Verlaat Verdriet-werk in toekomst-perspektief

Gepubliceerd op zaterdag

Ik wil iets met je delen. Het is nog prematuur. Maar ik wil het toch graag met je delen. Een tipje van de sluier oplichten. Al houd ik het – voorlopig – nog even aan de vage kant.

Verlaat Verdriet-theorie

Aan een Verlaat Verdriet-workshop van even geleden deed een gedragskundige mee. Zoals gewoonlijk deelde ik op de vrijdagmiddag de Verlaat Verdriet-theorie die ik in de loop van de jaren heb ontwikkeld. ‘Ik ben onder de indruk’ zei ze. ‘Wat een mooie theorie. Wat een goeie theorie. Dit moet verder de wereld in. Hier moeten veel meer mensen van profiteren. Verlaat Verdriet-ers. Hulpverleners ook. En ik wil dat graag gaan doen.’

Verlaat Verdriet-werk

Vorige weekend sprak ik een andere vrouw. Psycholoog van haar vak. Na vele jaren werkzaam geweest te zijn, onder meer als GGZ-psycholoog, is ze in het afgelopen jaar begonnen als zelfstandige. ‘Ik wil me verder gaan specialiseren’ zei ze. ‘En altijd zit er in mijn hoofd dat ik graag wil gaan werken met Verlaat Verdriet-ers.

Afspraak

Toevallig wonen deze 2 vrouwen in dezelfde stad. In de 2e helft van november hebben we een afspraak om samen te komen. Te onderzoeken hoe we Verlaat Verdriet-werk in de toekomst verder in de wereld willen en kunnen gaan zetten.

Toekomst-perspektief

Dit wilde ik graag even met je delen.
Ik houd je op de hoogte!

Andremo a Codiponte! (als het kan…..)

Gepubliceerd op donderdag

Andremo a Codiponte! We gaan naar Codiponte! (als het kan…..).

‘Silvijn, ik wil je de toren van Pisa laten zien. Ga je mee?’ Het is inmiddels zeker 1,5 jaar geleden dat ik Silvijn, de kleinzoon van mijn partner, uitnodigde om mee te gaan naar Pisa. De ziekte van Michel kwam er tussen. COVID-19 kwam er tussen.

De scheve toren van Pisa

Maar nu kunnen we – COVID dienende – in februari gaan. Naar Pisa. De scheve toren zien. Maar ook een aantal dagen naar Codiponte. Logeren bij Maartje en Davide. Verblijven op de Concia. Genieten van de gastvrijheid van Maartje en Davide.

De weg van liefde

Al is het hartje winter: wat verheug ik me er op eindelijk weer naar Codiponte te gaan (als het kan – die slag om de arm blijft, gezien de ontwikkelingen in Europa rond COVID-19). Op de plek te zijn waar ik voorjaar 2021 weer de schrijf-retreat De weg van liefde hoop te kunnen geven.

De goeie kant op

En wat hoop ik met deze reis bij de kleinzoon van Michel (dan 8 jaar) een zaadje van liefde te planten. Liefde voor dit grootse, bijzondere, inspirerende, ergerniswekkende, indrukwekkende, veelzijdige, idiote, vertederende, knotsgekke land. Italië.

De eerste woorden Italiaans is Silvijn al aan het leren.
Wat dat betreft gaan we de goeie kant op!

De winst van angst overwinnen

Gepubliceerd op dinsdag

Tegenwoordig schrijf ik. Je zult het gemerkt hebben. En anders merk je het nu je zit te lezen 🙂
Boeken heb ik geschreven. En een website vol. Blogs schrijf ik ook. Met enige regelmaat schrijf ik wat me bezighoudt. Wat ik denk. Wat ik voel.

Vroeger

Hoe anders was dat in vroeger tijd.
Na de dood van mijn moeder – ik was 8 – hertrouwde mijn vader. De relatie tussen mij en zijn tweede vrouw was slecht. Ronduit slecht (de relatie tussen hem en zijn tweede vrouw op den duur ook. Maar dat is een ander verhaal….).

De tweede vrouw van mijn vader verloor, net als ik, op haar 8e haar moeder. Eigenlijk had ze haar moeder nooit gekend. Haar moeder was vlak na haar geboorte voorgoed opgenomen in een psychiatrische inrichting.
De mislukking van het huwelijk tussen mijn vader en haar was ook voor haar heel moeilijk. En werd steeds moeilijker.
Ze werd suïcidaal. Deed een aantal pogingen zich van het leven te beroven. Gaf mij daarvan de schuld. Mijn aanwezigheid in huis. Maar vooral dingen die ik zei.
Ze heeft me de mond gesnoerd. Voor heel lange tijd.

