• | | | | |

    Labyrinthia: mens in tijd en ruimte

    DoorTitia Liese

    Mens in tijd en ruimte

    Het was al jaren geleden dat ik het Drents Museum in Assen bezocht. Gisteren reisde ik naar Assen om de tentoonstelling te zien van Amrita Sher-Gil. Direct na binnenkomst werd ik verrast door Labyrinthia, de nieuwe presentatie van de collectie van het Drents Museum. Nieuwsgierig geworden stapte ik eerst de tentoonstelling met de naam Labyrinthia binnen en voelde meteen: ik kan niet meer terug. Dit moet ik eerst zien. Dit moet ik eerst doen. Labyrinthia neemt je mee. Slokt je op. Leidt je door een ontdekkingstocht naar mens in tijd en ruimte.

    Inspiratie

    Wat een inspirerende manier voor Verlaat Verdriet-ers om op hun eigen manier op zoek te gaan naar hun (voor)geschiedenis. Die het vroege verlies van hun ouder een plek willen geven. Niet alleen in hun eigen verhaal, maar ook in de familielijnen van hun beide ouders. Voor helden die het hele proces van verwerken en helen onder ogen willen zien en daar vol voor willen gaan.
    Dat kan heel goed in delen. Laat je inspireren door deelthema’s die bij jou resoneren. Ik noem je een aantal zalen die bij mij meteen associaties oproepen met Verlaat Verdriet-thema’s.

    Zalen met inspirerende thema’s

    • ZAAL VAN DE HELDEN
      Wie waren jouw helden in je jeugd? Wat kun je nog over ze vertellen?
    • ZAAL VAN DE IDEALEN
      Welke idealen hadden jouw ouders? Wat kun je nog vertellen over de idealen van je ouders?
    • ZAAL VAN DE VERWONDERING
      Wat zijn belangrijke thema’s in jouw leven? Wat kun je over deze thema’s vertellen?
    • ZAAL VAN LEVEN EN DOOD
      Welke rol speelt dood in jouw leven? Wat kun je vertellen over dood?
      Welke rol speelt overleven in jouw leven? Wat kun je vertellen over overleven?
      Welke rol speelt leven in jouw leven? Wat kun je vertellen over leven?
    • ZAAL VAN DE SMAAK
      Wat betekent smaak voor jou? Welke rol speelt smaak in jouw leven?
    • ZAAL VAN DE TRADITIE
      Welke tradities speelden een rol in jouw gezin van herkomst?
      Welke tradities speelden een rol in het leven van je grootouders?
    • ZAAL VAN DE SCHOONHEID
      Wat betekent schoonheid voor jou? Wat kun je vertellen over schoonheid?
    • ZAAL VAN HET KIJKEN
      Hoe kijk jij naar jezelf? Hoe breng je dat onder woorden?
    • ZAAL VAN DE UITVINDINGEN
      Welke bijzondere dingen heb jij in je leven ontdekt?
    • ZAAL VAN DE STATUS
      Waaraan werd in jouw gezin van herkomst status ontleend?
      Wat gebeurde er met ‘status’ na het overlijden van je ouder?
    • ZAAL VAN DE OFFERS
      Tot welke offers ben jij niet bereid als je jouw verlate rouwproces aangaat?
      Tot welke offers ben jij wel bereid als je jouw verlate rouwproces aangaat?

    Amrita Sher-Gil

    En natuurlijk bezocht ik ook de tentoonstelling van Amrita Sher-Gil. Wat een overweldigend kunstenares! Wat een oeuvre van een vrouw die niet ouder werd dan 28 jaar. Hoe is het mogelijk dat een vrouw met zo’n groot talent geen vooraanstaande plaats heeft gekregen in het canon van de beeldende kunst. Ook dat kun je onderzoeken: welke plaats geef jij jezelf in het leven?

