De reis van je leven

De reis van je leven op Terschelling 2011, voor het vijfde achtereenvolgende jaar, is – weer – en heel intensieve, mooie en waardevolle week geweest. Zoals gebruikelijk, en mogelijk, in deze biografische cursus bestaat de groep uit een paar Verlaat Verdriet-ers en een paar niet-Verlaat Verdriet-ers. Al vanaf het moment dat we het mooie en gastvrije huis binnenkomen is het duidelijk dat we in deze groep in warmte, aandacht en harmonie kunnen werken. En zo is het, vanaf dat eerste moment, gegaan, ook al is het voor een enkele deelneemster moeilijk haar plaats in te nemen in de groep. ‘Wat is er toch zo bijzonder aan Verlaat Verdriet-ers’, vraag ik me een aantal keren af. En ik niet alleen, ook een van de deelnemers komt er een aantal keren op terug: er zijn zoveel beschadigde mensen. Het vroege verlies van een ouder is toch niet de enige manier waarop je beschadigingen op kunt lopen. Zeker niet, ik ben me daarvan ten zeerste bewust. En jong ouderverlies is ook zeker niet het enige thema van deze biografische cursus. Maar: in een groep die voor meer dan 50% bestaat uit Verlaat Verdriet-ers is het wel een vooraanliggend item. Zijn vragen maken me er ook weer van bewust hoe belangrijk het is om aandacht te besteden aan dat wat er is, aan dat wat er speelt, en aan dat wat tijd, aandacht en liefde nodig heeft om aan de oppervlakte te kunnen komen, in plaats van altijd maar de vraag te stellen of andere ervaringen niet veel erger zijn of dat aandacht vragen voor pijnlijke ervaringen in je leven betekent dat je in je slachtofferrol blijft hangen of welke andere ondermijnende voor-oordelen dan ook. F. verzorgt niet alleen even toegewijd als consentieus de catering, hij bezorgt ons ook op dinsdagavond een prachtig piano-concert in het kerkje in Hoorn. Door een mis-communicatie voor een veel grotere groep dan wij alleen. Waaruit weer blijkt dat niet iedere mis-communicatie vreselijke dingen tot gevolg heeft. Nu hebben veel meer mensen kunnen genieten van het prachtige pianospel van F. De warmte en de harmonie in de groep wordt door dit concert nog extra verstevigd. De week, waarin heel hard wordt gewerkt, maar die – mede door het mooie weer – ook heerlijke middagen voor ontspanning kent, kunnen we gezamenlijk afsluiten met het gevoel: wat een  waardevolle week!

Kan het echt?

Met de auto van M., die meedoet met de cursus, naar Harlingen. We nemen de snelboot van 12.30 uur, zodat we nog op tijd zijn om de boodschapen te doen. Maandagmiddag komen de cursisten, en maandag zijn de winkels gesloten in verband met tweede Pinksterdag. We hebben zaterdagmiddag dus nog wel wat aan voorbereidingen te doen. In Harlingen treffen we Marijke, met wie ik samen de cursus geef, en haar partner F. F. gaat voor ons de catering verzorgen. Voor Marijke en F. hebben we een aparte ruimte gehuurd, los het huis in Lies waar we de cursus geven. M. blijft bij mij in de caravan. Als we op zaterdagmiddag alle nodige voorbereidingen voor de cursus hebben getroffen, hebben we nog een heerlijke dag vrij. Hoewel ik in de aanlooptijd naar de cursus nog wel eens heb getwijfeld of het voor mij wel verstandig is om deze, ook voor ons intensieve, cursus te geven, heb ik eigenlijk ook steeds geweten dat ik het wel wilde doen. Nu ik het bijna zover is, weet ik dat het een goed beslissing is geweest. Maar ik weet ook dat het veel, heel veel van me zal vragen.

Doorgaan

Vandaag de vierde dag van de derde groep van De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet. Wat een fantastische groep is dit toch – elke keer weer is het heerlijk om met ze te mogen werken. Nu snel mijn spullen bijeen zoeken voor de biografische cursusweek Maak de reis van je leven op Terschelling.

