Eerder gezin: extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

Gepubliceerd op woensdag

DE LEVENSLANGE INVLOED VAN HET VROEGE VERLIES VAN EEN OUDER

Extra complicerende factoren

In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. En daarmee nieuwe perspectieven.

Eerder gezin

‘Mijn vader had al een gezin gehad voordat hij mij kreeg met mijn moeder. Hij was 72 jaar toen hij overleed. Ik was 6 jaar. Mijn moeder en ik bleven alleen over. Mijn drie halfbroers zijn ‘een generatie’ ouder dan ik. Maar ze zijn toch ook mijn broers. Ook al heb ik ze pas leren kennen toen ik allang volwassen was.
Vrouw, 57 jaar, 6 jaar toen ze haar vader verloor.
Haar vader werd 72 jaar

Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

  • Wat is er bij mij gebeurd?
  • Wat betekende dat voor mij?
  • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
  • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
  • Wat ga ik daarmee doen?

Verlaat Verdriet

De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

Verlate rouw

Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een  tocht door een mijnenveld.

  • Je moet teruggaan in de tijd;
  • Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
  • Angst voor verandering speelt je parten;
  • Overlevingspatronen steken de kop op;
  • Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
  • Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
  • Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

Tips

Angst mijn vader voorgoed te verliezen

Gepubliceerd op dinsdag

‘Eindelijk durf ik het onder ogen te zien.’
Aan het einde van de workshop kijkt een van de deelnemers ons wat onzeker aan. Of eigenlijk moet ik zeggen: wat onwennig aan.
‘Nu durf ik het eindelijk onder ogen te zien. Al die therapieën die ik in mijn leven heb gevolgd. (En dat waren er heel wat). Aldoor weer. Met volle inzet. Maar nu weet ik: eigenlijk altijd met de bedoeling niet te hoeven doen wat ik moest doen. De dood van mijn vader onder ogen zien. Zijn dood accepteren. Te voelen wat ik moest voelen.
Nu begrijp ik eindelijk waarom ik dat deed. Altijd ben ik bang geweest mijn vader voorgoed te verliezen. Altijd ben ik bang geweest dat ik hem dan voorgoed kwijt zou raken.’

Om de hete brij heen draaien

Zelf herken ik wat deze Verlaat Verdriet-er zegt. Ook in mijn eigen verlate rouwproces kwam het moment waarop ik me dat realiseerde. ‘Al die therapieën die ik in de afgelopen jaren heb gevolgd, hebben er vooral voor gezorgd dat ik eindeloos om de hete brij heen kon blijven draaien. Te voelen wat ik moest voelen. De angst mijn moeder voorgoed kwijt te raken als ik haar dood zou accepteren.’

Lezen

Jaren geleden las ik het boek Uit de tijd vallen van de Israëlische schrijver David Grossman. David Grossman verloor zijn zoon Uri in een van de Israëlische oorlogen. Hij weigerde het rouwproces om zijn zoon aan te gaan. Het verlies van zijn zoon te accepteren. Uit angst zijn zoon voorgoed kwijt te raken.

Opnieuw verbonden

Totdat deze vader volkomen vast liep. Niet anders meer kon dan te gaan rouwen om het verlies van zijn zoon.

Hij raakte zijn zoon niet voorgoed kwijt.
Integendeel.
Hij verbond zich opnieuw met zijn zoon.
Met de zoon die heeft geleefd.

Als ik het alleen moet doen, dan doe ik het alleen

Gepubliceerd op maandag

Goed gedaan, jongen

Een vakantieweek op Terschelling. In onze Aquamarijn. Jongetje van acht. Zijn moeder. En ik.
Ik zie jongetje van acht gaan. Naar zelfstandigheid. Zelfredzaamheid. Zelfvertrouwen. Naar ZELF.
Hoe jongetje van acht ’s ochtends vroeg goedgehumeurd z’n bed uitkomt. ‘Ik ga croissantjes halen.’ Z’n portemonnee tevoorschijn haalt. Geld telt. De deur uitwandelt. Tien minuten later terugkomt met z’n croissantjes.
‘Goed gedaan, jongen.’

Bemoediging

Z’n plek zoekt in de groep kinderen op de camping. Z’n teleurstelling. Pijn. Onzekerheid. Boosheid als dat niet allemaal zomaar – vanzelf – gaat. Ik hoor z’n moeder. Hoe ze jongetje van acht opvangt. Geruststelt. Troost. Bemoedigt. Laat zien wat zijn eigen rol hierin is.

