Magische leeftijd: complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

Gepubliceerd op maandag

De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder

Extra complicerende factoren

In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. En daarmee nieuwe perspectieven.

Magische leeftijd

‘Ik was 8 jaar toen mijn moeder overleed. Ze is een paar jaar ziek geweest. Ik heb geen enkele eigen herinnering aan haar. Herinner me niets van haar overlijden. Vrijwel niets van de jaren daarna. En eigenlijk ook nauwelijks iets van het leven voor haar overlijden. Terwijl ik toch echt 8 jaar was toen ze overleed.

Vrouw, 50 jaar, 8 jaar toen ze haar moeder verloor. Haar moeder werd 41 jaar.

Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

  • Wat is er bij mij gebeurd?
  • Wat betekende dat voor mij?
  • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
  • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
  • Wat ga ik daarmee doen?

Verlaat Verdriet

De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

Verlate rouw

Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een  tocht door een mijnenveld.

  • Je moet teruggaan in de tijd;
  • Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
  • Angst voor verandering speelt je parten;
  • Overlevingspatronen steken de kop op;
  • Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
  • Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
  • Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

Tips

Een beer met een bijzondere betekenis

Gepubliceerd op zondag

‘Koop een knuffel. Neem de knuffel mee naar bed. Praat tegen je knuffel.’
Verbijsterd kijk ik m’n therapeute aan. Ik had er al een paar versleten. Maar zo gek? Zo gek had ik het nog niet meegemaakt!
‘Ik was helemaal geen knuffelkind’ sputter ik nog wat tegen. ‘Wat moet ik met een knuffel. Er tegen praten? Je bent niet goed wijs.’

Knuffel

Op weg naar huis begon de knuffel te dagen. Werd steeds een beetje groter. Een beetje reëler. Een beetje echter.
Terug in Nunspeet heb ik het gedaan.
Ik heb een beer gekocht. Echt. Heus.
Ik heb de beer meegenomen naar bed. Echt.
Ik ben gaan praten tegen de beer. Heus.
Ik heb hem vastgepakt in m’n bed. Geknuffeld.
Drie maanden later kon ik naar de dokter. Tennisarm. Oorzaak: m’n beer te hardgrondig geknuffeld.

Een naam heeft hij nooit gekregen. Maar hij is er nog. Dertig jaar later is hij er nog. Als je de Verlaat Verdriet-workshop komt doen zal je hem zien.
Want – weet je – in plaats van tegen een beer praat ik tegenwoordig met mensen.

Wat als verliesangst je leven beheerst

Gepubliceerd op zaterdag

Eigenlijk stond er al een begin klaar voor een blog over verliesangst (‘In de houdgreep van verliesangst‘).

Maar,

vanochtend las ik in Volkskrant Magazine – 11 juni 2021 – het interview met oud-politica Hedy  d’ Ancona (1937) ‘Niks geen treurwilg‘.
Hedy d’ Ancona verloor op haar derde haar vader, en rond haar tiende jaar ook haar tweede vader.

en dat artikel maakt meteen zoveel duidelijk. Dus eerst de blog van vandaag: Wat als verliesangst je leven beheerst.

‘Het dagelijkse gejongleer tussen twee geliefden, het schuldgevoel om de leugenachtigheid waarmee dat gepaard ging, de steeds weerkerende drama’s om beloftes die ik niet inloste: ik ga weg, ik blijf, ik kom bij jou, ik verlaat je niet: het was gekmakend.’ (uit: Hedy d ‘ Ancona: Het persoonlijke is politiek ).

……….Wat was de verklaring daarvoor in je psycho-analyse?
Denkt diep na.
Nou, misschien dat als je in die eerste levensjaren zo onzeker bent van een man, je er graag twee neemt voor de zekerheid, één voor het verlies………..’

