Wat ik (niet) lees in Oud Zeer

Gepubliceerd op donderdag

Oud Zeer (en zo)

Eén zin besteedt Bram Bakker in zijn boek Oud Zeer aan het verlies van je ouder(s) door overlijden in je jeugd. In het eerste hoofdstuk Wat is trauma? …………‘Maar wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen ‘affectieve verwaarlozing’ en ’trauma’ nu precies? Als je in je jonge jaren slachtoffer werd van incest dan vindt vrijwel iedereen dat een traumatische ervaring en als je als kind ooggetuige bent geweest van het plotse overlijden van je vader of moeder geldt dit ook. Maar is weinig aandacht hebben voor het gevoelsleven van een klein meisje of jongetje niet ook als traumatiserend te beschouwen?‘………… (blz 26)
Verlies door scheiding: hij noemt het…
Seksueel misbruik: hij noemt het…
Affectieve verwaarlozing: hij noemt het…
Afwijzing: hij noemt het…
Pedagogische verwaarlozing: hij noemt het…
Onvoorwaardelijke liefde: hij noemt het…
Hechting: hij noemt het…

Wetenschappelijke studie

Ik weet het – dat wil zeggen: ik heb het me laten vertellen – (en ook Bram Bakker noemt het op blz 26): er is in 1998 een grote studie geweest naar traumatische jeugdervaringen ACE (Adverse Childhood Experiences). Alle soorten traumatische jeugdervaringen worden in deze studie genoemd. Behalve: jong ouderverlies door overlijden.

Gevolgen

Gevolgen: ook op de meest onverwachte momenten, en op de meest onverwachte plekken, duiken gevolgen van dit ontbrekende onderzoeks-deel op. ‘Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de meeste kinderen die hun ouder(s) verliezen door overlijden daar later geen last van hebben.’

Hallo!

Hallo! Hier zijn we! We hebben er last van!!! Ook al zijn we inmiddels 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90 jaar. Waren we (-)0 – 5 – 10 – 15 – 20 jaar toen dit verlies ons overkwam. Ook al is het tientallen jaren geleden: we zijn geen sukkelige veerkracht-loze losers. We zijn er niet in blijven hangen. We zijn niet gek!

Hallo Verlaat Verdriet-ers! willen we dat er een eind komt aan deze merkwaardige, ongefundeerde en schadelijke veronderstelling dat we ‘er later geen last’ van blijken te hebben? Willen we dat gevolgen van jong ouderverlies door overlijden zichtbaar worden en erkend worden?
Dan is het hoogste tijd ons te laten horen!

Lees meer

Lees meer over Oud Zeer in mijn blog van 14 december 2022  

Meer over oud zeer: Bram Bakker

Gepubliceerd op woensdag

Oud zeer

‘Om je te verbinden met  ‘oud zeer’ heb je tijd en dus geduld nodig.
Laag voor laag kom je dieper, het is geen werk, het is overgave.’

Over vroeger dat nog pijn doet

Veel mensen dragen traumatische gebeurtenissen van vroeger met zich mee. En misschien nog wel meer mensen lijden onder het gevoelsarme klimaat waarin ze opgroeiden, de beperkte emotionele beschikbaarheid van hun ouders en andere naasten en een gebrek aan knuffels en complimenten.

Dit ‘oud zeer’ stak pas na mijn vijftigste flink de kop op, en dat proces veranderde mijn leven ingrijpend. Zo gaat het bij veel meer mensen: ook al kan het jaren lijken dat het er niet is, ‘oud zeer’ verstopt zich in je lichaam en kan ineens tevoorschijn komen.

Lichaamswerk

In Oud zeer ook veel aandacht voor de feitelijke kennis rond trauma en affectieve verwaarlozing, met speciale aandacht voor de rol van het lichaam. 

Lees meer

Lees meer over Oud zeer en Bram Bakker. 