Rondje Amsterdam

Op de fiets door Amsterdam. Naar de roeivereniging waar J. zo ongelofelijk veel werk voor verzet. Op de fiets langs de Amstel. Met de boot naar Pampus. Met de draagvleugelboot naar IJmuiden. Lopen over het strand van IJmuiden naar Zandvoort – en dat alles in fantastisch voorjaarsweer. Net als altijd het bijzondere aan onze bijeenkomsten: we zien elkaar jaren niet, spreken elkaar tussendoor zelden, maar als we samen zijn is het weer net als altijd. Alsof we mekaar wekelijks zien en spreken. En goed voor m’n Duits ook nog!

Veel, maar fijn om te doen

Terugkomdag voor I. en M. van de workshop van 5, 6 en 7 mei en s avonds een afspraak voor een indivduele sessie. Fijn om I. en M. weer te zien en te horen hoe het hen is vergaan in de tijd tussen de workshop en de Terugkomdag. Er is veel gebeurd met beiden. De twee vrouwen, die elkaar al kenden voor de workshop en die bovendien vlak bij elkaar wonen, steunen elkaar op een prachtige manier en delen veel met elkaar. Beiden geven aan veel te voelen voor de jaartraining De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet. In de avond een individuele sessie met F. Een goede, mooie, maar ook intensieve dag. Het is tijd om even een paar dagen rust te nemen, aanstaande vrijdag hebben we de vierde trainingsdag van de derde groep van De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet. Gelukkig heb ik in de komende drie dagen nauwelijks afspraken in mijn agenda staan, in ieder geval geen werkafspraken.

O.K.

Dr. S. kijkt me een beetje lachend aan als ik haar spreekkamer binnen kom. Dat ging niet helemaal goed hè, met de oncoloog?, zegt ze. Even ben ik van mijn à propos: niet aan gedacht dat zoiets zich zo snel kan verbreiden, zonder dat je dat in de gaten hebt en zonder dat je er nog invloed op hebt. Ik wil niet meteen laten merken dat ik eigenlijk wel een beetje boos ben over die twee mislukte gesprekken met de oncoloog. Of misschien moet ik zeggen: verontwaardigd. Of misschien denk ik eigenlijk: en als je nu niet, zoals ik, voor de derde keer in dit schuitje zit? Laat je je dan nog meer overdonderen? Dan denk je toch eerder dan ik nu – nou ja: de oncoloog zal het wel beter weten dan ik, want wat weet ik nu eigenlijk van kanker? Ervaringsdeskundig: ja! Maar wat heb je daar aan? Weet je, zegt ze tegen me, zoals jij er mee omgaat, dat is nogal ongewoon. De dokter is daar niet aan gewend, en weet ook eigenlijk niet goed hoe hij er mee om moet gaan. Dat brengt het terug naar menselijke proporties – en de boosheid valt ineens van me af. We hebben een prettig gesprek. Ze volgt mijn gedachtegang. Wat ik zelf zou doen weet ik niet, zegt ze, maar veel dokters nemen dezelfde beslissing als jij. We spreken af dat zij de vervolgcontroles zal gaan doen, dat doet ze inmiddels al ruim vijftien jaar – vanaf nu zal er ook een jaarlijkse MRI-scan gemaakt worden.
Wat een geluk heb ik toch, dat ik zoveel innerlijk werk heb verzet. Dat ik de weg in mezelf goed ken en dat ik al vaker ongewone beslissingen heb genomen, realiseer ik me, als ik terug rijd naar huis.
Maar wat ik me ook realiseer is dat ik nu dus klaar ben. Het technische deel dan, tenminste. En nu?
Nou ja – hoe dan ook. Komend weekend ben ik in Amsterdam. Onze (twee)jaarlijkse bijeenkomst, J. (Amsterdam), M. (Bremen) en ik (Nunspeet). Al zo n dertig jaar kennen we elkaar inmiddels, sinds onze cursus Italiaans in Florence. Van het kleine groepje van toen hebben wij drieen altijd contact gehouden. En nu dus, ter ere van het nieuwe huis van J.: een lang weekend Amsterdam.

