• | |

    Act van Tamar slaat precies de spijker op de kop

    DoorTitia Liese

    Na afloop van het symposium sta ik nog even te praten met de vrijwilligster van De Ontmoeting die deze hele dag stand-by voor ons is geweest. Ze heeft de act gezien van Tamar: Herleef. Vertelt dat ze sinds kort is gepensioneerd, maar lang heeft gewerkt op een school voor heel speciaal onderwijs. ‘Ik heb het zo vaak zien gebeuren. Dat is wat kinderen doen. De act van Tamar slaat precies de spijker op de kop. Wat een prachtige voorstelling.’

    Symposium

    Zaterdag 2 maart. Symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis.
    Aanwezig: Ap Dijksterhuis. Zeventig deelnemers. Vrijwilligers van De Ontmoeting. Onze dagvoorzitter Gerardine. Verlaat Verdriet-vrijwilligers. En wij, het organisatieteam: Els, Paul, Stephanie, Titia.

    Openbaar gedeelte

    Gerardine opent het symposium. Heet alle aanwezigen welkom. Geeft het woord aan Annemieke. Annemieke zond haar artikel over jong ouderverlies in bij de krant: NRC. Kreeg vorige week de mededeling dat haar artikel geplaatst zou worden op de donderdag voorafgaand aan het symposium. Wat daadwerkelijk gebeurde. Annemieke deelt haar artikel met de aanwezigen. Verlaat Verdriet. De gevolgen van jong ouderverlies. Het is allemaal zo goed als tastbaar aanwezig. In haar verhaal. In de aanwezigen.

    Na Annemieke onze spreker van vandaag. Ap Dijksterhuis leest voor uit zijn boek Vader. Vertelt ons wat het met hem heeft gedaan met dit boek aan het werk te zijn. Een mooie combinatie van de man die als jong kind zijn vader verloor: de ervaringsdeskundige. En de psycholoog: de theoretisch deskundige.

    Besloten gedeelte

    Herleef

    Na de koffiepauze het optreden van Tamar in haar zelfgeschreven act Herleef. Wat een prachtige act. Wat raakt deze act de aanwezige Verlaat Verdriet-ers recht in hun hart.

    Ervaringsgenoot

    Dan nogmaals Ap Dijksterhuis. Vragen. En antwoorden. We zien het gebeuren. De man die in de ochtend nog zei: ‘Ik zie mezelf niet als Verlaat Verdriet-er. Ik zie mezelf meer als verlate misser’ wordt in de loop van de dag een Verlaat Verdriet-er. Wordt deel van ons allemaal. Een ervaringsgenoot, in plaats van een spreker. Zo mooi om dit te zien gebeuren.

    Bericht aan zijn vader

    Na Ap Dijksterhuis het woord aan Roy. Roy deelt het bericht aan zijn vader dat hij, geïnspireerd door het boek van Ap Dijksterhuis, heeft geschreven naar aanleiding van de Verlaat Verdriet-workshop een paar maanden geleden: Bericht aan mijn vader.

    Beeld

    Gedurende de dag staat in de hal het schilderij van Elly Binkhorst: Nesten. Met dit schilderij geeft Elly beeld aan een ouderlijk nest, zonder ouder(s).

    De libelle die Eva tekende gedurende haar Verlaat Verdriet-workshop. Nu als symbool voor de elfjes, op de voorkant van het notitieboekje dat speciaal is gemaakt voor deze dag.

    Woord

    We sluiten een prachtige dag af met schrijfworkshops. In kleinere groepen delen over de ervaringen op deze dag aan de hand van eenvoudige schrijfopdrachten. Geschreven in het prachtig vormgegeven notitieboekje dat alle deelnemers op deze dag uitgereikt hebben gekregen.

    Elfjes

    Met tot slot een mooie hoeveelheid Elfjes die, geïnspireerd door de ervaringen van deze dag, ‘zomaar’ uit de pennen vloeiden. De Elfjes hebben we bewaard. Daar verzinnen we nog iets moois mee. Graag sluit ik mijn impressie van deze prachtige, waardevolle dag af met mijn Elfje:

    Symposium
    Samen zijn
    Herkennen en erkennen 
    Elkaar ontmoeten in Nunspeet
    Dankbaarheid 

    Lees meer

    Artikel in NRC van Annemieke Arendsen

  • | | |

    Een verlies voor altijd

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet

    ‘Ik heb het hele web afgespeurd op zoek naar iemand die kan wat jij kunt met Verlaat Verdriet. Die weet wat jij weet. Die doet wat jij doet. Ik heb niemand gevonden. En geloof me: in Coronatijd heb ik alle tijd gehad om te zoeken. Wat jij hebt ontwikkeld is zo waardevol. Daar moet je ook internationaal iets mee gaan doen.’ Aan het woord een deelneemster van de Verlaat Verdriet-workshop in de afgelopen herfst.