Boek bestellen

Bestel Oud zeer 

 

Teruggaan om verder te kunnen: Voorwoord

Gepubliceerd op woensdag

Teruggaan om verder te kunnen: Voorwoord

Maria de Greef, rouwtherapeut, publiciste en dagvoorzitter van Verlaat Verdriet-symposium ZEER schreef het Voorwoord voor de nieuwe versie van Teruggaan om verder te kunnen. In haar Voorwoord schrijft Maria onder meer:

Citaat 1

Dat de overleden ouder in volle omvang aanwezig blijft in het gemis, werd voor mij zo zichtbaar tijdens het grote symposium ZEER in 2017 waar ik de dagvoorzitter mocht zijn. We vroegen de deelnemers om een foto van hun overleden vader en/of moeder mee te brengen. In het welkom-deel van het symposium toonde iedere deelnemer de foto aan elkaar en werd de naam van vader of moeder genoemd. Ik realiseerde me dat we niet alleen met die honderd deelnemers te maken hadden, maar dat zij ook nog minimaal honderd personen hadden meegebracht. Toen vervolgens alle foto’s bij elkaar werden opgehangen was het levensgroot zichtbaar: zo ziet Verlaat Verdriet eruit: foto’s die gedateerde beelden weergeven. Gezichten waarvan de stem niet meer gehoord wordt. Ogen die geen andere uitdrukking meer kunnen aannemen dan deze, in dit beeld gevangen. Gestolde hechting. Die fotowand riep veel op. Associaties, emoties en vragen: “veel te jong…, wat als deze mensen waren blijven leven…, zoveel verdriet…, hoe gaat zo’n jong leven dan verder…”

Citaat 2

Ik wens het boek toe dat het zijn weg vindt naar al die mensen die het overkwam en overkomt. Naar de mensen daarnaast. Naar zorgverleners en professionals. Omdat niet de antwoorden, maar wel de erkenning, herkenning, verbinding, handvatten hier volop in te vinden zijn. Dit boek vormt een bedding om dat wat weggestopt, gestold of onbegrepen is gebleven weer te laten stromen.

Dank

Maria de Greef, dank je voor je mooie woorden!

Je hebt een leven te winnen!

Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat verlate rouw voor jou kan betekenen. Veel Verlaat Verdriet-ers zijn je voorgegaan. Hun ervaringen kunnen je op weg helpen. Je inspireren. Bemoedigen als je het even niet meer ziet zitten. Je hebt een leven te winnen!

Kijken

Presentatiefilm Teruggaan om verder te kunnen

Bestellen

Boek Teruggaan om verder te kunnen

Stilstaan bij het overlijden van Marjo

Gepubliceerd op donderdag

‘Wat jullie nu doen, had ik willen doen.’ Met deze woorden stapte Marjo binnen. De tweede workshop ooit voor Dochters Zonder Moeder. Bijna vijfentwintig jaar geleden. ‘Ik wil dit ook doen’ sprak Marjo tijdens de workshop een aantal keren zeer beslist. De vierde workshop voor Dochters Zonder Moeder (DZM – twee jaar later) gaven Marjo en ik samen.

We hielden contact. Verloren elkaar uit het oog. Zochten weer verbinding. Verloren elkaar weer uit het oog. Het kon lang duren. Het kon kort duren. Maar altijd was er ergens een lijntje tussen ons.

Trauma’s

Ik maakte een deel mee van de worstelingen die Marjo steeds weer aan moest gaan – en aanging – met de zwaarte van haar leven. Soms van dichtbij. Soms van veraf. Steeds opnieuw het verlangen – en de strijd – om de zwaarte van haar leven te verlichten.

Mede met – en door – Marjo heb ik de omvang en de diepte van de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder leren zien. Leren doorgronden. Leren begrijpen. Niet alleen het leven van de volwassene van nu die in haar/zijn jeugd een ouder – of beide ouders – is verloren door overlijden. Maar ook de trans-generationele doorgegeven trauma’s als gevolg van de ruptuur van het onomkeerbare verlies van een ouder. Mede dankzij Marjo heeft mijn Verlaat Verdriet-werk vorm en inhoud kunnen krijgen.

