Extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet:

Gepubliceerd op woensdag

Extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. En daarmee nieuwe perspectieven.

Verslaving van een ouder

‘Mijn moeder overleed toen ik 16 jaar was. Ze dronk. Als het weer zover was ruimde ik haar kots op. Daarna deden we alsof dat heel gewoon was. Nu ik zelf volwassen ben, en zelf kinderen heb, realiseer ik me pas echt: dat was niet normaal.’ Vrouw, 46 jaar, 16 jaar toen ze haar moeder verloor. Haar moeder werd 53 jaar.

Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

  • Wat is er bij mij gebeurd?
  • Wat betekende dat voor mij?
  • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
  • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
  • Wat ga ik daarmee doen?

De levenslange invloed van het vroege verlies van je ouder(s)

Verlaat Verdriet

De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

Verlate rouw

Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een  tocht door een mijnenveld.

  • Je moet teruggaan in de tijd;
  • Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
  • Angst voor verandering speelt je parten;
  • Overlevingspatronen steken de kop op;
  • Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
  • Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
  • Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

Tips

Onderzoek eens de waarde van ‘mijn’

Gepubliceerd op dinsdag

In de tijd dat ik voor de eerste keer borstkanker had leerde ik een klein trucje. Heb het niet meer over ‘mijn’ borstkanker. Borstkanker is niet ‘mijn’ borstkanker. Is niet ‘mijn vriendinnetje’.
Door borstkanker ‘mijn borstkanker’ te noemen identificeer je je met iets wat je eigenlijk helemaal niet wit hebben. Je ziet het als iets onlosmakelijks. ‘Van mij’.

Diagnoses uit de DSM krijgen ook vaak een soort van liefkozend ‘mijn’. ‘Mijn’ ADHD. ‘Mijn’ borderline. ‘Mijn’ angsten. ‘Mijn’ autisme. ‘Mijn’ dissociaties. Je problemen zijn als het ware ‘gehospitaliseerd’ geraakt. Je bent het. In plaats van dat je het ‘hebt’.

Overlevingspatronen

Niet meer ‘mijn’ gaat ook op voor overlevingspatronen, realiseerde ik me indertijd. Heb het niet meer over ‘mijn’ overlevingspatronen. Maar over ‘overlevingspatronen’. Overlevingspatronen zijn niet ‘jij’. Overlevingspatronen zijn patronen die je zelf hebt gemaakt. Je kunt ze ook weer zelf veranderen. Een klein, maar effectief trucje is dus overlevingspatronen niet meer ‘mijn’ overlevingspatronen te noemen. Maar ‘overlevingspatronen’.

Daarentegen

Daarentegen is het belangrijk het wel te hebben over ‘mijn’ verlaat verdriet. Over ‘mijn’ verlaat rouwproces.’  Zolang je bezig bent met de gevolgen van het vroege verlies van je ouder, met jouw verlaat verdriet dus, en met jouw verlate rouwproces is het juist belangrijk geïdentificeerd te zijn. Om verlaat verdriet en verlate rouw wel te zien – en te erkennen – als van jou.

Verlaat rouwproces

Verlaat Verdriet is geen diagnose uit de DSM. Verlaat Verdriet is veroorzaakt door een onomstotelijk feit: de vroege dood van je ouder(s).
Een verlaat rouwproces is een opdracht die je aan jezelf stelt. Om de discipline op te brengen dit proces tot een goed einde te brengen is het juist nodig tegen jezelf te zeggen: zolang het nodig is, is dit mijn verlaat verdriet. Is dit mijn verlate rouwproces.

Kleine trucjes. Groot effect.

Biografische retreat De weg van liefde in oktober 2021

Gepubliceerd op zondag

‘Wanneer ga je De weg van liefde weer doen in Italië?’ Afgelopen week kreeg ik deze een vraag weer van een Verlaat Verdriet-er. ‘Ik wil met je mee. Dus wanneer ga je weer?’
COVID-gerelateerd is mijn eerste reactie: Nou: dat weet ik niet. Ik wil wel, maar ik durf het niet aan een datum te plannen. Teveel onzekerheden. Voor de mensen die zich aanmelden. Voor Maartje Schonefeld van La Concia en Villa Sorgente. En voor mijzelf.

Maar wanneer dan wel? Hoe los je dat op als je graag wilt gaan? Als je zo graag deze mooie, bijzondere biografische retreat weer aan wilt kunnen bieden?