    Lees meer

     

  • | | | |

    ‘Wat blijft’ – een expositie over worden wie je bent na jong ouderverlies

    DoorTitia Liese

    Kunstenaar Bastiaan van den Berg stuurde mij afgelopen week een bericht over zijn komende expositie in Deventer. Ik geef zijn bericht graag aan je door. Verlaat Verdriet-ers die aanwezig waren bij symposium ZEER herinneren zich mogelijk nog het leren jasje dat Bastiaan daar exposeerde. Een bijzonder leren jasje. Het jasje dat van zijn papa was geweest. Het jasje dat Bastiaan nu zelf graag droeg. Inmiddels zelf vader geworden. Nu was het jasje dat voor hem Papa’s jasje was geweest voor zijn kinderen opnieuw Papa’s jasje.

    Een expositie over worden wie je bent na jong ouderverlies

    Hij was 40, ik was 8. Mijn dochter is 8, ik nu 38. Hij ging dood, ik ben er nog. Opgroeien en rouwen gaat niet tegelijk zeggen ze. Ik had en heb dus nog wel wat op te ruimen. Maar wat raak je kwijt als het echt opgeruimd is? En wanneer weet je wie je bent?

    In de expositie ‘Wat blijft’, maak ik ruimte voor de gevolgen van als kind mijn ouder verliezen. Een expositie over het zoeken naar wie ik ben en wie mijn vader is. Een expositie over ruimte geven aan dat wat er door het verlies nou eenmaal is. We ruimen op, kijken wat blijft.

    Programma

    Twee weken lang mag ik De Ruimte gebruiken in Deventer. Een experimentele plek voor makers die als atelier en expositieruimte wordt gebruikt. ‘Wat blijft’ wil ik graag samen met jou laten ontstaan, daarom is de expositie ook tijdens de opbouw al geopend.

    • 22 juli – 26 juli opbouwen | deze dagen bouw ik de expositie op, we installeren de werken, proberen dingen uit. Welkom om een handje te helpen! Tussen 11-16 uur.
    • 27 juli -3 aug bekijken en bespreken | van 27 juli t/m 3 augustus ben ik dagelijks aanwezig tussen 11-16 uur, zodat je de expositie kan bekijken en als je wilt in gesprek te gaan over de werken.

    Open voor spontaan initiatief

    Ga je ‘aan’ op het thema en vind je het leuk iets te organiseren tijdens deze twee weken? Voel je dan vrij contact op te nemen, lijkt me leuk te kijken wat we samen kunnen doen. Mail mij op bastiaan@injehemd.nl

    Locatie en tijden

    De Ruimte
    Nieuwstraat 38
    Deventer

    • 22 julli – 26 juli OPBOUW | 11-16 u.
    • 27 juli – 3 aug EXPOSITIE | 11 -16 u.

    Wat ga je zien

    Ik maak graag ruimte voor wezenlijke vragen, maar geloof ook erg in het spelen met deze vragen. Het thema voelt misschien groot en zwaar, in uitwerking is er ook genoeg ‘lucht’ naar mijn idee. In de expositie komen eerdere werken terug die ik gemaakt hebt zoals De Tranentent, Alles heeft zijn tijd, DHZ-gender, Iets om op te kauwen e.a.. Daarnaast geeft deze residentie mij de kans om groter nieuw werk uit te testen. O.a. mijn potgrond en adoptiebureau Lost Boys zien er voor het eerst het levenslicht. Voor een impressie van de werken die er te zien zullen zijn, klik hieronder onder de afbeeldingen.

  • | | |

    Gestolen herinneringen: Volkskrant 27 januari 2014

    DoorTitia Liese

    Gestolen herinneringen

    Ik gun dit alle nabestaanden’ zegt de 82-jarige Edouard de Jongh, als hij thuis in Brussel de vulpen in ontvangst neemt van de vader die hij nooit heeft gekend. Verzetsman Alphonse de Jongh werd opgepakt in 1941. Na zijn deportatie ontbrak van hem ieder spoor. Edouard zocht zijn leven lang naar informatie. Hij haalt de vulpen uit het envelopje, kijkt er lang naar. En zegt dan: ‘Dit beschouw ik na tachtig jaar als een cadeautje van mijn vader.’

