• | | | | | | | | | | | | |

    When a grandparent dies

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

     

     

    When a grandparent dies.
    A kids own remembering workbook for dealing with Shiva and the year byond
    geschreven/samengesteld door Nechama Liss-Levinson.

    Herdenken

    Een paar dagen geleden schreef ik over de herdenking van vriendin/collega Marijke. Vanzelfsprekend kwam ook de jarenlange samenwerking van Marijke en mij in mijn gedachten terug. Zoals bijvoorbeeld in De reis van je leven, de biografische cursus die we een aantal keren eens paar jaar aanboden op Terschelling.
    Ook dat doet herdenken met je: er komen herinneringen terug.

    Boek

    Ook moest ik weer heel sterk denken aan het bijzondere boek dat ik jaren geleden op aanraden van een vriendin kocht.
    Het boek When a grandparent dies.
    When a grandparent dies is een boek op prentenboek-formaat. Geschreven en samengesteld door de Amerikaans-Joodse Nechama Liss-Levinson.
    Dit werkboek neemt het kind mee in de joodse rouw-cultuur van Shiva, Kaddish en de rouwrituelen op joodse feestdagen gedurende het eerste jaar van rouw.

    Plaats

    Het kind krijgt, aan de hand van dit werkboek,
    een plaats in de gebeurtenissen rondom de dood van de grootouder,
    wordt vertrouwd gemaakt met dood en verlies,
    krijgt haar/zijn eigen plaats in de familie,
    krijgt haar/zijn eigen plaats in het leven,
    krijgt haar/zijn eigen plaats in de joodse cultuur.

    Het kind als nabestaande werkelijk als mens gezien.
    Als mens in klein-formaat.
    Maar wel als mens.

    Er gaat een wereld voor je open

    Er gaat een wereld voor je open met dit boek.
    Een wereld waarin tijd wordt genomen
    voor het kind;
    voor de mens;
    voor de verloren mens;
    voor de medemens;
    voor rouw;
    voor rituelen;
    voor traditie.

    Een wereld die wij – haastige westerlingen – eigenlijk niet meer kennen.
    Onze wereld van de haastige rouw.
    Van de verwerkdwang.
    Van ‘er zo snel mogelijk vanaf moeten’.
    Van de veerkracht-maffia.

    When a grandparent dies

    Dit (werk)boek is een prachtige gids voor ieder die zich afvraagt wat goed is om te doen met kinderen die een ingrijpend verlies lijden.
    Voor ieder die zich afvraagt hoeveel wij, in onze westerse geseculariseerde samenleving, zijn kwijtgeraakt als het gaat om zorgvuldigheid bij rouw.
    Voor wat we kunnen doen – werkelijk kunnen doen – met kinderen die een ingrijpend verlies lijden.

    ISBN

    ISBN-10: 1-879045-44-3
    ISBN-13: 9-781879045-44-6

     

  • | |

    Herdenken doet goed

    DoorTitia Liese

    Marijke

    De uitnodiging van de dochter van Marijke kwam al maanden geleden.
    Marijke.
    Vriendin.
    Collega.
    Oermoeder van de eigentijdse ritueelbegeleiding.
    Twee jaar geleden overleden.

    Op 3 januari 2017, op haar geboortedag willen we Marijke herdenken.
    Een korte bijeenkomst bij het graf, daarna samen eten in de eetgelegenheid waar Marijke in haar laatste levensjaar vaak at. Alzheimer nam steeds meer bezit van haar. Marijke voelde zich daar veilig.

    Ik schoof de uitnodiging voor me uit.
    Wil ik er naartoe?
    Wil ik het echt?
    Uiteindelijk realiseerde ik me, dat ik geen goede reden had om niet te gaan.
    Ik realiseerde me ook, dat het later niet goed zou voelen als ik niet zou zijn gegaan zonder daar een goede reden voor te hebben. Dat ik er dan later spijt van zou krijgen.