Maartje Schonefeld

Vanochtend toen ik wakker werd wist ik het. Vandaag bel ik Maartje om te kijken op welke manier we toch een datum kunnen plannen voor De weg van liefde. In oktober 2021, wat mij betreft.

Oktober 2021

Inmiddels heb ik met Maartje Schonefeld overlegd. In oktober heeft ze ruimte voor De weg van liefde.
Maartje – fijn dat we elkaar zo snel hebben bereikt. Wat fijn om samen weer iets te plannen.

Nadere informatie

Meer informatie over precieze data voor De weg van liefde in oktober 2021, prijs etcetera volgt binnenkort.

Tip

Volg informatie over De weg van liefde op de Verlaat Verdriet-site op Facebook!

Een workshop met een heel bijzondere samenstelling

Gepubliceerd op zondag

Jongen en meisje, 1903

Elke workshop gebeurt het weer – een bijzonderheid in de samenstelling van de groep. Een bijzonderheid die je niet zelf verzint. Niet kunt verzinnen. In de workshop Dubbel Ouderverlies van de afgelopen dagen verloren de deelnemers niet alleen in hun jeugd hun beide ouders. Drie van de vier aanwezigen waren – en zijn dus! – enigst kind.

Drie dubbel verlies en meer

In je jeugd een ouder verliezen door overlijden heeft een enorme impact dat levenslange sporen nalaat. In je jeugd je beide ouders verliezen heeft een meer dan dubbelgrote impact. Je verliest bijvoorbeeld niet alleen je ouders, maar ook je ouderlijk huis. Enigst kinderen raken alles kwijt. Kunnen hun verliezen niet delen met broers of zussen. Toen niet. Nu ook niet.

Herkenning en erkenning

‘Alleen al de herkenning en de erkenning bij elkaar doen me in deze workshop al zo verschrikkelijk goed. Ik kan er bijna geen woorden aan geven. Maar het geeft me zoveel rust. En vertrouwen. Ik kan weer verder.’ Zo benoemt een van de deelnemers haar eerste ervaringen in deze workshop.
Albertine Richaerts, we hebben al vele workshops Dubbel Ouderverlies samen gegeven, maar deze was ook voor jou heel speciaal. Dank je wel voor weer een mooie workshop samen. Wat bijzonder voor jou om te kunnen delen met 2 andere Verlaat Verdriet-ers, enigst kinderen. Net al jij.

Couveusekinderen

Ik noemde het eerder in deze blog. Iedere workshop opnieuw heeft een bijzonderheid in de samenstelling. De workshop Dubbel Ouderverlies van de afgelopen dagen had nog een extra bijzonderheid in de samenstelling. Drie van de vier deelnemers hebben de eerste tijd van hun leven doorgebracht in een couveuse. Zo’n vroege scheiding – ruptuur! – van je moeder – van je ouders moet ik hier eigenlijk zeggen – kan op zijn eigen manier ook een levenslange impact hebben op je leven. Ook een onderwerp dat je maar zelden kunt delen met andere aanwezigen in een Verlaat Verdriet-workshop. In deze workshop dus wel. Extra bijzonder als dan ook nog een van de drie aanwezigen als verpleegkundige met hart en ziel werkt met prematuren!

Ik ben mijn ankerpunt kwijt

Gepubliceerd op maandag

Ik ben een weekje op Terschelling. In de Aquamarijn. Het huisje dat Michel voor ons – voor mij – heeft gebouwd. Michel, mijn partner die in oktober 2020 overleed.

Ik red me wel

Zeker: ik red me wel.
Doorgaan: dat lukt me.

We leefden in sterk gescheiden werelden. Hadden allebei ons eigen leven. Woonden nooit samen, hoewel dicht bij elkaar. Hij zijn huis. Ik mijn huis. Hij zijn leven. Ik mijn leven. Hij zijn werk. Ik mijn werk. Hij zijn cultuur. Ik mijn cultuur. Wij samen onze cultuur. Onze omgangsvormen. Onze relatie. Meer dan 30 jaar.
‘Ik ben geen treurende weduwe.’ ‘Ik mis Michel niet in mijn huis.’ ‘Mijn leven gaat ‘gewoon’ door.’