Verliesangst

Rouw kent geen tijd: Module Hechtingscyclus

 

Het leven leven zolang je leeft

Gepubliceerd op zaterdag

‘Gebruik je medicatie?’ vraagt de verpleegkundige me. Als ik ‘Nee’ zeg vraagt ze voor de zekerheid nog maar eens ‘Helemaal niet?’ Ze kijkt me aan alsof ze vermoedt dat ik enigszins vergeetachtig ben. Voor nog meer zekerheid kijkt ze nogmaals in haar dossier. ‘Oogdruppels!’ zegt ze opgelucht. Ik moet lachen. ‘Die vergeet ik. Iedere dag opnieuw’ zeg ik haar. ‘Geen aantekening maken ‘Altzheimer (met een vraagteken) hoor.’

‘Een nieuw dak op uw huis?’ Verbijsterd kijkt de hypotheekadviseur me aan. In verband met een erfkwestie moest ik – als executeur testamentair – op zoek naar een hypotheekadviseur. ‘Als ik hier toch moet zijn, laat ik dan meteen eens kijken naar de mogelijkheid een extra hypotheek op mijn huis te nemen om m’n dak te vernieuwen.’ De man kijkt naar me alsof hij het in Keulen hoort donderen. Alsof ik ontsnapt ben uit de gesloten afdeling van het verpleeghuis dat zich bevindt tussen mijn huis en zijn kantoor. ‘Hoe oud bent u, als ik dat vragen mag?’ vraagt hij wat bedremmeld, toch maar even voor de zekerheid. ‘Eenenzeventig’ antwoord ik. ‘Hoezo?’

Zeventig +

Wordt er, als je zeventig + bent, echt niets anders meer van je verwacht dan dat je gaat zitten wachten tot je dood gaat? Je dag in dag uit bezig te houden met pijntje-hier-pijntje daar? Met de traplift je trap te bestijgen of af te dalen? Wekelijks je pillen-serie te sorteren? Op zoek te gaan naar een aanleunwoning? Of misschien hoogstens nog wat rond te toeren in een luxe-camper? Maar WERKEN???

Twintig jaar geleden

Hoe anders zag mijn leven er pakweg twintig jaar geleden uit. De jaren dat ik, als ik ’s ochtends wakker werd, me wanhopig afvroeg: hoe krijg ik deze dag weer om? Dat ik mezelf nauwelijks kon motiveren m’n bed weer uit te komen. Geen flauw benul had wat ik met weer een dag aan moest. De talloos veel keren dat ik – stiekem – dacht: ‘Voor mij hoeft het niet meer.’ ‘Ik breng het niet meer op.’ In de jaren dat ik dacht dat ik de enige was die geen idee had hoe ik het leven moest leven. Niet bij machte was iets van mijn leven te maken. Een waardeloze, machteloze sukkel.

Leven

Wat heeft het me veel gebracht. Te leren dat het niet waar was dat alle andere mensen het beter deden dan ik. Dat iedereen gelukkig was, behalve ik. Dat ik heb geleerd dat het leven geen beloofd paradijs is. Maar ook geen eindeloze woestenij van eenzaamheid.
Er is niets raars aan mij, als ik na m’n zeventigste geen medicijnen gebruik.
Er is niets raars aan mij, als ik op m’n zeventigste een nieuw dak op m’n huis laat zetten.
Ik leef het leven zolang ik leef. En dat bevalt me tegenwoordig. Heel goed!

 

Dubbel Ouderverlies: complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

Gepubliceerd op vrijdag

De levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder

Extra complicerende factoren

In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. En daarmee nieuwe perspectieven.

Dubbel ouderverlies

‘Ik was 6 jaar toen ik mijn vader verloor. Mijn moeder had met een kennis afgesproken dat mijn zusje en ik bij haar mochten gaan wonen als mijn moeder iets zou overkomen. Niemand hield er rekening mee dat het echt zou kunnen gebeuren. Twee keer zo’n klap: dat zal toch niet gebeuren. Maar het gebeurde wel. Toen ik 15 jaar was overleed mijn moeder plotsteling. We moesten bij die kennis gaan wonen. Het was voor ons allemaal een ramp. Een verschrikkelijke ramp.