Verstijfd van angst

In het begin van mijn Verlaat Verdriet-werk werd ik geïnterviewd op de radio over Verlaat Verdriet. Ik deed het. Heel gewoon eigenlijk. Maar op de terugrit van Hilversum naar Nunspeet begon de angst bezit van me te nemen.
Thuisgekomen ben ik m’n bed ingekropen. Dekbed over me heen. Ben twee dagen verstijfd blijven liggen.
Wat als ze alsnog zelfmoord pleegt om wat ik heb gezegd?

Overwinnen

Langzaam maar zeker heb ik geleerd die angst onder ogen te zien. Te onderzoeken. Stukje bij beetje te dis-creëren. Me te bevrijden van angst die niet meer bij mij hoorde.

Ik kan weer zeggen wat ik denk. Wat ik voel. Schrijven.
Ik heb de winst ervaren van het overwinnen van angst.

Het verlangen naar de uitweg

Gepubliceerd op zondag

‘Wat zwaar voor je’ was de reactie van veel mensen om me heen in het afgelopen jaar. Het jaar waarin ik steeds meer de mantelzorger werd van Michel. In plaats van onze gelijkwaardige relatie werd hij steeds meer afhankelijk van mijn zorg.
En toch voelde het niet als zwaar. Want zwaar: dat was mijn leven met de periodes van (rand)depressiviteit en alcohol-afhankelijkheid. De lange jaren van – innerlijke – eerzaamheid voor ik besefte (en in staat was) iets te doen met het vroege verlies van mijn moeder en de gevolgen die dat voor me had gehad.

Intens en intensief

De zorg voor mijn partner was intens en intensief. Maar zwaar: nee. Zo voelde ik het niet. Hoe kan dat toch? Hoe komt het toch dat ik die intensieve zorg niet als zwaar voel? Ik heb er veel over nagedacht.
‘Ik heb een uitweg’ realiseerde ik me. Mijn werk is mijn uitweg. Daar is een toekomst. Met mijn werk kan ik verder. Ook na het overlijden van Michel.

Nog een verschil

‘Er is nog een verschil’, realiseerde ik me ook. Een groot verschil. De mensen om me heen. Die er voor me zijn. Me steunen. Helpen. Met wie ik kan delen. Deel.
‘Ze waren er al’ realiseerde ik me. Ze waren er al lang. Maar nu kan ik het helemaal voelen. ‘Ik kan ontvangen’ . Ik voel elke dag weer hoe ook het laatste glasplaatje – die afstand, hoe gering ook geworden – als het ware is opgelost.

Uitweg

Wat bijzonder om in mijn hele lijf te ervaren wat het betekent je verbonden te voelen. Met mensen. Met het leven.
Ik wist het al. Maar nu weet ik het echt heel zeker: er is een uitweg. Het verlangen naar de uitweg is uitweg geworden.
Wat een rijkdom kun je voelen in een groot verlies.

Waar komt de naam Verlaat Verdriet vandaan?

Gepubliceerd op dinsdag

In de eerste jaren van 2000 ben ik geïnterviewd voor een landelijk dagblad. Zelf was de journaliste uit Den Haag afkomstig.

Artikel

‘Jaren geleden heb ik een artikel geschreven voor de Haagsche Courant’ vertelde de interviewster. Aanleiding was het verhaal van een vriendin die een aantal jaren daarvoor haar man was verloren.’ ‘Ik ben er in die tijd niet geweest voor m’n zoon’ luidde het verhaal van de vriendin. ‘Dat heb ik toen niet goed gedaan.’

’n Verlaat Verdriet

‘De titel van het artikel was ’n Verlaat verdriet ‘, zo vertelde de journaliste.
Even viel ik helemaal stil. Verlaat verdriet. Verlaat verdriet. Wat een mooie, treffende titel voor het werk met volwassenen die in hun jeugd een ouder, of hun beide ouders, verloren door overlijden.

Van Zonder Moeder naar Verlaat Verdriet

In die tijd werkte ik nog samen met Mieke Ankersmid. Voor het jaar van het interview gaven we een aantal workshops Zonder Moeder. Ook wel afgekort tot DZM. Dochters Zonder Moeder. De afkorting DZ M ben je misschien nog wel eens tegengekomen. Workshops voor vrouwen die in hun jeugd hun moeder waren verloren.
‘Het is tijd de ervaringen die we hebben opgedaan met de workshops Zonder Moeder ook in gaan zetten voor vrouwen die jong hun vader hebben verloren. En voor mannen die jong hun moeder of hun vader verloren.’ besefte ik.
Maar welke naam geef je dan aan die workshops??