Op Terschelling

Ik ben nu ruim een half jaar verder. Op Terschelling deze week. In het huisje dat Michel met zoveel liefde heeft gebouwd. Het huisje dat er nog steeds ‘gewoon’ is. Waar tegelijkertijd zoveel is veranderd. En nog steeds aan het veranderen is.

Ik ben mijn ankerpunt kwijt

Nu pas kan ik woorden geven aan soorten van gevoelens die in de afgelopen maanden steeds onder de oppervlakte bleven. ‘Ik ben mijn ankerpunt kwijt.’ Het belangrijkste, meest betrouwbare ankerpunt dat ik heb gehad na het verlies van mijn moeder toen ik 8 was.

Nu pas, na al die maanden na zijn overlijden, kan ik het tot in het diepst van mijn vezels voelen. Ik ben mijn ankerpunt kwijt. Mijn basisgevoel van beschermd zijn. Van veiligheid.
Michel: wat ben ik blij dat je er voor mij bent geweest. Meer dan 30 jaar. Dank je wel. Dank voor je aanwezigheid. Voor wat je voor me hebt betekend. Mijn ankerpunt.

Denken is verrukkelijk: Verlaat Verdriet in romans en biografieën

Gepubliceerd op woensdag

Romans en biografieën

Bijzonder en fascinerend vind ik het elke keer weer. De levenslange invloed van het vroege verlies van je ouder(s) in romans en biografieën. Steeds weer kom ik in boeken als romans en biografieën tegen hoe schrijvers de gevolgen van jong ouderverlies zien. Duiden. Erkennen. Een plaats geven in de levens van hun hoofdpersonen.

Geschiedenis

Bijzonder en fascinerend vind ik het ook elke keer weer te lezen over ‘Verlaat Verdriet-ers’ die in de geschiedenis hun sporen hebben verdiend. Hun stempel(s) hebben gedrukt op kantelpunten in de geschiedenis. Wetenschappers. Filosofen. Natuurkundigen. Grote namen van bijzondere Verlaat Verdriet-ers.

Omwentelingen

Onlangs las ik de verzamelbundel Omwentelingen van John Banville. In deze bundel zijn biografische roman over Nicolaas Copernicus (1473-1543, 6 jaar toen hij zijn moeder verloor, 10 jaar toen hij zijn vader verloor). De biografische roman over Johannes Kepler (1571-1630, 3 jaar toen hij uit huis werd geplaatst). En zijn novelle naar Isaac Newton  (1643-1727, verloor zijn vader 3 maanden voor zijn geboorte).

Denken is verrukkelijk

Recent ben ik begonnen aan het boek Denken is verrukkelijk van Margriet van der Heijden. Dubbelbiografie over de levens van natuurkundigen Tatiana Afanassjewa (1876-1964, 3 jaar toen ze haar vader verloor). En Paul Ehrenfest (1880-1933, 12 jaar toen hij zijn moeder verloor,16 jaar toen hij zijn vader verloor).

Verlaat Verdriet-ers van formaat

Verlaat Verdriet-ers van formaat. Wetenschappers. Op zoek naar kennis. Geheimen van het leven ontraadselen. Altijd opnieuw op zoek naar waarheid.
Gecompliceerde levens. Afgescheiden. Angstig. Onzeker. Eenzaam. Afgewezen.
Hoogtepunten in hun leven die tegelijkertijd dieptepunten waren. Depressies.
Maar ook: trots. Koppig. Eigenwijs. Volhouders. Doorzetters.
Gedreven door een intense honger naar vervulling. Naar gezien worden. Gehoord worden. Begrepen worden. Erkend worden.

Voorbeelden om van te leren.
Levens om van te leren.
Ook over de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder en/of beide ouders.

Samen door het mijnenveld: handleiding voor hulpverleners

Gepubliceerd op donderdag

‘Als hulpverlener kun je eenvoudigweg niet alle ins en outs kennen van alle vormen van beschadigingen die volwassenen in hun jeugd opgelopen kunnen hebben.’ Vroeger, in de eerste jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk, wilde ik dat wel. ‘Ze moeten het snappen. Waarom snappen ze het niet.’ Inmiddels snap ik dat het niet realistisch is dat te eisen. Ook niet van hulpverleners.