Alleen

Amper acht was ik toen ik mijn moeder verloor. ‘Wat heb je als je acht bent je moeder verschrikkelijk hard nodig’ realiseer ik me bij de ervaring van deze vakantieweek op Terschelling.
Kinderen van acht – zoals ikzelf indertijd – die de deur in hun ziel dichtgooien als ze hun ouder verliezen. ‘Als ik het dan alleen moet doen, dan doe ik het wel alleen.’

Schuldgevoel: extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

Gepubliceerd op vrijdag

Extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. Nieuwe inzichten. En daarmee nieuwe perspectieven.

Schuldgevoel 

‘Mijn moeder overleed tijdens mijn geboorte. Ik ben de jongste van vijf kinderen. Ik probeer altijd me niet schuldig te voelen aan haar overlijden. Rationeel weet ik dat ik me niet schuldig hoef te voelen. Maar het is er wel. Al mijn leven lang probeer ik me zo klein mogelijk te maken. Vrouw, 54 jaar, verloor haar moeder bij haar geboorte. Haar moeder werd 32 jaar.

Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

  • Wat is er bij mij gebeurd?
  • Wat betekende dat voor mij?
  • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
  • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
  • Wat ga ik daarmee doen?

De levenslange invloed van het vroege verlies van je ouder(s)

Verlaat Verdriet

De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

Verlate rouw

Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een  tocht door een mijnenveld.

  • Je moet teruggaan in de tijd;
  • Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
  • Angst voor verandering speelt je parten;
  • Overlevingspatronen steken de kop op;
  • Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
  • Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
  • Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

Tips

Resultaatgericht, of juist onderzoeksgericht?

Gepubliceerd op donderdag

Wat is er gebeurd?
Wat heeft dat voor mij betekend?
Wie ben ik geworden?
Wat wil ik?
Wat doe ik?
Hoe ga ik verder?

Toekomst

De moderne mens leeft in de lineaire tijd. En in de cultuur van de lineaire tijd.
De tijd van verleden, heden en toekomst. De cultuur van de lineaire tijd is sterk toekomstgericht. ‘Wij’ moeten altijd verder. Naar de toekomst. Altijd iets achter ons laten. ‘De stip op de horizon’. En we knikken graag en braaf ‘ja’. Deze manier van denken kennen we. Maar al te goed.

Vooruitgang

De afgelopen eeuwen is sprake geweest van een explosieve vooruitgang. Technisch kunnen we meer dan ooit. Dat heeft ons het idee gegeven dat alles maakbaar is. Het heeft ons verregaand resultaatgericht gemaakt. ‘Fixen’ heet dat.

Rouw kent geen tijd

Zie: Lineaire en circulaire tijd 

Rouwverwerken

De lineaire manier van leven en denken is van grote invloed geweest op de manier waarop we in de afgelopen decennia om zijn gegaan met rouw. Rouwen is een maakbaar proces geworden. Een proces met een (ongewenst) begin. En een (gewenst) einde. Een proces dat je kunt ‘fixen’. Dat je moet fixen.

Rouwen

Rouwen betekent je opnieuw verbinden met het leven na een ingrijpend, levens-veranderend verlies.

Rouw kent geen tijd

Verlate rouw

Verlate rouw na jong ouderverlies neemt daarin een heel eigen plek in. Met een hele eigen dynamiek.
Een verlaat rouwproces is een proces dat sterk onderzoeks-gericht is.
Wat is er gebeurd?
Wat heeft dat voor mij betekend?
Wie ben ik geworden?
Wat wil ik?
Wat doe ik?
Hoe ga ik verder?

Rouw kent geen tijd

Worstelingen van een onsterfelijke Verlaat Verdriet-er

Gepubliceerd op woensdag

Wie kent dit fragment niet. Deel uit de muurschilderingen die Michelangelo Buonarroti aanbracht in de Sixtijnse kapel in Rome.

Michelangelo Buonarroti

Michelangelo Buonarroti, 1475-1564, 6 jaar toen hij zijn moeder verloor. Verlaat Verdriet-er van wereldformaat. Beeldhouwer. Schilder. Fresco-ist, Architect. Schrijver. Onsterfelijke maker van de David. De Heilige Familie. Piëta. Fresco’s in de Sixtijnse kapel. De graftombe van paus Julius II. Architect van de koepel van de basiliek van Sint Pieter in Rome. Dichter. Enzovoort. Enzovoort.