Verlaat Verdriet

Tot de dag waarop ik, tijdens dat interview, de titel ’n Verlaat verdriet hoorde. Toen wist ik het. De journaliste heb ik per brief gevraagd of ik de titel Verlaat Verdriet in mocht gaan zetten. Antwoord heb ik nooit van haar gekregen. Maar sinds die tijd heten de basisworkshops Verlaat Verdriet. Evenals het werk met mensen die jong hun ouder(s) verloren.
Verlaat Verdriet.

Tip

Let ook op de dubbele betekenis van de titel Verlaat Verdriet!

Lees meer

Lees meer over Verlaat Verdriet www.verlaatverdriet.nu of op www.zeer.nl 

Verwerken. Vertrouwen. Helen.

Gepubliceerd op zondag

‘Hij is aan het weggaan’ drong jaren geleden ineens tot me door. Zolang ik hem – Michel, ruim 30 jaar mijn LAT-partner – heb gekend kocht hij elke zaterdag een bloemetje voor zichzelf. Altijd stond er een klein vaasje met een klein boeketje op zijn salontafel.
Ineens drong het tot me door. Ik heb al een tijd lang geen bloemetje op tafel zien staan. De man die nooit ziek was kreeg, naarmate de datum van zijn pensionering naderde, steeds meer en steeds ernstiger fysieke klachten. Ineens zag ik wat er gaande was. ‘Hij is aan het weggaan.’

In de nacht van 6 op 7 oktober 2020 overleed Michel. In zijn slaap. De week daaropvolgend stond vooral in het teken van zijn uitvaart. De crematieplechtigheid die we op een hele mooie, persoonlijke manier hebben vormgegeven, samen met Maroesjcha Branderhorst. Op dinsdag 13 oktober vond de uitvaart plaats. In besloten kring.

Doe ik het? Of doe ik het niet?

In het afgelopen jaar heb ik me zo vaak af moeten vragen: kan ik de workshop door laten gaan? Ook voor de workshop die gepland stond voor 15, 16 en 17 oktober. Doe ik het? Of doe ik het niet?
‘Het kan’ besloot ik. Ik kan doen waar mijn hart ligt. Mijn Verlaat Verdriet-werk. Ik kan de workshop door laten gaan. Ik ga het doen.

Workshop Verlaat Verdriet

Afgelopen dagen ben ik, samen met de drie deelnemers, aan het werk gegaan. Zo ontstond in deze 2,5 dag – opnieuw – een bijzonder samenzijn. Een samenzijn waarin dingen konden gebeuren – en gebeurden – die voor de deelnemers tevoren niet of nauwelijks denkbaar zijn geweest. Een extra bijzondere workshop omdat de kans bestaat dat uit deze workshop iets heel moois voort zal gaan vloeien.
Maar daarover later.

‘Het is niet anders’

Gepubliceerd op zondag

Hoe vaak heb ik het mijn partner in het afgelopen jaar niet horen zeggen. ‘Het is niet anders.’

In zijn eigen huis

‘Ga je maar melden bij het hospice. Dan kun je aan de morfine.’ kreeg mijn partner begin november 2019 te horen op de afdeling cardiologie van ziekenhuis St. Jansdal in Harderwijk. Ruim 11 maanden later is hij, afgelopen dinsdagnacht, in zijn slaap overleden. In zijn eigen bed. In zijn eigen huis.

Mantelzorg

Een jaar waarin hij, in steeds grotere mate, zorgafhankelijk werd. Steeds meer afhankelijk werd van mijn zorg. En ik, in steeds grotere mate, zijn mantelzorger. Wat best een uitdaging is als je al meer dan 30 jaar een LAT-relatie hebt. Want, al woonden we nog zo dicht bij elkaar, we hadden wel allebei ons eigen huis. Ons eigen leven. Onze eigen wereld.

Inzet en zorg

Met inzet en zorg van mij, van zijn zoons, zijn buren, de huisartsen die hem vanaf januari aan huis bezochten en verzorgden, de wijkverpleegkundigen van thuiszorg. Wat heb ik mij gedragen gevoeld door deze hulp. Maar ook, en vooral, van de aandacht en de liefde van mensen in mijn omgeving. Mijn familie. Vrienden. Ze steunden me. Zijn er vanaf het allereerste begin voor me geweest.