    Bijzonder

    Ik ben gegaan
    En dat was goed.
    ‘Marijke kon iets heel bijzonders‘, memoreert Annie, de uitvaartonderneemster met wie Marijke veel samenwerkte. ‘Marijke kon iets wat andere mensen niet kunnen.’
    Ik be-aam wat Annie zegt. ‘Als je probeert te zeggen wat dat is, kun je het niet. Dan vervliegt het.’
    Marijke kon toveren.

    Motto

    Op weg naar huis speelt Marijke’s motto door m’n hoofd:
    ‘Alleen met het hart kun je goed zien, het wezenlijke blijft voor de ogen verborgen.’

    Herdenken doet goed

    Ik ben blij dat ik ben gegaan.
    Het is goed om even weer samen met andere mensen de tijd te nemen om stil te staan.
    Stil te staan bij de afwezigheid van iemand die voor ons, aanwezigen op deze herdenking, aanwezig – en dus belangrijk – is geweest.
    Herdenken doet goed.
    Herdenken doet je goed. 

    De kleine prins

    ‘Alleen met het hart kun je goed zien, het wezenlijke blijft voor de ogen verborgen.’
    Uit: De kleine Prins
    Antoine de Saint-Exupéry
    1900-1944
    4 jaar toen hij zijn vader verloor

  • | | | | | | | | | |

    Ouderen en Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

     

    Verlaat

    ‘Mevrouw, ik zou zo graag eens met u willen praten.’
    In de eerste jaren van mijn Verlaat Verdriet    -werk werd ik gebeld door een mevrouw. ‘Ik woon naast u. In het bejaardenhuis’ vertelde ze me erbij.

    Uit wat ze vertelde kon ik opmaken: dit is de moeder van Jan.
    ‘Je zou eens met m’n moeder moeten praten’ zei Jan me eens, toen hij hoorde van mijn werk. ‘Mijn moeder is 94. Ze was 14 toen haar moeder overleed. Ze praat er nooit over, maar ik weet dat dat verlies nog altijd een grote rol speelt in haar leven.’

    Verdriet

    ‘Ik kom naar u toe’ zei ik tegen haar. ‘Meteen. Nu.’
    Zo gezegd, zo gedaan.
    Mijn kennis van Verlaat Verdriet was op dat moment nog lang niet zo ontwikkeld als dat nu is.
    Wat heb ik veel van haar geleerd in die ene ontmoeting met deze dochter zonder moeder.
    Gehuild heeft deze vrouw.
    Gehuild, alsof haar moeder gisteren was overleden.

    ‘Wat ben ik blij, dat ik dit eindelijk eens kan vertellen tegen iemand die begrijpt wat ik vertel.’
    Die dat verlies betekenis kan geven.
    Die erkent wat ik vertel.
    ‘We moesten door.
    En dat heb ik altijd gedaan.’

    Ouderenzorg

    Gisteren ontving ik een mail die me herinnerde aan de moeder van Jan.
    Wat een prachtige site!
    Ik kwam hier per toeval terecht maar werd o.a direct geraakt door de gedichtjes van Elly.
    Ik werk in de ouderenzorg en zo weet ik inmiddels dat elke leeftijd zijn eigen proces heeft. Veel ouderen, waar ik kom ( thuis of in een instelling) kunnen hun (verdrietige) herinneringen niet loslaten / verwerken. In hun hoofd blijven ze alles keer op keer herbeleven.
    Het is zo belangrijk voor hun zielsproces om hun verleden te kunnen verwerken en los te laten.
    Helaas is er voor deze ouderen nog niet heel veel aanbod.
    Ook vindt deze generatie ouderen het “not done” om hier hulp voor te zoeken.
    Of ze weten zelfs niet dat hier wel mogelijkheden voor zijn.

    Kun jij mij misschien helpen met tips en adviezen om deze ouderen wat handvatten aan te reiken?

    Aandacht

    We gaan er werk van maken in 2017!

  • | | | | | | | | | | |

    Stapelingen II

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

     

    Stapelingen van beschadigingen

    Een kind dat een ouder verliest, verliest veel meer dan die ouder alleen.
    Het kind verliest ook

    geborgenheid
    veiligheid
    continuïteit
    vertrouwen

    In mijn blog van 8 december 2016 Stapelingen I heb je kunnen lezen over de beschadigingen bij Verlaat Verdriet-ers die – voorafgaand aan het verlies van hun ouder – niet in de gelegenheid zijn geweest zich veilig te hechten.