Naslagwerk

‘Fijn als je een naslagwerk in je kast hebt staan waar je even in kunt opzoeken: hoe zit het ook al weer.’ Ik ben in gesprek met Maria de Greef. De opmerking van Maria valt in goede aarde. Mijn idee om – naast het cursusboek Voor Verlaat Verdriet-ers bij de film Rouw kent geen tijd – ook een boek samen te stellen voor hulpverleners wordt een plan.

Handleiding

Mijn plan krijgt vorm. Ik neem contact op met Carin Wormsbecher mijn uitgever.
Ik schrijf. Streep. Scheur. Schrijf. Prop. Streep. Gooi. Schrijf.

Mijnenveld

Ik begin met Het mijnenveld . Als ergens de complexiteit van Verlaat Verdriet duidelijk te maken is, is het met het mijnenveld.
Meteen loop ik op een mijn. Hoe maak ik dit ingewikkelde mijnenveld overzichtelijk voor hulpverleners. Voor mensen die de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s) niet zelf aan den lijve hebben ondervonden.  Al werkend ben ik me er weer van bewust hoe ingewikkeld de levens – en dus hun levensverhalen – van veel Verlaat Verdriet-ers zijn geworden na het verlies van hun ouder(s). Als gevolg van het verlies van het verlies van hun ouder(s).

Handreiking

JA. Tijd voor een handreiking aan hulpverleners. Een naslagwerk waarin ze op kunnen zoeken welke thema’s mogelijk spelen bij een Verlaat Verdriet-cliënt. Opgetekend vanuit de praktijk.
JA – tijd dat meer Verlaat Verdriet-ers zich begrepen kunnen voelen door hulpverleners.
Ik ben aan het werk.
Met het mijnenveld.

 

Introductie bij Rouw kent geen tijd

Gepubliceerd op dinsdag
Beantwoorden

Rouw kent geen tijd

Verlies van mijn moeder

Titia: ‘’Ik was 8 jaar toen ik mijn moeder verloor. Twee jaar later hertrouwde mijn vader. Ogenschijnlijk ging mijn leven gewoon door. Nu weet ik dat het de buitenkant was die ‘gewoon’ doorging; in die tijd was mijn leven ‘gewoon’ zo. Rond mijn 16e was de relatie tussen mij en de tweede vrouw van mijn vader onhoudbaar geworden. Ik zorgde ervoor dat ik uit huis werd geplaatst. Verhuisde naar een pleeggezin in mijn geboorteplaats Winschoten. Daar rondde ik de middelmare school af. Na het behalen van mijn diploma verhuisde ik naar Groningen.

Studeren

Ging op kamers wonen. In Groningen volgende ik twee opleidingen: de Bibliotheek Academie en de leraressenopleiding Tekenen & textiele werkvormen. In die jaren voelde ik me vooral eenzaam en ongelukkig. Al zou ik dat zelf in die tijd nooit zo benoemd hebben.

Leerkracht

Na het behalen van mijn diploma kreeg ik een baan in Nunspeet aan een internaat voor bijzonder Jeugdwerk. Leerkracht beroepsvorming. Jarenlang genoot ik van mijn werk en de plek waar ik werkte. Tot ik steeds meer vastraakte in mezelf. ‘Ik denk dat het te maken heeft met het feit dat ik als kind mijn moeder verloor.’ Maar waar ik ook aanklopte voor hulp: niemand die aansloot bij het vroege verlies van mijn moeder.

Zonder Moeder

Tot ik het boek ‘Zonder Moeder’ las. ‘Zie je wel: ik ben niet gek’ wist ik vanaf dat moment. Dat is het begin geweest van wat je mijn ‘levenswerk’ zou kunnen noemen – mijn werk met mensen die, net als ik, in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren door overlijden.’

Kenmerkende patronen

Nog veel te vaak worden de gevolgen van jong ouderverlies gezien als een persoonlijke zaak. De overeenkomende kenmerkende patronen die ik in de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk steeds beter heb leren onderscheiden worden nog veel te vaak over het hoofd gezien. In Rouw kent geen tijd maak je kennis met de kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet in samenhang met elkaar. Ondergebracht in 13 op elkaar aansluitende, losse modules.

Uitnodiging

Graag nodig ik je uit Rouw kent geen tijd te gaan zien

Verlaat Verdriet en erfrecht

Gepubliceerd op zondag

Goed om weer eens aandacht te besteden aan Verlaat Verdriet en erfrecht, realiseerde ik me gisteren na een gesprek met een Verlaat Verdriet-er.