Ingeslapen

Afgelopen dinsdagnacht, 7 oktober 2020, is hij rustig en vredig ingeslapen. ’s Avonds rond 22 uur was ik, als gewoonlijk, bij hem voor de gebruikelijke voorbereidingen voor de nacht. Hij was er slecht aan toe, de laatste 2 dagen.
‘Wil je dat ik vannacht bij je blijf?’ heb ik hem gevraagd. ‘Nee, ga maar naar huis.’ antwoordde de man die graag in z’n eentje was.

Ik ben naar huis gegaan. Toen ik de volgende ochtend niet het gebruikelijke appje van hem kreeg ‘Ik ben er weer. Koffie?’ ben ik naar hem toe gelopen.
Vanaf buiten was het al te zien.
Hij lag te stil.

Voorbereidingen voor de crematie

En dan nu de voorbereidingen voor de crematie. Maroeschja met wie we de crematie op een hele mooie, persoonlijke manier vorm geven. Stephanie die meteen is gekomen. Een prachtige rouwkaart heeft gemaakt. En alle andere mensen die me steunen.

Een ander proces

In het afgelopen jaar heb ik me zo vaak gerealiseerd: hoe anders is het ziekteproces van mijn moeder en haar overlijden toen ik 8 was geweest en de weg die ik nu met hem ben gegaan. Die ik verder kan gaan. Er is een uitweg. Ik kan handelen. Besluiten nemen. Vorm geven. Er is een toekomst.

De mensen om me heen.
Mijn Verlaat Verdriet-werk dat steeds beperkter werd kan weer helemaal aan bod komen.
Ik kan verder gaan op mijn eigen manier.
In mijn eigen leven.

Vormgeven

Soms zijn de dingen niet anders.
Maar je kunt er wel je eigen vorm aan geven.

Verlaat Verdriet en de vicieuze cirkel van angst

Gepubliceerd op dinsdag

Regelmatig maak ik het mee. Verlaat Verdriet-ers die contact met me opnemen. Per telefoon. Per mail. Of soms in een terloops gesprek.

Vastgelopen

Sommige van deze Verlaat Verdriet-ers hebben iets bij me gedaan. Ik ken ze. Andere Verlaat Verdriet-ers ken ik niet.
Wat ze in die gevallen allemaal gemeen hebben is dat ze (weer) zijn vastgelopen. Verdrietig. Boos. Wanhopig. Angstig. Ontredderd. Ze hebben allemaal het gevoel dat ze (weer) iets zouden moeten ondernemen. In beweging komen. Doen.

Contact

We praten. Of mailen.
Ik begrijp ze.
We spreken af dat ze contact met me opnemen als ze hebben besloten (weer) een stap te zetten.
‘Ik wacht rustig af’ zeg ik dan. Of mail ik.

In veel gevallen hoor ik daarna niets meer. Of voor lange tijd niets meer. Ze kunnen weer verder met hun leven (tot ze weer zijn vastgelopen).
Nemen voor de zoveelste keer hetzelfde besluit ‘Het gaat weer goed met me. Laat maar. Ik ga er nu niet mee aan de slag (…………….ook al weet ik dat ik dat eigenlijk wel zou moeten doen…..).

De vicieuze cirkel van angst

Welk besluit neem jij als je voelt dat je (weer) bent vastgelopen? Kom je in beweging? Neem jij (weer) tijd om met je Verlaat Verdriet-thema’s aan het (ver)werk-werk te gaan?
Of stap je – gewoontegetrouw – weer in de vicieuze cirkel van angst?

Tips voor Verlaat Verdriet-ers die de moeite waard zijn

Gepubliceerd op zondag

In de afgelopen dagen kreeg ik een paar Tips die de moeite van het delen waard zijn.

Merlijn Kamerling

………… De combinatie van roem en zelfgezochte dood is moeilijk voorstelbaar. Het boek Nu ik je zie. Op zoek naar mijn vader van Merlijn Kamerling (1998), zoon van acteur, zanger en musicalster Antonie Kamerling, gaat over de keerzijde van roem.

Tien jaar geleden, op 6 oktober 2010, beïndigde Antonie Kamerling op 44-jarige leeftijd zijn leven. Merlijn was elf jaar oud. Antonie was getrouwd met actrice Isa Hoes met wie hij behalve zoon Merlijn ook dochter Vlinder had. Antonie was een van geliefdste personages uit de soap Goede tijden, slechte tijden en werd wel de nieuwe Rutger Hauer genoemd………..