Man, 6 jaar toen hij zijn vader verloor, 15 jaar toen hij zijn moeder verloor. Zijn vader werd 38 jaar. Zijn moeder werd 46 jaar.

Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

  • Wat is er bij mij gebeurd?
  • Wat betekende dat voor mij?
  • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
  • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
  • Wat ga ik daarmee doen?

Verlaat Verdriet

De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

Verlate rouw

Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een  tocht door een mijnenveld.

  • Je moet teruggaan in de tijd;
  • Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
  • Angst voor verandering speelt je parten;
  • Overlevingspatronen steken de kop op;
  • Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
  • Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
  • Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

Tips

Het zal je maar overkomen

Gepubliceerd op donderdag

Het zal je maar overkomen.
Je verloor als kind je ouder(s). Ook jouw leven veranderde. Je paste je aan je nieuwe werkelijkheid aan. Stapte in controle. Werd een controle freak. Kreeg moeite met grenzen. Met relaties. Voelde dat je je nooit echt gelukkig kon voelen. Ook al zag je leven er van buiten prima uit.

Problemen

Je voelde dat je problemen had. Dat ze zich opstapelden. Je zocht hulp. Vertelde wel dat je jong je ouder(s) was verloren. Maar het feit dat daar niet of nauwelijks op werd gereageerd was ook wel een beetje fijn. Dan hoefde je het daar tenminste niet over te hebben.

Onderzoek

Onderzoek volgde. Je werd getest. Is het ADHD? ADD? Dysthyme stoornis? Autisme? PTSS? Borderline? Er kwam een diagnose uit de test. Of: er kwamen meer diagnoses uit verschillende tests. Je vroeg je af of het wel klopte. Maar: ‘Wie ben ik?’ Je kwam per slot van rekening met een hulpvraag. Omdat je voelde dat er iets niet klopte. Je kwam niet omdat je wist wat het antwoord was.

Behandelplan

Er kwam een behandelplan. Je ging erin mee. Want, nogmaals: je kwam met een hulpvraag. Voor je gevoel kon je niet anders dan erin meegaan. Maar het klopte niet. Het sloot niet aan bij jou. Bij wat jij voelde. Het vroege verlies van je ouder(s) kwam niet aan bod. Hulpverleners reageerden niet. Of nauwelijks. Of geïrriteerd. Omdat jij (weer eens) begon over het verlies van je ouder(s).

Verlaat Verdriet

Inmiddels ben je jaren verder. De onjuiste diagnoses en de behandelplannen die waren gebaseerd op die diagnoses hebben iets met je gedaan. Maar niet wat je had gehoopt. Integendeel. Je werd onzekerder. Je vertrouwen in de hulpverlening kwam op een dieptepunt terecht. Dan word je op het spoor gezet van Verlaat Verdriet. Wat een ontdekking. Er ging een wereld voor je open. Ben je er blij mee? Of juist niet?

Gat in je ziel

Ontdek meer over Verlaat Verdriet. Over jezelf. Lees de verzamelde blogs van Titia Liese in Gat in je ziel.

Dankbaar zijn voor dankbaarheid

Gepubliceerd op woensdag

‘Dankbaar mot je wezen. Dankbaar mot je zijn.’ Ik hoor het mijn vader nog zingen. Met nog een variant – vermoedelijk afhankelijk van zijn humeur ‘Dankbaar mot je wezen. Dankbaar mot je zijn. Dankbaar mot je wezen. Nederig en klein.’
Anders dan je nu misschien denkt was dit refrein voor mijn vader geen aanbeveling. Integendeel. Christelijk van origine – protestant gedoopt en opgevoed – besloot mijn vader al vroeg in zijn leven het geloof in een hogere macht te verlaten. Wat hij ook letterlijk deed door zich uit te schrijven als lidmaat van de kerk. Humanist in hart en nieren. Dat was hij. ‘De Waarheid dienen door de Rede. De Mensheid door de Liefde’.