    Animatiefilm

    Tijdens de Terugkomdag liet dezelfde deelneemster ons een animatiefilmpje zien van de WHO over depressie. Het filmpje resoneerde bij ons allemaal. Dat zouden we ook moeten hebben voor Verlaat Verdriet. Zo’n filmpje kan ook internationaal Verlaat Verdriet-ers op het spoor zetten. We besloten samen de mogelijkheden te onderzoeken voor het laten maken van een animatiefilm. We zijn al een eind gekomen, en gaan verder onze plannen vorm te geven.

    Een verlies voor altijd

    Voor nu is de werktitel Een verlies voor altijd. De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder. Wat zou het mooi zijn als we een animatiefilm kunnen laten maken dat meertalig wordt ingesproken. We kunnen nu al voorzien in het Nederlands. Engels. Duits. Frans. Italiaans.

    Crowdfunding

    Een animatiefilm laten maken kost geld. Veel geld. Geld dat we nu niet hebben. Waarvoor we een crowdfundings-actie op touw zullen moeten gaan zetten. Het symposium van komende zaterdag 2 maart Ontmoeting met Ap Dijksterhuis is wat ons betreft een eerste stap in de goede richting.

    Volg ons

    Volg de blogs op deze site, en de Verlaat Verdriet-Facebook-sites. Wij van onze kant vertellen je graag meer. En nodigen ook jou graag uit jouw aandeel te leveren in deze actie.

  • | | |

    Verlaat Verdriet-symposium van zaterdag 2 maart volgeboekt

    DoorTitia Liese

    Ons Verlaat Verdriet-symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis op zaterdag 2 maart a.s. in De Ontmoeting in Nunspeet is volgeboekt.

    Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten in de toekomst? Zoals bijvoorbeeld onze plannen voor de animatiefilm Een verlies voor altijd, biografisch centrum Casa Bodoni, en/of de schrijfretraite in Codiponte De weg van liefde. Volg ons dan via de blogs van Titia Liese op deze site, en/of via de Facebook-sites.

    Bijzondere dag

    Wij zien uit naar een bijzondere dag van ontmoeten, (hernieuwd) kennismaken, delen, en leren van elkaar. Je kunt er ongetwijfeld binnenkort meer over lezen.

  • | |

    NRC: Maak dood van jonge ouders bespreekbaar

    DoorTitia Liese

    Morgen, 29 februari 2024, in de papieren NRC. Vanavond al in NRC-online. Ook vanavond mag ik het artikel van Annemieke met jullie delen op mijn site.
    Annemieke, dank voor de moed die je hebt opgebracht om jouw artikel in de wereld te zetten. En voor de moed die je opbrengt om jouw artikel ook komende zaterdag tijdens ons Verlaat Verdriet-symposium met ons te delen (wat nu wonderbaarlijk samenvalt met de plaatsing van jouw artikel in NRC).

    Maak dood van jonge ouders bespreekbaar, nu is dat nog taboe

    Over ouders die overlijden, wordt op school gezwegen, schrijft Annemieke Arendsen. Te pijnlijk. Beter is erover te praten. Of te zingen, zoals Joost Klein doet.  
    De Nederlandse deelnemer aan het Eurovisie Songfestival is Joost Klein. In zijn muziek is de vroege dood van zijn ouders een terugkerend thema. Er zijn in Nederland meer dan een miljoen mensen die als kind een of beide ouders verloren. In vergelijking met het probleem van gescheiden ouders is daar weinig aandacht voor, terwijl het op latere leeftijd veel invloed kan hebben. Een artiest die hier openlijk mee worstelt geeft een stem aan een onderwerp waar in families en door hulpverleners nog vaak over gezwegen wordt.

    Gescheiden ouders

    Het was 1993, ik was negen. Er kwam een nieuw jongetje in de klas. Daar was iets ergs mee gebeurd. Zijn ouders waren gescheiden, wat toen nog minder vaak gebeurde dan nu. In de klas voerden we er gesprekken over. Er was veel medeleven met het jongetje, ook bij mij. Gescheiden ouders, dat moest wel heel erg zijn.