Lees meer

Merlijn Kamerling  https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/25/merlijn-de-zoon-van-antonie-a4013570

Boek

Nu ik je zie.
Op zoek naar mijn vader
/https://www.bol.com/nl/f/-/9200000132192729/

Milou

Milou verloor haar moeder door zelfdoding en wil nu taboes doorbreken

……………….. Ze leggen de schuldvraag bij zichzelf, worstelen met hun verdriet en zijn bang de andere ouder ook kwijt te raken. Kinderen die één van hun ouders verliezen door zelfmoord kunnen er maar moeilijk over praten. Want op het onderwerp rust een groot taboe.

Dat ervoer ook Milou, toen haar moeder tien jaar geleden zelfmoord pleegde. Ze kreeg het gevoel dat leeftijdsgenoten met een grote boog om haar heen liepen en kon haar verhaal niet kwijt, omdat niemand haar vragen durfde te stellen. Ze raakte in een isolement. Dat maakte haar rouwproces nog moeilijker en ze voelde zich eenzaam.

Nu is Milou 29 en heeft ze er een film over gemaakt. Om lotgenoten, nabestaanden en anderen bewust te maken van de taboes rondom zelfmoord door ouders. In haar documentaire Waarom bleef je niet voor mij? praat ze met vier jonge kinderen die net één van hun ouders door zelfmoord zijn verloren. Ze durfden hun angsten en gevoelens te delen. Het resulteerde in een aangrijpende documentaire, die volgens rouwexperts taboedoorbrekend is………………..

Documentaire

De documentaire Waarom bleef je niet voor mij? wordt samen met alle andere eindexamenfilms van de Nederlandse Filmacademie op 24 oktober in zijn geheel uitgezonden door HUMAN.
Op 9 en 10 oktober is de documentaire online te zien.

Van De kunst van het verbinden naar De kunst van het loslaten

Gepubliceerd op maandag

‘Heb je deze week tijd om bij te praten? Dan kom ik naar je toe.’
Begin vorige week kreeg ik een Appje van Geerte Cammeraat met deze vraag.

De kunst van het verbinden

Al meer dan tien jaar werken Geerte en ik samen in de jaartraining De kunst van het verbinden. Een jaartraining die we ruim tien jaar geleden samen hebben samengesteld en in de jaren die volgden hebben uitgevoerd. Gebaseerd op ons beider kennis en ervaring. Geerte uit haar jarenlange werk met creatieve werkvormen en rituelen. Ikzelf uit mijn jarenlange ervaring met Verlaat Verdriet-werk.
Wij beiden ook als deel van onze ‘doelgroep’ – volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren door overlijden.

De vraag van Geerte naar ‘bijpraten’ brengt me terug naar die meer dan tien jaren waarin we, samen met tal van deelnemers, hoogtepunten en dieptepunten hebben gekend. Verdriet. Vreugde. Boosheid. Onverschilligheid. Weerstand. Liefde. Verbinding. Verbondenheid.

Maar ik realiseer me ook wat Geerte naar alle waarschijnlijkheid komt doen. Iets meer dan een jaar geleden – in de loop van de cyclus van de jaartraining – is ze ernstig beschadigd geraakt door een ongeval op haar toenmalige werk. Zowel fysiek als mentaal. Veel heeft zich inmiddels hersteld. Maar nog niet alles. Nog steeds is Geerte op zoek naar balans.

Pauze

Mijn voorgevoel klopt. ‘De laatste dag van de groep waarmee we nu aan het werk zijn – de afsluitende dag met rituelen – rond ik met liefde af’ zegt Geerte. ‘Maar een nieuwe cyclus met een nieuwe groep opstarten: ik moet het niet doen. Ik heb het gevoel niet alleen mezelf tekort te doen, maar ook de nieuwe deelnemers aan een nieuwe groep.’

Ik begrijp Geerte. En stel voor een pauze te nemen in de jaartraining van een jaar. Dus tot september 2021. En dan te zien of de tijd rijp is voor een nieuwe cyclus van onze prachtige jaartraining.

De kunst van het loslaten

Als Geerte is vertrokken voel ik de spijt van een jaar niet bezig zijn met De kunst van het verbinden. Maar tegelijkertijd voel ik ruimte komen. Ruimte in mijzelf om nu eindelijk BeeldTaal verder gestalte te geven. Te gaan gebruiken als een hele mooie werkvorm voor Verlaat Verdriet-ers.

De volgende ochtend, bij het wakker-worden, voel ik: ‘Als ik niet bezig kan zijn met De kunst van het verbinden dan komt er ruimte voor De kunst van het loslaten.
Over De kunst van het loslaten meer in de loop van deze week.