Genade en recht

Dankbaarheid: daar deden we niet meer aan. Dankbaarheid zegt iets over ‘genade’. Genade zegt iets over ondergeschikt zijn aan een hogere macht. Het paste ook in de tijd waarin ik opgroeide dat het gezegde ‘Genade vóór recht’ langzaam maar zeker veranderde naar ‘Recht vóór genade’. Voor genade moest je op je knieën. Recht eiste je op.

Dankbaar, nederig en klein

Het refrein ‘Dankbaar mot je wezen. Nederig en klein.’ zat stevig in mij geïncarneerd. Heel stevig. Maar dan wel de spot. De afwijzing. Vooral die zat in mij verankerd.
In de loop van mijn eigen verlate rouwproces heb ik veel tijd besteed – moeten besteden – aan onderzoek naar betekenissen van dankbaar. Van dankbaarheid. Nederigheid. Nederig. Klein. Wat mij betreft niet vanuit bijbelse inspiratie, maar vanuit humanistisch inspiratie.

Onderzoek dat me veel heeft gebracht. Heel veel. Stapje voor stapje heb ik leren voelen dat ‘nederig’ en ‘nederigheid’ niet per se hoeft te betekenen ‘stelt niets voor’. ‘Is niet belangrijk.’ ‘Telt niet mee.’ In het gevecht dat ik jarenlang leverde met mijn ego (dat zich eindelijk, eindelijk wel eens gezien en gehoord wilde voelen) heb ik geleerd dat ‘overleven’ vaak betekent dat je je groter maakt dan je bent. Je sterker voordoet dan je bent. Wie kwam ik dus tegen in mijn verlate rouwproces? Precies: die grote. Die sterke IK. De IK die riep: NIET DOEN! TE GEVAARLIJK. LAAT HET.’ Pas toen ik mijn eigen kleinheid onder ogen durfde te zien stopte het gevecht.
Dankbaarheid. Dankbaar zijn. Er opende zich een nieuwe wereld voor me. En een nieuw leven.

Dankbaarheid

Ik leerde gaandeweg ook iets over ‘het gelukstofje’: endorfine. Over de waarde van positieve waardering. Over het effect van mededogen. Oeroude kennis van de mensheid. Al lang voordat de mens kennis had van hormonen. Van endorfine.
Tijd om gebruik te maken van deze oeroude kennis.
Dankbaar zijn voor dankbaarheid.

Adoptie: extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

Gepubliceerd op maandag

De levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder

Extra complicerende factoren

In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. En daarmee nieuwe perspectieven.

Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

  • Wat is er bij mij gebeurd?
  • Wat betekende dat voor mij?
  • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
  • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
  • Wat ga ik daarmee doen?

Adoptie

‘Ik ben geboren in Korea. Mijn adoptie heeft een aantal jaren in beslag genomen. Intussen is mijn adoptie-vader ziek geworden. Ik was 5 jaar toen ik in Nederland kwam. Hoe ziek hij ook was: tussen mijn adoptie-vader en mij was meteen een klik. Ik was dol op hem. En hij op mij. Toen ik 10 jaar was is mijn adoptie-vader overleden. Met mijn adoptie-moeder had ik niet zoveel. En zij niet met mij.’
Vrouw, 37 jaar, 10 jaar toen ze haar adoptie-vader verloor.

Verlaat Verdriet

De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

Verlate rouw

Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een  tocht door een mijnenveld.

  1. Je moet teruggaan in de tijd;
  2. Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
  3. Angst voor verandering speelt je parten;
  4. Overlevingspatronen steken de kop op;
  5. Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
  6. Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
  7. Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

Tips

 

Zsuzsa Bank: Slapen doen we later

Gepubliceerd op zondag

Slapen doen we later

Twee vriendinnen – Martha en Johanna, 40+, al een leven lang bevriend – schrijven elkaar bijna dagelijks over ervaringen uit hun leven van alledag.
Roman in de vorm van brievenboek. Tamelijk omvangrijk. Zo nu en dan moest ik  het verder lezen wel even doorzetten. Ergens halverwege bedacht ik dat ik dit boek eigenlijk in de oorspronkelijke taal – Duits – had moeten lezen. Dit vooral omdat taal een belangrijk thema is. Zelf kreeg ik het boek te leen in het Nederlands, en dat heb ik dus gewoon maar uitgelezen.