Verlaat Verdriet en erfrecht

In 2017 schreef ik (in verband met symposium ZEER voorjaar 2017) een blog over Verlaat Verdriet en erfrecht. Aan de telefoon sprak ik indertijd ter gelegenheid van het symposium een dochter-zonder-moeder die jaren geleden een basis-workshop Zonder Moeder volgde.  (Meer dan 20 jaar geleden, zo kwamen we toen samen tot de conclusie.)

Stiefmoeder

Deze dochter-zonder-moeder verloor als kind van 6 jaar haar moeder. Haar vader hertrouwde al snel. Ze kreeg dus een stiefmoeder. Een stiefmoeder met wie het in het geheel niet boterde. Jarenlang heeft de dochter-zonder-moeder als volwassene gewerkt aan het normaliseren van haar relatie met de stiefmoeder. En kwam een heel eind. Er was een volwassen relatie ontstaan. Een relatie met haar stiefmoeder waar ze mee kon leven.

Erfenis

Een paar jaar geleden overleed haar vader. Wat de erfenis betreft had deze vader helemaal niets geregeld. Naar blijkt na het overlijden van haar vader maakt de stiefmoeder alsnog verschil tussen de kinderen van het samengestelde gezin: broers/zussen, halfbroers/halfzussen, stiefbroers/stiefzussen. Alle inspanningen om de relatie te normaliseren zijn als gevolg daarvan weer teniet gedaan. ’Ik wil haar nooit meer zien, zegt deze dochter-zonder-moeder. Voor mij is het nu klaar.’

Erfrecht

‘Goed om aandacht te besteden aan Verlaat Verdriet en erfrecht. Je kunt zoveel ellende besparen als je tevoren nadenkt over erfenis, erfrecht en nabestaanden in samengestelde gezinnen’, benadrukt deze gedupeerde dochter-zonder-moeder nogmaals.

Advies

Heb je als Verlaat Verdriet-er het gevoel dat ook bij jou erfenis en erfrecht een rol spelen? Zowel bij grote zaken als bij kleine zaken? Ben je op zoek naar advies?
Neem contact op met mr. Martine Verhaar. Martine is jurist – advocaat en mediator. Gespecialiseerd in erfrecht. Als Verlaat Verdriet-er is Martine bovendien op de hoogte van zaken die (kunnen) spelen in samengestelde gezinnen en families.

Website

Mr. Martine Verhaar  https://www.verhaaradvocatuur.nl/

Er zit een zwart gat in me

Gepubliceerd op dinsdag

‘Er zit een zwart gat in me’
Het is minstens 40 jaar geleden. Ik volgde een opleiding tot Humanistisch Uitvaartbegeleider en moest iets over mezelf vertellen.
Nog nooit had ik iets gezegd over dat zwarte gat. Tegen niemand. Nog nooit had ik het zelfs maar benoemd. Ineens was het er. Daar. Op dat moment werd ik me er volledig van bewust: er zit een zwart gat in me.

Het zwarte gat

De begeleidster van de cursus vroeg door. Ik vertelde dat ik jong mijn moeder was verloren. Ook een thema waar ik eigenlijk nooit over sprak. Althans niet over wat het voor mij betekende. Met niemand. ‘Wat apart’ reageerde ze. ”Het zwarte gat’: dat heb ik eerder horen zeggen door andere vrouwen die jong hun moeder waren verloren.’

Bijeenkomst

Op dat moment kende ze een paar andere vrouwen met deze ervaring. ‘Zullen we een keer een dag bij elkaar komen om het hier over te hebben? Kan bij mij thuis. Ik doe dit graag voor jullie, want het fascineert mij ook.’ Zo gezegd, zo gedaan. Wat een bijzondere dag. Voor het eerst van mijn leven ontmoette ik bewust andere vrouwen die jong hun moeder waren verloren. Die dat verlies – en de gevolgen van dat verlies – net als ik ervaarden als ‘een zwart gat.’

Die dag

Mijn bewustwording van het zwarte gat, en de impact die dat niet alleen op mij had maar dus ook op andere vrouwen die hun moeder jong verloren – die dag – is het begin geweest van het werk waarvan je kunt zeggen dat het mijn levenswerk is geworden: mijn Verlaat Verdriet-werk. Het zwarte gat heeft zich gevuld met kleur. Met leven.