Wat een ongelofelijke geluksvogel ben ik toch dat ik dit Verlaat Verdriet-werk mag doen. Wat een mooie groep. Wat een mooie jaartraining. Wat brengt De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet de deelnemers veel. Helaas heeft M. af moeten bellen. Ze is ziek, en durft het niet aan op deze dag naar Nunspeet te komen. Ik word geraakt door de liefde en de zorgvuldigheid waarmee M. vandaag toch haar plaats krijgt in de groep en in afwezigheid aanwezig is bij deze dag. Geerte en ik spreken af dat we M. de gelegenheid gaan bieden om individueel nog de jaartraining af te komen sluiten. Een prachtige, intense en ook vrolijke dag, met prachtige rituelen. Wat een warmte. Wat een verbinding. Wat een liefde. Wat houd ik veel van Verlaat Verdriet-ers en van Verlaat Verdriet. Wat is het leven mooi als je zin hebt kunnen geven aan je bestaan!
Fiat
Teruggaan, om verder te kunnen. Bij de post vind ik de fysieke drukproef van m’n boek. Moet ik nu toch eerst nog een controle uitvoeren? Dat kan niet meer. Het document kan niet nog een keer weer naar Marieke, en dan nog weer naar mij terug. Ik zie het niet meer. Ik wil geen veranderingen meer aanbrengen, ook al omdat ik te goed weet dat een verandering ook weer gecontroleerd moet worden. Die tijd heb ik niet meer. Ik moet er nu maar op vertrouwen dat het goed is. Als gevolg van mijn afwezigheid heb ik gisteren ook de digitale drukproef op mijn computer geopend. Voor het eerst in lange tijd voel ik plezier en opwinding. Hier is mijn boek en het is bijna klaar. Gisteren heb ik het document een paar keer geopend om er naar te kijken. Het ziet er echt goed uit!
Vandaag besluit ik niet langer te aarzelen. Ik geef mijn fiat aan de drukker. Als alles goed gaat, wordt het boek op 16 september afgeleverd. Waar? Daar heb ik nog niet voldoende bij stil gestaan. Het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek ligt in de opslag. Te veel, te omvangrijk, om thuis te hebben. Maar nu? Kan ik me er een voorstelling van maken hoe de omvang er nu uitziet? Wel een beetje laat om daarover te gaan denken. En wat erger is: ik wil er helemaal niet over denken. Ik schuif het weg. Eerst morgen de laatste trainingsdag van de derde groep van de jaartraining De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet. De groep die me zo na aan het hart ligt. Met wie ik in het voorjaar de ontdekking van de kanker en mijn angst voor de toekomst heb gedeeld. De laatste dag. Afscheid nemen. Ik wil dat helemaal niet. Tot ik me ineens realiseer dat het bij de kracht van de jaartraining hoort dat er een einde aan komt. En dat is morgen. En dat is goed. Ik kan me daar zelfs op verheugen. Het is zo’n mooi trainingsjaar geweest. Er is zo mooi gewerkt. Er heeft zoveel kunnen gebeuren met de individuele deelnemers en ook met de groep. Deze laatste dag sluiten we af met rituelen die de deelnemers uitvoeren. Het merendeel van hen heeft al laten weten hoe haar ritueel eruit zal gaan zien. Ik verheug me echt op morgen.
Terugkomdag
Het nieuwe seizoen van de yoga is begonnen. Om de een of andere reden kom ik er niet toe er nu aan mee te doen. Ook al weet ik dat het me goed zou doen, toch schuif ik het voor me uit, en denk: later. In plaats van de boot in de ochtend te nemen neem ik om half vijf de snelboot. Ik ben dus niet op tijd terug voor mijn yoga-avond op dinsdagavond. In de ochtend en de middag heb ik samen met W. de Terugkomdag van haar individuele workshop van juli. Door de vakantietijd heeft er meer tijd dan normaal tussen de workshop en de Terugkomdag gezeten. Het is tijd om weer samen aan het werk te gaan, goed dat ik deze dag niet heb uitgesteld.
Moe
Zaterdag ben ik, deze keer met laptop, weer op Terschelling aangekomen. Blij dat ik weer thuis ben, m’n bedje is nog opgemaakt. Ik voel hoe hard ik deze rust nodig heb, hoe moe ik emotioneel nog ben. Mijn lijf doet het goed, maar o mentaal, da’s echt een ander verhaal. De eerste dagen komt de laptop niet uit de tas, hoezeer ik ook het gevoel heb dat ik aan mijn voorgenomen werk moet gaan, ik doe het niet. Lees, fiets en ga eens de zee in. Maar schrijven: nee. Die ruimte heb ik nog niet. Vandaag is het anders. Ik heb de laptop op tafel gezet en ben begonnen. Negentien februari 2011 is de datum die ik boven de blog heb gezet. Ik ben begonnen met terugkijken.