    In de Volkskrant van dit weekend, 27 januari 2024, lees ik een groot artikel over herinneringen van mannen en vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog omkwamen in Neuengamme. Neuengamme was een groot concentratiekamp, gelegen in de buurt van Hamburg. Verzetsmensen werden gedeporteerd naar dit kamp. Maar ook bijvoorbeeld de mannen die willekeurig werden opgepakt bij de razzia in Putten op 1 oktober 1944, als vergelding voor een omgebrachte hoge Duitse officier.

    Afgelopen herfst deed een Verlaat Verdriet-ster mee aan de Verlaat Verdriet-workshop. Nu 80 jaar, 16 maanden toen haar vader werd opgepakt na verraden te zijn door een collega. Gedeporteerd naar Neuengamme, en daar gestorven door mishandeling, ondervoeding en uitputting. Ik ben getuige van haar grote verlangen om meer te weten te komen van haar vader. Over haar vader. Haar toewijding gedurende de workshop. Haar inspanningen na de workshop om in brieven aan haar vader haar vader dichterbij te brengen. Zich weer verbonden te kunnen voelen met de vader die ze nauwelijks heeft gekend.

    Nabestaanden

    Het artikel in de Volkskrant is een groot artikel. Een beschrijving van de inspanningen die zijn geleverd om bezittingen die gevangenen in moesten leveren, maar die daar indertijd nauwkeurig zijn geadministreerd, te bezorgen aan nabestaanden voor zover nog te vinden. Een ring. Een foto. Of een portemonnee.
    Ik lees wat het met nabestaanden doet om 80 jaar na dato een teken te krijgen van het bestaan van iemand die heeft geleefd. Die betekenis heeft gehad. Van wie de vroege dood levenslang invloed heeft gehad op de levens van de mensen die na hun zijn gekomen.

    Delen

    Als gewoonlijk kan ik niet de link naar dit artikel met je delen. Maar als het je interesseert, probeer dan het artikel te pakken te krijgen.
    Wat ik hier wel met je kan delen is het bewijs van de hardnekkige misvatting dat je een ingrijpend verlies moet verwerken, achter je moet laten en door moet gaan met je leven. Een zo ingrijpend verlies is een verlies voor altijd. Een verlies dat levenslang invloed heeft.

    ‘Gisteren is de portemonnee van mij grootvader aangekomen. Het is een onooglijk en lelijk ding, maar wel een van de laatste dingen die hij in handen heeft gehad. Het krijgt een ereplaats in mijn huiskamer.’

    Ontmoeting

    Wat ik ook voor jou, als Verlaat Verdriet-er, kan doen is je uitnodigen voor ons symposium voor Verlaat Verdriet-ers waar je kunt delen met ervaringsgenoten: Ontmoeting met Ap Dijksterhuis , op zaterdag 2 maart 2024.

    Lees meer

  • | | | | | | | | | | |

    En dan krijgt je leven een heel andere wending

    DoorTitia Liese

    Ervaringsverhaal van Steef,
    35 jaar,
    14 jaar toen ze haar vader verloor
    als gevolg van ziekte.

    Diagnose ‘verlate rouw’

    k kan me nog goed het gesprek herinneren waarin ik de diagnose ‘verlate rouw’ kreeg. Achteraf gezien was dat het einde van het ontkennen, het begin van een nieuwe start.
    Ondanks dat ik in oktober 2013 de definitieve diagnose ‘verlate rouw’ kreeg, was daarvoor al het één en ander gaan rollen. Al besefte ik mij toen nog niet dat het overlijden van mijn vader zo veel invloed op mijn leven kon hebben. Ik weet nog heel goed het moment dat ik met een vriendin zat te eten bij een strandtent in Zandvoort, we waren op Surfcamp. Even spraken we over het verlies van een ouder, maar ergens bleef er bij mij een muurtje.
    Pff, zo van: ‘Ik heb er geen last van’.