    Overleden Ouders

    Dat mijn vader overleden was aan kanker toen ik drie was, daar vroeg eigenlijk nooit iemand naar. Als voor dat jongetje zoveel aandacht was, dan moest dat van mij wel niet zo erg zijn. Zonder af te willen doen aan de problemen van kinderen met gescheiden ouders, vind ik dit illustratief voor hoe er met dit issue werd omgegaan. Te pijnlijk om over te praten, of ervan uitgaand dat ik het wel ‘verwerkt’ had. Maar daarmee kreeg mijn negenjarige ik onbewust de boodschap mee dat mijn verlies en mijn verdriet niet telde.

    Overlevingsstand

    Het paste bij de instelling van mijn moeder en van veel overgebleven ouders van haar generatie: in de overlevingsstand gaan en er niet te veel aandacht aan besteden. Ik merkte als kind al dat mensen ongemakkelijk werden van het onderwerp. Ik vermeed het dus maar. Of ik zei er snel achteraan dat ‘het niet erg was’. Ik deed goed mijn best op school en leidde een normaal leven. Ik had mijn vader nauwelijks gekend, dus wie zou ik missen? En ik wilde niemand lastigvallen met mijn zielige verhaal. Ik vond mezelf trouwens ook helemaal niet zielig.

    Ongekend gemis

    Toch liep ik in de loop van het leven tegen dingen aan: een laag zelfbeeld en het gevoel anders te zijn. Langzaamaan kreeg ik het besef te leven met een groot, ongekend gemis waar ik geen vat op had. Kon ik dan toch iemand missen die ik nooit had gekend? Een psycholoog, bij wie ik rond mijn dertigste voorzichtig vroeg of de bijna burn-out waar ik mee worstelde niet iets met de vroege dood van mijn vader te maken kon hebben, wuifde het weg, dat kon er niet mee te maken hebben. Ik accepteerde het, het was een bevestiging van het beeld dat ik als kind had gekregen.
    Tegenwoordig hoor ik van meer lotgenoten dat ze bij hulpverleners geen gehoor vinden als het gaat over het verlies van hun ouders. Het lijkt in die wereld een blinde vlek. Maar is dat wel terecht? Recent Fins onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat kinderen die hun ouder verliezen later vaker psychische problemen hebben.

    Verlaat Verdriet

    Titia Liese begeleidt al decennia vanuit eigen ervaring mensen die als kind een ouder, of beide ouders verliezen. Ze heeft honderden, zoals zij het noemt, ‘Verlaat Verdriet-ers’ gesproken, en ziet veel dezelfde problemen. Mensen lopen vast, voelen zich een buitenstaander en hebben een laag zelfbeeld.
    Traumapsycholoog Herman de Mönnink pleit voor erkenning van jong ouderverlies. ‘Dat het thema niet de aandacht krijgt die het verdient, is gebaseerd op een kennistekort bij professionals. Daardoor kan het gebeuren dat mensen met een depressie, angst of agressie worden geholpen zonder de relatie met het jong ouderverlies te onderkennen. Alsof het om een mentale ziekte gaat. Die klachten kunnen echter ‘reactief’ zijn, een normale reactie op jong ouderverlies. En als dat wordt onderkend geeft dat echt normaliserende kijk en aanpak.’

    Joost Klein

    Ik had nog nooit van Joost Klein gehoord, maar hij raakte iets in mij. Zijn pijn bij dubbel ouderverlies moet ongekend zijn. In het nummer Wachtmuziek gaat het over in de wacht staan voor hulp, de eenzame worsteling. Het gevoel te moeten overleven, niet gehoord worden, als jong kind al leren leven met de zwaarte van de dood, ook al was het in mijn geval dan ‘maar’ één ouder, het is herkenbaar. Nu pas, rond mijn veertigste, weet ik inmiddels zeker dat er ook in mijn leven problemen zijn die wel degelijk terug te voeren zijn op het verlies van mijn vader, en het feit dat ik nooit echt gerouwd heb.

    Trauma

    Kinderen die jong een ouder verliezen, worden goed in overleven. Ze hebben vaak een instelling van ‘we lossen het zelf wel op’. Erover praten helpt, weet ik uit eigen ervaring. Maar dan moet je vaak eerst een zwijgen doorbreken. Erover praten en alsnog een rouwproces doormaken kan helend werken.
    Er is tegenwoordig enorm veel aandacht voor trauma in het algemeen. Hopelijk helpt de bekendheid van Joost Klein voor meer openheid over jong ouderverlies, dat voor veel mensen wel degelijk een traumatische ervaring is.

    Annemieke Arendsen is Neerlandicus en ervaringsdeskundige.

    Lees meer