Verlaat Verdriet-thema’s

Hoe dan ook: ik was, en bleef, gefascineerd door de ontboezemingen van de beide vrouwen. Met name de ontwikkelingen in het verhaal van Johanna vond ik heel bijzonder.
Johanna, afkomstig uit een rommelig kunstenaarsgezin, verloor als jong kind haar vader. Gaande het boek wordt dit verlies, als het ware verstopt in de brieven, stap voor stap uitgepakt. Terwijl ondertussen gevolgen van dit vroeg verlies op alle mogelijke manieren in het leven van Johanna zichtbaar zijn. Zoals de langzame manier waarop ze steeds met hele, hele kleine stapjes iets loslaat over de dood van haar vader. De ingewikkelde relatie met haar moeder. Met haar broer. Haar eenzame bestaan in haar huisje in het Zwarte Woud, waar ze zich als oorspronkelijk Noord Duitse wel – en tegelijkertijd niet – misplaatst voelt. De dramatisch verlopen relatie met een man die ze eigenlijk niet los kan laten. Haar – innerlijke – strijd met de kanker die haar te pakken heeft gehad. Haar eeuwige verlangen, dat steeds maar niet vervuld kan worden. De ambivalente relatie met haar werk als lerares. Het altijd aanwezige gevoel niet op de goede plaats te zijn. Haar ongedurigheid. Haar eeuwige zoektocht, zonder goed te weten wat ze eigenlijk zoekt.

Verlaat Verdriet-thema’s

Verlaat Verdriet-thema’s te over. En juist deze herkenbaarheid, zowel aan de oppervlakte als in diepere lagen van Johanna, maakt dit boek – hoe omvangrijk ook – tot een fascinerend boek.
Je kunt zoveel leren over Verlaat Verdriet-thema’s. Ook in romanvorm.
Heb je tijd? Probeer het!

Boek

Zsuzsa Bank: Slapen doen we later 

Wees wijs met je hersens

Gepubliceerd op zaterdag

Na het  levens-veranderende verlies van je ouder(s) maakte je een abrupte scheiding tussen verstand en gevoel. Je verloor vertrouwen in het leven. Kon niet meer onbevangen aanwezig zijn. Je hoofd – je verstand – nam de regie over je leven over. Je ontwikkelde overlevingspatronen om je staande te kunnen houden in je leven. In het leven.

Gevoelens

Het onomkeerbare verlies van je ouder(s) kun je nooit meer ongedaan maken. Dat verlies is een feit. Wat je wel kunt veranderen zijn je gevoelens over het verlies van toen. Pijn. Verdriet. Angst. Ontreddering. Boosheid. Schaamte. De gevoelens over de wond die het verlies heeft geslagen kun je helen. Het feit van het verlies is er dan nog steeds – je gevoelens zijn veranderd.

Overlevingspatronen

Wat je ook kunt veranderen zijn je overlevingspatronen. De patronen die deel uit zijn gaan maken van wie je bent geworden. De hardnekkige overtuigingen die je in je hoofd hebt gevormd. Om je staande te kunnen houden zonder je ouder(s). Controle te hebben. In de hoop dat je niet verloren zult gaan.

Hersens

‘Een verlaat rouwproces nodigt je uit gevoel en verstand weer samen te brengen’ leg ik altijd uit in de workshop. Om (opnieuw) te durven voelen. Te leren voelen. Je gevoel voor je te laten spreken.
Maar.
Hoe belangrijk (opnieuw) durven voelen ook is: meer naar je gevoel gaan is geen pleidooi om je hoofd af te schaffen. Ook je hersens heb je nodig in dit proces. Ze geven je inzicht. Bieden je overzicht. Structuur. Kennis. Begrijpen waarom je bent zoals je bent en doet zoals je doet brengt je verder.
Wees wijs met je hersens. 

Ruptuur

 

BOS-patronen