Op verhaal komen

Het gesprek met Els is naar wens gegaan. We gaan een nieuwe biografische Verlaat Verdriet-cursus ontwikkelen: Op verhaal komen. Mooi om dit samen met Els te kunnen doen. Zij heeft verschillende schrijfcursussen gevolgd en, net als ik, een aantal jaren geleden de module Existentieel Biografisch Counselen gevolgd op de Universiteit voor Humanistiek. We maken er een mooi aanbod van, daarvan ben ik overtuigd.
In de middag heb ik het vervolggesprek met dr. T., de oncoloog. Als hij me vraagt hoe ik het gesprek van de vorige week heb ervaren, en ik hem probeer hem te vertellen dat het voor mij niet als een goed gesprek voelde en waarom, ontspoort ook dit gesprek binnen de minuut, hoezeer we allebei ook proberen er het beste van te maken. We ronden het gesprek snel af – allebei opgelucht dat we er een eind aan kunnen breien. Hij vraag me wie de verdere controles zal gaan doen. We zijn het daar in ieder geval snel over eens, die gaat dr. S. doen, de chirurg die me tot nu toe steeds heeft behandeld.
In de auto ben ik nog wat beduusd van dit gesprek. Wat raar toch: je probeert allebei er het beste van de maken en het lukt totaal niet. Morgen het gesprek met dr. S. Tenslotte wilde ik met haar graag het eindgesprek voeren – en dat gaan we dus morgen doen.

Nieuwe Verlaat Verdriet-cursus

Vanochtend het gesprek gehad met mijn huisarts over euthanasie. Natuurlijk kijkt hij me bezorgd aan: zit ik zo in de put? Nou nee, zo zou ik dat niet willen zeggen. Ik leg hem uit dat ik al zo lang van plan was dit met hem te bespreken, en dat me dit wel een goede tijd daarvoor lijkt. Natuurlijk begint hij me te vertellen hoe moeilijk euthanasie is, voor de betrokkenen, voor de familie, en ook voor de huisarts. ‘Maar’, zegt hij, ‘ik beschouw het als bij mijn taak behorend het wel te doen.’ ‘Ik hoop dat je al lang een breed met pensioen bent als ik het nodig blijk te hebben’, zeg ik hem en ga opgelucht naar huis. Niks negatief denken, gewoon gedaan wat ik al lang geleden had moeten doen.
In de middag naar Groningen, naar Els. Ik heb een nieuwe cursus in mijn hoofd – een biografische Verlaat Verdriet-cursus en wil daar graag met Els over praten.

Schrikreacties

Een rustig weekend, hoewel ik wel onrust voel over het komende gesprek met de oncoloog. Weet ik het echt allemaal wel zo zeker? Heb ik echt besloten? Wat ben ik blij met het gesprek dat ik op 13 mei met H. heb mogen hebben. Wat heeft het mij veel gebracht dat hij, zowel vanuit aanwezigheid als mens als vanuit zijn deskundigheid als huisarts, naar mij heeft willen en kunnen luisteren. Mij heeft geholpen gedachten onder woorden te brengen en die uit te spreken, zodat ik mijn eigen gedachtegang kon volgen, mijn eigen aarzelingen kon horen en mijn eigen conclusies heb kunnen trekken.
Een paar mensen heb ik verteld over mijn komende afspraak met mijn eigen huisarts over zijn standpunt over euthanasie. Waar ik al een beetje bang voor was gebeurde een paar keer: een aantal van de mensen die ik erover vertelde trok de conclusie dat ik niet meer tot positief denken in staat ben. Dat ik me neerleg bij een naderende dood. Dat ik niet meer bereid ben te vechten (wat dat dan ook maar zou mogen zijn). Ik was erop voorbereid, maar ik vind deze reacties toch elke keer weer lastig. Wat een ingewikkelde kant is dat toch aan de steun van vrienden. Het is zo fijn dat ze er zijn, ik voel me zo gedragen door hun liefde en hun aandacht. Maar o, wat vind ik deze reacties toch lastig om mee om te gaan!

Euthanasievraag

Vandaag dus niet naar Doetinchem – een extra dag vrij. Tijd om mijn huisarts te bellen. Nog steeds ben ik me, meer dan de vorige twee keren, ervan bewust dat mijn leven wel heel snel afgelopen kan zijn. Dat de kanker nu in mijn hele lijf aanwezig zou kunnen zijn. Mijn huisarts is sinds iets meer dan vijftien jaar, sinds het midden van het eerste borstkankertraject, mijn huisarts. Het tweede borstkankertraject heeft hij dus helemaal meegemaakt. Toch ben ik er tot nu toe niet toegekomen hem te bevragen op zijn standpunt over euthanasie, ondanks alle keren dat ik me voornam dat wel te doen. Maar nu moet het, ik kan er nu niet meer omheen. Ik bel de huisartsenpraktijk en maak een afspraak voor aanstaande maandagochtend.