Laat het licht schijnen

Op de kaart van Marjo staat geschreven … ‘Is naar het licht gegaan’…
Op dezelfde kaart de tekst van Marjo zelf …’Laat het licht schijnen over jullie bestaan’…

Zelf hoop ik nog jaren mijn bijdrage te kunnen – en te mogen – leveren aan het verlichten van de levens van Verlaat Verdriet-ers.

Dank voor jouw bijzondere bijdrage aan het werk voor Dochters Zonder Moeder en Verlaat Verdriet-ers.
We gaan ervoor Marjo.
Dat beloof ik je bij deze.

Teruggaan om verder te kunnen: boekpresentatie

Gepubliceerd op woensdag

‘Ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen.’
Zelf werd ik geraakt door de woorden die Inge voor haar verlate rouwproces gebruikte. Haar moed om haar proces helemaal aan te gaan. Haar vertrouwen in het proces waar ze doorheen ging. Ik kende Inge goed. Wist hoe moeilijk en zwaar dit proces haar vaak viel. Ik kende haar moed. Maar ook haar groeiende vertrouwen in een goede afloop. Terecht naar is gebleken!
Ik vroeg Inge of ik Teruggaan om verder te kunnen mocht gebruiken als titel voor het boek waaraan ik in diezelfde tijd bezig was te schijven. Met liefde en plezier gaf Inge haar toestemming daarvoor. Zo kon, na mijn eerste boek – Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek – mijn tweede boek verschijnen: Teruggaan, om verder te kunnen.

Uitnodiging

Tot ik bericht kreeg van de uitgeverij dat deze uitgave finaal was uitverkocht. Tijd voor een nieuwe versie. Tijd voor opnieuw vorm geven. Aanpassen. Schrijven. Tot mijn grote vreugde is de nieuwe versie nu weer beschikbaar. Een nieuwe versie, met een tiental Elfjes van de hand van Elly. Elly: dank daarvoor! En met toestemming van Inge opnieuw met de titel Teruggaan om verder te kunnen. Dank daarvoor Inge!
Om de komst van deze nieuwe versie te vieren maakte Stephanie samen met mij de presentatie-video Teruggaan om verder te kunnen. Stephanie: dank daarvoor!
Ook de video is dus nu beschikbaar. Van harte nodig ik je uit deze video te gaan zien!

Kijken

Presentatiefilm Teruggaan om verder te kunnen

Bestellen

Boek Teruggaan om verder te kunnen

Je hebt een leven te winnen

Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat verlate rouw voor jou kan betekenen. Veel Verlaat Verdriet-ers zijn je voorgegaan. Hun ervaringen kunnen je op weg helpen. Je inspireren. Bemoedigen als je het even niet meer ziet zitten.
Je hebt een leven te winnen!

Citaat van Inge

‘Ik hoorde mensen voorheen tegen me zeggen: ga door met leven. Kijk niet teveel achterom. Sluit het af. Kijk naar de toekomst. Maar ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen. Ik heb me een hopeloos geval gevoeld. Ben verdrietig geweest en down. En ik zal het nog wel eens zijn. Maar het is me meer dan waard geweest om midden in mijn verdriet te zitten. Ik heb eerst goed moeten rouwen, om mijn leven weer op te kunnen pakken.’

Uit: Teruggaan om verder te kunnen, bladzijde 91.

Stilstaan, om verder te kunnen

Gepubliceerd op donderdag

Het eerste wat je ziet is een fout

Nog als de dag van gisteren weet ik het. Eindeloos hebben we het manuscript van Teruggaan, om verder te kunnen gecontroleerd. Nog eens gecontroleerd. En nog eens gecontroleerd. Samen waren we het eens: er zit geen fout meer in. ‘Titia, hou toch op met controleren. Het eerste wat je ziet als het boek gedrukt is, is een fout.’ zei de drukker indertijd tegen me bij de eerste druk van het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek. Teruggaan, om verder te kunnen is foutloos. We wisten het zeker. Tot het boek terugkwam van de drukker. Het eerste wat ik zag was een fout. Notabene op het achterplat. In plaats van Teruggaan, om verder te kunnen staat daar, pontificaal, Stilstaan, om verder te kunnen. Hoe is het mogelijk dat we dat over het hoofd hebben gezien!