    In Stapelingen II gaat het om stapeling van beschadigingen bij Verlaat Verdriet-ers, die in hun jeugd zijn ontstaan als gevolg van het verlies van hun ouder.

    De overleden ouder

    Het kind verliest de ouder, en met haar/hem de aanwezigheid van die ouder. En daarmee de opvoeding die uitging van die ouder.
    Het verliest de specifieke aandacht, de zorg en de geborgenheid van de liefde van die ouder.
    Het verliest het genetische voorbeeld van die ouder (lijk ik op mijn moeder/op mijn vader?).
    Het verliest de manier waarop die ouder haar/zijn kinderen voor-leefde. De specifieke cultuur dus van die ouder.

    De infrastructuur van het gezin

    Naast de ouder verliest het kind ook de veiligheid van de oorspronkelijke samenhang van het gezin.
    Het gezin raakt ontwricht.
    Het oorspronkelijke verband van het gezin valt uiteen.
    De gezinsleden komen ieder op een eigen eilandje terecht.
    De relatie met de overgebleven ouder komt in veel gevallen onder spanning te staan.
    Ieder van de gezinsleden, van jong tot ouder, probeert zich zichzelf in veiligheid te brengen, zich zo goed en zo kwaad als dat gaat staande te houden en er op haar/zijn manier het beste van te maken.
    Maar niemand weet goed hoe.
    De toekomst is ongewis en onbetrouwbaar geworden.

    De overgebleven ouder

    De relatie van het kind met de overgebleven ouder verandert in veel gevallen ingrijpend.
    Niets is meer zoals het was.
    Ook de relatie met de overgebleven ouder niet meer.

    Broertjes en zusjes

    De relaties met aanwezige broertjes en zusjes veranderen.
    Ook broertjes en zusjes sluiten zich af en brengen zichzelf in veiligheid.

    Familie

    In veel gevallen veroorzaakt de dood van een ouder een breuk met de familie van de overleden ouder.
    Soms gebeurt dat onmiddellijk na haar/zijn dood. Soms op een later tijdstip, als de overgebleven ouder een nieuwe partner heeft gevonden.
    In andere gevallen is er sprake van een sluipend proces. Totdat het kind uiteindelijk niet, of nauwelijks, meer contact heeft met de familie van haar/zijn overleden ouder.

    Omgeving

    In sommige gevallen gaat het gezin kort na het overlijden van de ouder verhuizen naar een andere plaats.
    Het kind raakt haar/zijn vertrouwde omgeving kwijt.

    School

    Kinderen die op het moment dat de ouder overlijdt op het punt staan naar een volgende school te gaan, moeten die grote overgang maken zonder de steun van de ouder die er niet meer is.
    Ze komen in een nieuwe omgeving terecht.
    Een omgeving waar niemand weet heeft van wat er is gebeurd.

    Nieuwe partner

    Veel kinderen moeten een nieuwe partner van hun overgebleven ouder in hun leven accepteren.
    Sommige van hen moeten dat al binnen enkele maanden nadat de ouder is overleden.

    Samengesteld gezin

    In de gevallen dat de nieuwe partner van de overgebleven ouder ook kinderen heeft, moet het kind haar/zijn plaats zien te vinden in het nieuwe gezin.
    Ook de nieuwe partner en haar/zijn kinderen heeft/hebben in de meeste gevallen een ingrijpend verlies geleden.
    Als er nieuwe kinderen van de overgebleven ouder met haar/zijn nieuwe partner geboren worden, verandert de plaats van de kinderen die er al waren opnieuw.

    Lees meer

    Op deze site

    Verliezen en transities
    BOS-patronen
     De paradox van verlies en winst

    Boek

    Gids voor Verlaat Verdriet 

    Hulp

    Heel je leven

    De individuele workshop Heel je leven bij Titia helpt je ingrijpende gebeurtenissen in je leven in kaart te brengen en ze een plek te geven in je levensverhaal.

    FOTO

    Foto: Gesteente, Wikipedia