Genie

We kennen hem als onsterfelijk genie. Maar hoeveel weten wij van het gekwelde leven van deze Verlaat Verdriet-er? De man die zich altijd achtergesteld voelde. Niet gehoord. Niet gezien. Gehoond door zijn familie, terwijl hij zijn familie onderhield. Altijd bang voor tekort. Voor ondergang. Die van conflict naar conflict ging. Leefde in de ene Italiaanse stad na de andere. Altijd weer op de vlucht.

De man die worstelde met zijn kunstenaarschap. Met zijn grootsheid. Met zijn gekwetste kinderziel. De conflicten in de roerige tijd waarin hij leefde. De veranderingen in zijn tijd. De onzekerheden.

Kunstenaar in wie de uitbeelding van menselijke emoties als nooit tevoren gestalte kreeg.
De man die geleden heeft onder zijn kunstenaarschap.

De hemel van de paus

Ik las het boek De hemel van de paus – Michelangelo en de Sixtijnse kapel. Geschreven door Ross King.
Ik geef het graag aan je door.

De schoonheid van een verlaat rouwproces

Gepubliceerd op woensdag

We zitten samen te praten. Een Verlaat Verdriet-er die afgelopen winter een workshop bij me deed. En ik. Een prachtige workshop die hem het gevoel gaf: Ik ben er. Het komt goed.

Weerbarstig

De werkelijkheid is weerbarstiger.
Het leven van alledag.
De relatie met zijn vrouw staat onder spanning.
In zijn bedrijf hebben zich ingrijpende zaken voorgedaan die hun schaduw nog altijd werpen op het functioneren van zijn bedrijf. Van zijn eigen functioneren in zijn eigen bedrijf.
Hij twijfelt aan zijn vaderschap. Aan zijn rol als opvoeder. ‘Ik weet niet of ik het goed doe. Hoe kan ik weten of ik het goed doe? Ik mis mijn vader zo. Altijd. En steeds weer. Elke dag.’

De schoonheid van een verlaat rouwproces

Deze Verlaat Verdriet-er neemt zijn proces heel serieus. Onderzoekt de dingen waar hij tegengaan loopt.
‘Ik weet het’ zeg ik tegen hem. ‘Als jij je zo ellendig en onzeker voelt kun je het niet zien. De schoonheid van een verlaat rouwproces.’
Mijn opmerking komt niet bij hem binnen. Hij lijkt me niet te horen. Is vooral gefocust op wat hem niet lukt. Wat hem steeds weer bij de handen afbreekt.

Het komt goed

Aan het einde van ons gesprek kijkt hij me plotseling indringend aan. ‘Wat zei je eigenlijk…………..? Iets over proces……………? Schoonheid…………….?

Hij twijfelt.
Maar ik weet het.
Het komt goed!

Mijn leven voelt weer als versplinterd

Gepubliceerd op dinsdag

Zoals je waarschijnlijk wel weet werk ik al heel lang met volwassenen die – net als ikzelf – in hun jeugd een ouder zijn verloren door overlijden. Niets was meer zoals het was.
Altijd zie en hoor ik het weer. Hoe het leven toen door het verlies gefragmenteerd is geraakt. Hoe Verlaat Verdriet-ers worstelen – weer – grip te krijgen op hun leven. ‘Mijn leven is toen uit elkaar gevallen.’

Scherven

………..’Kinderen rapen de scherven op van hun leven nadat het door de vroege dood van een ouder aan stukken is geslagen en proberen een zinvol geheel te reconstrueren………….. schrijft Maxine Harris in haar boek ‘Een verlies voor altijd. De levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder.’

Puzzelstukjes

Ook ik ben een substantieel deel van mijn leven bezig geweest de puzzelstukjes van mijn leven te ontdekken. Te onderzoeken. Ze weer bij elkaar te zoeken. Weer in elkaar te passen. Mezelf een nieuwe basis onder mijn bestaan te geven. En dat is gelukt.

Basis

Langzamerhand wordt het steeds meer helder voor me. Mijn leven van nu – mijn leven na het overlijden van mijn partner Michel – voelt weer als versplinterd.
Zoals vroeger. Maar dan anders.

Focus

De nieuwe basis die ik mezelf heb gegeven is er. Ik zak er niet doorheen. Er is geen paniek. Geen angst. Geen gevoelens van machteloosheid.
Wel een verstoorde focus. Waar was ik ook al weer mee bezig? Wat was ik ook al weer aan het doen? Waarom? Hoe?
Mijn leven voelt weer als versplinterd. Maar dat is het niet. Ik weet wie ik ben. Ik ben er nog.
Wat een bijzondere ontdekking.

