je moet het zelf aangaan, Teruggaan, om verder te kunnen laat je zien dat je het niet meer alleen hoeft te doen.

    Daar kun je toch geen last meer van hebben

    Over de gevolgen van jong ouderverlies – Verlaat Verdriet– bestaan ook in onze tijd nog tal van misvattingen. Zo hebben veel mensen het idee dat je van zo’n ingrijpend verlies in je jeugd als volwassene geen last meer zou mogen hebben. ‘Zo lang geleden? Daar kun je nu toch geen last meer van hebben?’ Of dat je ervaringen van toen niet op zou moeten rakelen. ‘Niet in het verleden graven, je moet vooruit kijken’. Dat is jammer, want als gevolg van deze misvattingen blijven veel Verlaat Verdriet-ers rondlopen met klachten die niet aan het vroege verlies van hun ouder(s) gerelateerd worden.
    Verliesangst, moeite met intimiteit, angst- en paniekaanvallen, een fundamenteel gebrek aan zelfvertrouwen, overcompensatie in werk, problemen met ouderschap, twijfel aan het eigen bestaansrecht zijn onder meer kenmerken van Verlaat Verdriet.
    Ook kunnen zich tal van fysieke klachten voordoen, zoals chronische vermoeidheid en stresspijnen: hoofdpijnen, schouder- en nekklachten of buikpijnen. In veel gevallen wordt overgegaan op gebruik van medicatie, in plaats van de oplossing van de problemen te zoeken in hun oorsprong: de ruptuur van het vroege verlies van de ouder(s).

    Bestemd voor

    • Volwassenen die in hun jeugd een ouder hebben verloren door overlijden
    • Geïnteresseerden in Verlaat Verdriet en verlate rouw
    • Hulpverleners

    Doen

    Lezen

    Boeken van Titia Liese

    Zien

    Rouw kent geen tijd