Teruggaan om verder te kunnen

Het gaat door mijn gedachten in deze dagen. Deze fout die we over het hoofd hebben gezien. Volgende week, vanaf 1 december 2022, is de vernieuwde versie van Teruggaan om verder te kunnen beschikbaar. Wat zal ik zien als ik het eerste exemplaar thuisgestuurd krijg? Ik ben benieuwd. Voor nu wil het je alvast laten weten: vanaf 1 december 2022 is de nieuwe druk beschikbaar van Teruggaan om verder te kunnen. Ik kom graag volgende week bij je terug in verband met de presentatie van m’n boek.

Stilstaan, om verder te kunnen

Stilstaan, om verder te kunnen. Wat heeft deze titel veel door mijn hoofd gespeeld de laatste dagen. Er is zoveel gebeurd in mijn leven sinds 2019. De ziekte van mijn partner Michel. Zijn overlijden in 2020. Een huis gekocht in Italië. Mijn vertrouwde huis in Nunspeet verkocht.

Mijn lijf voelt zich bij tijden beter dan ooit. En toch is er de afgelopen maanden in mij een gevoel aanwezig dat ik stil sta. Er is genoeg om over te schijven. Over De weg van liefde in Codiponte afgelopen oktober. Blogs over ervaringen. Ik schrijf ze. Gedachten: ze zijn er. In overvloed. Woorden: ze zijn er. In overvloed. Maar op de een of andere manier lijken ze niet te aarden. De blogs blijven liggen. Blijven steken in halve verhalen. Alsof ik niet echt kan vertellen wat ik wil vertellen. Ze blijven steken. In mijn hoofd. Op papier. In mijn computer. Wat is er toch aan de hand? Gaat het niet goed met me?

Tijd voor nieuwe plannen

Het gaat eigenlijk helemaal niet niet goed met me. Integendeel. Het gaat goed met me. Heel goed. Maar dan een beetje anders. Ideeën genoeg. Plannen genoeg. Ze gaan vorm krijgen in de komende tijd. In het komende jaar. Soms is het nodig stil te staan om verder te kunnen. Dat is wat er nu is.

Documentaire Stem van je hart: uitnodiging

Gepubliceerd op maandag

De weg van liefde

Stem van je hart

In de documentaire ‘Stem van je hart’ van regisseur Tessa Louise Pope, gaat podcastmaker en schrijver Liesbeth Rasker in gesprek met lotgenoten die net als zijzelf op jonge leeftijd een ouder verloren en op latere leeftijd zijn aangelopen tegen bepaalde copingmechanismen om als kind dat verlies te dragen.

Uitnodiging

Ken je of ben je iemand die 50 jaar of ouder is en op jonge leeftijd (voor 12 jaar) een ouder heeft verloren?
En heb je een niet-Nederlandse culturele achtergrond?
Dan willen we graag met je in contact komen.

De film zal worden uitgezonden bij de VPRO en wordt vertoond met een impactprogramma waar (ervarings)deskundigen in gesprek gaan over het thema rouw.

Contact

Wil je hier met de makers over praten?
Stuur een mail met contact-info naar .

Met vriendelijke groet, 
Amber Visser, researcher voor Hazazah Pictures

Over Hazazah en de makers

Productiebedrijf Hazazah Pictures maakt documentaires die krachtige persoonlijke verhalen vertellen met relevante thema’s. Filmmaakster Tessa Louise Pope werkt regelmatig samen met Hazazah. Haar films haken allemaal aan dezelfde thematiek: menselijke relaties en de ondoorgrondelijke complexiteit daarvan.

Over Tessa Louise Pope

Haar film ‘The Origin of Trouble’ won diverse prijzen.