Trainingsdag
Vandaag de derde dag van de vierde groep van de jaartraining De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet gehad. Wat een mooie training is De kunst van het verbinden toch! Wat ben ik trots op deze training. Wat fantastisch, elke keer weer, om met Geerte samen te werken. Wij beiden hebben een heftig half jaar achter de rug, maar samen slagen we er in er te zijn voor ons programma en voor de cursisten. Zo’n mooie groep, zulke mooie, waardevolle mensen die met zoveel inzet werken aan hun verlate rouwproces. Wat heerlijk en bijzonder om dit te mogen doen! Morgen weer naar Terschelling. De overweging die ik een aantal keren sterk heb gevoeld, om W. te vragen de geplande Terugkomdag naar een andere dag te verschuiven – zodat ik wat langer op Terschelling kan blijven – heb ik uiteindelijk, na lang aarzelen, ter zijde geschoven. Nee. We hebben en afspraak op 7 september en die gaat gewoon door.
Haptotherapie
Aan het einde van de middag zijn mijn partner M. en ik op de motor teruggereisd naar Nunspeet. Vrijdag heb ik de derde trainingsdag van de vierde groep van de jaartraining De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet. Ik wil mijn huis weer een paar dagen bewoond hebben, voor we er aan het werk gaan. Bovendien moet ik terug naar huis om de druk van het eerste deel van de Amor Fati-reeks – Teruggaan, om verder te kunnen, in werking te zetten. Het akkoord voor de drukker moet op z’n laatst op maandag 5 september a.s. de deur uit. Dat moet, als ik de presentatie van het boek op de Ontmoetingsplaats-Ontmoetingsdag plaats wil laten vinden – en dat wil ik absoluut. Voor mijn partner M. zit de vakantie er zo goed als op. Voor mij eigenlijk ook. Alleen: vanaf het moment dat ik op 18 augustus, na de crematie van F. op 16 augustus j.l., terugkwam op Terschelling, is er geen enkele dag geweest waarop ik niet gevoeld heb: als deze dag om is, is er weer een dag minder over van mijn vakantie. Hoe dichterbij de datum van vertrek komt, hoe benauwder ik het krijg. Ik kan nog helemaal niet naar huis. Mijn ziel heeft meer nodig dan vakantie alleen, veel meer. Ik kan het nog niet. Gelukkig raadt een van mijn camping-genoten me aan een hapto-therapeut te zoeken. Wat gek! Zelf raad ik mensen die bij mij een workshop hebben gevolgd nogal eens aan een goede hapto-therapeut te zoeken. Maar als het over mezelf gaat, vergeet ik het gewoon. Dan vind ik dat ik er best zelf uit kan komen. Dat ik het zonder hulp van buitenaf ook wel red. Deze keer weet ik dat dat niet zo is. Ik heb vanaf Terschelling een hapto-therapeute in Nunspeet gevonden. Het duurt nog tot 20 september a.s. voor ik bij haar terecht kan, maar ik kan er vast naar uitkijken. Het lijkt me zo fijn, even iemand die een stukje van de zorg voor mijn ziel met me deelt, of liever nog: van me overneemt. Want ik ben er nog niet, helemaal zelfs nog niet. Mijn incasseringsvermogen is nog steeds teveel kapot. Ik voel dat maar al te goed.
In de loop van de afgelopen week heb ik besloten zo gauw mogelijk, en dat is gelukkig al zaterdag 3 september, terug te gaan naar Terschelling. Want wat ik ook wil gaan doen is, aan de hand van mijn agenda, het hele borstkankertraject 2011 nog eens door me heen te laten gaan, en in de vorm van blogs te beschrijven. Ik ben me ervan bewust dat het op deze wijze schrijven van blogs schrijven-achteraf is, en dat schrijven-achteraf betekent dat er veel van de emoties die ik heb gevoeld verloren zullen gaan. Het betekent tegelijkertijd ook dat ik het hele verhaal nog eens door me heen kan laten gaan. Dat geeft me de gelegenheid hoofd- en bijzaken van elkaar te scheiden en ze de plaats te geven die ze nodig hebben. En daarnaast, als ik het hele verhaal schrijf in de vorm van blogs, is het mogelijk dat degene die ze leest er iets aan heeft, in welke vorm dan ook. Dat geeft mijn plan op nog een andere manier zin. Ik weet wat ik ga doen en het voelt goed om dat te gaan doen. Nu ik weer thuis ben zie ik de trainingsdag van De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet van vrijdag 2 september a.s. met plezier tegemoet.
Wat een verdriet!