Maxine Harris

Maxine Harris: Een verlies voor altijd 

Het geknetter in de sterren

Gepubliceerd op maandag

Stiefmoeder

In Het geknetter in de sterren van Jón Kalman Stefánsson moet de kleine jongen die net zijn moeder heeft verloren een nieuw woord leren: stiefmoeder.
‘Nu ga je het krijgen,’ zeggen zijn vriendjes als de jongen een stiefmoeder krijgt. En omdat zijn vader vaak weg is, vlucht de jongen met zijn tinnen soldaatjes in een droomwereld. Hele legers helpen hem te strijden tegen zijn eenzaamheid.
Hij krijgt ook aandacht van zijn grootmoeder. Zij vertelt hem verhalen over haar ouders.  De ondernemende overgrootvader die de familie tot aan de afgrond bracht. En de overgrootmoeder die afsprak met een kapitein.
In poëtische zinnen vangt de volwassen verteller zijn jeugd en zijn familie.

Jón Kalman Stefánsson

Jón Kalman Stefánsson (1963), geboren in Reykjavik. Deze roman vertelt het verhaal van een naamloos jongetje dat woont in ‘een stad die Reykjavik heet’, in zijn eentje opgroeit bij zijn vader en eindeloos gesprekken voert met zijn tinnen soldaatjes. Langzaam begrijp je dat de moeder kort daarvoor is overleden. In interviews heeft Stefánsson niet verhuld dat hem min of meer hetzelfde is overkomen.

Stefánsson behoort tot de grootste Europese schrijvers van deze tijd. In een poëtische en beeldende stijl schrijft hij romans die zich afspelen in IJsland. Stefánsson werd genomineerd voor de Nordic Council Literature Prize en won zowel de IJslandse literatuurprijs als de Per Olov Enquist-prijs. In 2019 werd hij geridderd in de Orde van de Valk.

Het geknetter in de sterren

Ik heb een heel groot verantwoordelijkheidsgevoel

Gepubliceerd op donderdag

Ik heb een heel groot verantwoordelijkheidsgevoel. Meegekregen. In mijn jeugd. Wat je belooft moet je doen. Als je iets belooft moet je ervoor zorgen dat het gebeurt. Als het niet gebeurt had je het niet mogen beloven.

Realisatie

Ken je dat? Ineens zit er een realisatie in je hoofd. Waar die op dat moment vandaan komt? ??? (vraagteken). Misschien doet het er niet toe. De realisatie is er. En je kunt iets mee doen met die realisatie. Of je kunt er niet iets mee doen.

Verantwoordelijkheid

Van mijn realisatie van vanochtend ‘Ik heb een heel groot verantwoordelijkheidsgevoel’ begrijp ik waar die vandaan komt. Ook al was die er vanochtend ineens in deze vorm. Afgelopen week ben ik op verschillende manieren bezig geweest met thema’s rondom ‘verantwoordelijkheid’. Verantwoordelijkheid voelen. Verantwoordelijkheid nemen. Volwassen zijn. Volwassen voelen.

Je verantwoordelijk voelen

Je verantwoordelijk voelen is een thema dat bij veel Verlaat Verdriet-ers speelt.

Mijn thema van vandaag heeft vooral te maken met het volgende. Mogelijk herken jij dit ook.
Ik kreeg een groot verantwoordelijkheidsgevoel mee. In mijn jeugd. Maar: een van de ouders die me, al dan niet spelenderwijs, had moeten leren hoe je dat op een natuurlijke, verantwoordelijke manier doet – namelijk mijn moeder – ontbrak. Mijn moeder overleed toen ik 8 jaar was, na zeker twee jaar ziek geweest te zijn.

Mijn vader raakte door het verlies van zijn geliefde vrouw diep beschadigd. Hij was er wel. Maar hij was er ook niet. Hij leefde me zeker ‘verantwoordelijkheid’ voor. Maar hoe ik dat zelf, in het echt, moet doen – daar voel ik nog regelmatig een soort van gat.

Herkenbaar

Ik moest erg denken aan de foto van Michel Szulc Krzyzanowski uit zijn boek Sequences die ik bij deze blog heb geplaatst.
Misschien ook herkenbaar voor jou?