Over Liesbeth Rasker

Schrijver Liesbeth Rasker is bekend van haar podcast ‘Dag voor Dag’ waarin ze met lotgenoten in gesprek gaat over hun rouwverwerkingsproces. De podcast werd in een jaar tijd meer dan 100.000 keer beluisterd.

Droomhuis gezocht; en meer!

Gepubliceerd op dinsdag

Zó graag wilde ik met jullie delen wat een mooie en bijzondere Weg van liefde we hebben gehad bij Maartje en Davide in Codiponte. Echt! De wil was er! Maar de ‘energiecrisis’ die al een tijdje in mij sluimerde kreeg me na terugkomst uit Italië in de houdgreep. Het lukte me niet om meer te doen dan de dagelijkse dingen, en ook die liet ik uit vermoeidheid (te) vaak zitten. Maar de week die we samen hebben gehad was mooi en heel bijzonder. Dat wil ik je heel graag laten weten. De nieuwe datum voor najaar volgend jaar spreek ik binnenkort met Maartje af. Een nieuwe kans ook voor jou om De weg van liefde te ervaren.

Tip: Lees het mooie verslag dat Stephanie maakte van haar Weg van liefde
(Codiponte vanaf de datum 07/10/2022).

Project

Ik neem je, zodra ik de ruimte voel, graag weer mee in de ontwikkelingen van ons project op Castello in Codiponte. Als alles gaat zoals het er nu uitziet gaat de bouwer in januari starten met het veiligstellen van mijn Casa Bicaudata. ‘Er moet nu echt iets gebeuren’ liet de bouwer weten aan Maartje en Davide. ‘De staat van het huis is nu echt te slecht om nog langer te wachten.’ Januari 2023 is de geplande datum van de start om het dak dicht te maken en het huis te behoeden voor verder verval.

ZEER

Ook neem ik je graag verder mee in mijn plan rondom ZEER, waarvoor ik een aantal weken geleden een oproep voor Verlaat Verdriet-ers plaatste om mee te doen. Ook ZEER is, tot mijn grote verdriet, blijven liggen. Maar ook die energie komt vast weer terug.

Teruggaan om verder te kunnen

Niet als gevolg van mijn energie-dip, maar wel vertraagd: het verschijnen van de herziene uitgave van Teruggaan om verder te kunnen. De uitgeverij heeft mij verzekerd dat het boek begin december beschikbaar zal zijn.

Droomhuis gezocht: 18 november 2022

Wat ik je in ieder geval nu alvast wil laten weten is de uitzending van Droomhuis gezocht op vrijdag 18 november 2022. (lees de blog van enige tijd geleden). Maak kennis met de omgeving van Codiponte (Casola in Lunigiana). Met de Apuaanse Alpen. De Apennijnen. De Golfo dei Poëti. Met de Lunigiana. Maar vooral: maak kennis met Maartje Schonefeld en Davide Donati. Met hun B & B La Concia. Ook komend jaar zijn ze weer onze gastvrouw en gastheer. Kunnen we weer genieten van de kookkunst van Davide. En van de liefdevolle gastvrijheid van Maartje.

Veel kijkplezier gewenst op 18 november 2022.
Droomhuis gezocht.
Omroep Max.

 

Twee Verlaat Verdriet-ers in Volkskrant Magazine

Gepubliceerd op maandag

In Volkskrant Magazine van 22 oktober 2022 twee Verlaat Verdriet-ers aan het woord:

 

Een interview met schrijver, columnist, filmproducent Leon de Winter ‘Ik geef aan alle opwellingen toe‘

 

 

 

Een artikel van Sanne van Rij, journalist: ‘Het belang van huilen‘

 

Leon de Winter

Citaat uit Volkskrant Magazine

………… Dat persoonlijk drama is in veel van je boeken het verlies van een kind. Waarom? ‘Ineens, tijdens het hardlopen in Tel Aviv, daagde het me: ik heb het omgekeerd! De eindeloze rouw om de dood van mijn eigen vader heb ik omgedraaid, intuïtief, toen ik begon te schrijven. Ik ben van plaats gewisseld, om niet door het verdriet te worden verpletterd. Ik heb niet zoveel gehuild toen mijn vader stierf. Hij kreeg een hartaanval, een week voor mijn 11e verjaardag, op de zaak, zoals wij dat deftig noemden. Hij had een hal met lompen en oud papier aan de rand van den Bosch, en een groot erf met oud ijzer en autowrakken. 