Samen met M. en M. reis ik naar de crematie van F. We komen heel vroeg bij het crematorium aan en maken daardoor veel mee van de aanloop naar de plechtigheid. Wat een ontsteltenis! Wat een verdriet! Zoveel mensen, zowel uit Nederland als uit Duitsland. En dat voor iemand die zich zo totaal eenzaam en verlaten heeft gevoeld dat hij de leegte niet langer kon verdragen. Steeds weer gaan mijn gedachten naar F. Hoe onbereikbaar hij was geworden in het afgelopen jaar. Hoe ver hij van zichzelf was afgedreven. Hoe moeilijk het voor hem was om naar de oer-ruptuur van het vroege verlies van zijn moeder te gaan en te accepteren dat hij toen, als jongetje van zes, een cruciale verbinding met het leven is kwijtgeraakt. Een verlies dat, tenminste in de optiek van Marijke en mij – maar voor F. te moeilijk om te accepteren – een doorslaggevende rol heeft gespeeld in de depressie die het gevolg was van de recente veranderingen in zijn leven: pensionering en verhuizen naar een ander land.
Diep in depressie geraakt. Niet meer in staat hulp te zoeken (of eigenlijk: niet meer in staat hulp te accepteren). Zo ver van zichzelf afdreven dat er voor hem geen andere mogelijkheid openstond dan een einde aan zijn leven maken.
Hoe sterk voel ik, ook op deze dag, het belang van Verlaat Verdriet-werk. Het belang Verlaat Verdriet gewoner te maken, in plaats van Verlaat Verdriet te zien als een optelsom van mislukkingen. Nog veel te veel mensen beschouwen Verlaat Verdriet als een persoonlijk falen. Termen als Onverwerkt Jong Ouderverlies, Er in blijven hangen, Slachtoffergedrag, Arme Ik zouden eindelijk terecht moeten komen op de plaats waar ze horen: op de mestvaalt van de geschiedenis. In plaats van Verlaat Verdriet hardnekkig te blijven benaderen vanuit het sentimentele perspectief (wat zielig om zo vroeg je moeder/je vader te verliezen) is het tijd Verlaat Verdriet-ers te benaderen vanuit het perspectief van de realiteit die zij (hebben) ervaren. Ze te zeggen: worstel je met het vroege verlies van je ouder? Verlaat Verdriet is heel gewoon, verlate rouw is heel natuurlijk. Kom, dan gaan we samen aan het werk!
Als ik aan het eind van de middag thuiskom in Nunspeet blijkt mijn partner M. al enige uren thuis te zijn van zijn Schotse avontuur. Tot mijn verrassing stelt hij me voor de volgende dag samen op de motor naar Terschelling te gaan. Graag! Wat mijn betreft heel graag!
Zonnebloemen
Ik ga op zoek naar Zonnebloemen, om een grote bos van Terschelling mee te kunnen nemen naar de crematie van morgen. Ik vind ze bij de biologische boerderij. Er kan dus een grote bos mee. Hoewel ik vanmiddag terug moet naar huis, ben ik blij dat ik deze dagen even op Terschelling heb gehad. Inmiddels heb ik contact gehad met mijn partner M. Hij neemt de boot terug van Schotland naar Nederland van komende nacht. Als het goed is, is ook hij morgen terug in Nunspeet. Ik verheug me er op dat hij, naar ik aanneem, dan in het komende weekend nog twee weekjes naar Terschelling komt. In de paar dagen dat ik hier op Terschelling ben geweest heeft een aantal mensen op de camping me gevraagd hoe het met me gaat. Ik kan steeds opnieuw vertellen dat m’n lijf het goed doet, maar dat het emotioneel nog even helemaal niet lekker met me gaat. Ik merk keer op keer dat ik bijna sta te huilen als ik dat laatste vertel. Het gaat dus echt nog niet goed. Ineens dringt het nu wel erg tot me door dat ik in al die maanden geen traan heb gelaten. Da’s toch ook niet helemaal gezond!
Terschelling
Eindelijk naar Terschelling. Ik neem de snelboot van 12.30 uur. Ook al moet ik dinsdagmiddag terug met de boot van 16.30 uur om woensdag bij de crematie van F. te kunnen zijn: nu ben ik op Terschelling.
Ontmoeting
Ik verlang naar vakantie, echt ontzettend verlang ik naar vakantie. Ik merk hoe kapot mijn incasseringsvermogen is. Kort na elkaar heb ik, totaal onverwacht, twee verschrikkelijk vervelende confrontaties met twee verschillende vrouwen, aan de telefoon en per mail. Ik kan het niet meer hebben. Ik moet echt weg. Wel heb ik een extra meerdaagse workshop gedaan met M. M is schoolmaatschappelijk werkster. Zij wil, vanuit de ervaring van volwassen – van onszelf dus – een cursus ontwikkelen om leerlingen die een ouder verliezen door de dood adequate ondersteuning te bieden. M. komt samen met I. Ze verblijven deze dagen samen bij mij. M. en ik met Verlaat Verdriet-theorie en I. met haar eigen werk: het Verlaat Verdriet-ervaringsboek waarmee I. op mijn uitnodiging, aan het werk is. Alle drie hebben we, op onze eigen manier, deze dagen hard, heel hard gewerkt. In de middag is C. hier geweest. De naam van C. ken ik al minstens vijftien jaar, uit de tijd dat het Zonder Moeder-netwerk nog bestond. Wat bijzonder elkaar na zoveel jaar in levenden lijve te ontmoeten!