Die dag ging hij naar zijn werk en kwam niet meer thuis. Mijn oudere broer haalde me van school en vertelde het. Ik herinner me dat ik niets voelde, helemaal niets, het was windstil. Mijn moeder rouwde Midden-Oosters, liet zich vallen en schreeuwde, zonder enige limiet. Dan kun je als kind niet rouwen, je staat erbij en kijkt. Was het traumatisch? Ja, het was vrij erg. Thuis draaide altijd alles om hem. Ik bewonderde hem enorm., want ik wist hoe arm hij was geweest, voor de oorlog. Het mooie huis, de auto, de volle koelkast, daar had hij voor gezorgd. Hij bracht welvaart en veiligheid, hij had het gemaakt.’…………..

Sanne van Rij

Citaat uit Volkskrant Magazine

Sanne van Rij vindt dat ze genoeg redenen heeft om zo nu en dan in tranen uit te barsten. Maar dat lukt niet. Waarom niet, vraagt ze zich af. En kun je het eigenlijk leren?

……….. Soms vraag ik me af of mijn huisgedrag is veranderd door de dood van mijn moeder, die ik verloor toen ik 15 jaar oud was. Of juist door de periode daarna, die veel ingrijpende aanpassingen en vroege volwassenheid van me vergden, en bovendien bol stonden van spanning en stress. Misschien heb ik in die tijd het idee gekregen dat tranen niet meer mochten: omdat het aanstellerij was, het niet paste bij de sterke rol die ik mezelf aanmat.’…….

Lees meer

Volkskrant Magazine 22 oktober 2022

Ongewenst vaderschap onderzoeken

Gepubliceerd op zaterdag

Ik heb er eerder een blog over geschreven. Maar na mijn bezoek aan de voorstelling Welkom in mijn zielige jeugd van Aaf Brandt Corstius is het thema bij mij weer geactiveerd. Voel ik toch weer de behoefte te schrijven over ongewenst vaderschap.

Moederschap en vaderschap

Sommige mannen weten het zeker. Ik wil (absoluut) geen vader worden.
Sommige vrouwen weten het zeker. Ik wil (absoluut) moeder worden.

En dan….
Sommige van deze mannen en deze vrouwen zijn met elkaar getrouwd (of iets wat daar op lijkt).
Hij wil het niet.
Zij wil het wel.
Zij wint. Wordt zwanger.
Hij legt zich er bij neer.
Zij wordt moeder.
Hij wordt vader.
Samen worden ze ouders van een kind. Althans: hij laat de zorg voor het kind over aan de moeder. Zij wilde immers moeder worden.
Zij wint nogmaals.
Wordt opnieuw zwanger.
De geschiedenis herhaalt zich.
Totdat zij ziek wordt. Overlijdt. In een tijd waarin de kinderen nog jong zijn. Niet alleen een moeder nodig hebben, een vader, maar ook een opvoeder. Of twee opvoeders. Hij staat er nu alleen voor. De man die geen vader wilde worden, die geen opvoeder wilde zijn moet vanaf nu niet alleen vader zijn, maar ook opvoeder.

Onderzoeken

In een verlaat rouwproces kan het belangrijk zijn te onderzoeken hoe dat bij jou is gegaan. Heeft jouw vader nooit de wens gehad vader te worden? Wat betekent dat voor de relatie die je nu met je vader hebt. Of die je hebt gehad, omdat je vader niet meer leeft?
Kun jij als volwassene zien hoe het voor hem is geweest ongewenst vader te zijn, die na het ongewenste verlies van zijn vrouw ook ongewenst opvoeder moest zijn? Terwijl hij mogelijk een leven lang voor jou heeft gevoeld als een ongewenste vader?

Lees meer

Aaf Brandt Corstius