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    Na de diagnose leek mijn wereld op z’n kop te staan. Langzaam ging ik meer en meer accepteren dat ik het verlies van mijn vader niet had verwerkt. Ik ben veel gaan lezen en uiteindelijk kwam ik bij het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek, van Titia Liese, uit en de bijbehorende website.
    Het was alsof ik ineens begrepen werd. Dingen die ik jarenlang niet heb kunnen plaatsen kregen een plek.
    Vraagtekens kregen woorden.
    Zo maf allemaal, maar het was de waarheid.

    Vraag en antwoord

    Gelukkig kon ik met al mijn vragen bij de GGZ terecht. Het frappantste was, dat ik regelmatig in mijn vraag het antwoord al zette. Ik kon mijn vinger er op leggen, maar ‘het’ niet vastpakken. Ondertussen maakte ik de opdrachten uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek.
    Soms snapte ik niet direct de link tussen een opdracht en mezelf; met terugwerkende kracht werd dit me steeds duidelijker. Ik kwam er in de zoektocht naar mijn verleden achter dat ik niet alleen op zoek ben naar mijn vader, maar ook op zoek ben naar mezelf.

    Waarom kan ik zo plotsklaps veranderen?
    Waarom gaat iets weken goed en dan is het weer mis?
    Waarom kan ik anderen zo slecht vertrouwen?
    Waarom voel ik me zo anders als anderen?
    En zo had ik nog vele vragen.

    Boekwerk

    De opdracht van het maken van een Levensloop uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek werd iets uitgebreider dan in eerste instantie de bedoeling was.
    Ik zocht in fotoalbums, dia’s werden omgezet naar een foto.
    Klassenfoto’s, diploma’s, certificaten en getuigschriften werden de basis van mijn levensloop.
    Totdat het zo veel was geworden, en zo onoverzichtelijk, dat ik door de bomen het bos niet meer zag. Het duurde even, maar nadat ik blokken van 5 jaar maakte, verspreid door mijn hele kamer, kwam er weer wat overzicht bij het uitzoeken.
    Door alles te digitaliseren werd het een mooi boekwerk dat ik nog steeds aanvul. Zo krijgt mijn leven voor mijn 15e levensjaar weer inhoud, maar ook daarna. Het was prettig mijn jeugd ‘terug te hebben’.

    Meer reacties

    Toch bleven er vele vragen over. In het spoor van het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek voelde ik de zoektocht naar mijn vader al komen, al was ik nog helemaal niet bij dat hoofdstuk. Rond de feestdagen kwam hier verandering in, toen ik een vriendin van mijn moeder, die ik al mijn hele leven ken, een kerstwens per e-mail stuurde en vertelde hoe het met mij ging. Het was net een sneeuwbal die vervolgens bleef rollen, steeds groter werd en af en toe ineens van richting veranderde.
    Het was overweldigend hoe mensen reageerden op de vragen die ik per e-mail gesteld had aan familie, vrienden en collega’s van mijn vader. Sommige waren zo verbaasd, andere verbaasde het niets dat ik hier nu mee bezig ben. De antwoorden die ik kreeg waren zo warm en lief, ik had dat totaal niet verwacht. Het heeft een lange tijd geduurd voordat ik met al die antwoorden en verhalen iets kon. Tot eind februari het moment daar was en ik alle antwoorden bij elkaar heb gevoegd en er een mooi lopend verhaal van heb kunnen maken.
    Niet alleen mijn jeugd had ik terug, maar ook mijn vader. Hij kreeg steeds meer inhoud en ik ging me beseffen wat voor een bijzondere man hij is.

    Mijn vader

    Een bijzonder moment, begin februari, was het bezoek aan Machine fabriek Kasteel, de werkgever van mijn vader. Op het moment dat ik binnen stapte was mijn eerste gedachte ‘het ruikt hier nog net zo als vroeger’. Boven aangekomen bleek er veel veranderd te zijn, maar ik herkende nog het één en ander.
    Het bijna 1,5 uur durend gesprek dat ik met de heer Kasteel, nu directeur, had was zo fantastisch, ondanks dat ik er tegenop zag. Er werd over mijn vader verteld alsof hij weer levend werd gemaakt. Met zoveel liefde, warmte en humor werd verteld hoe mijn vader was. De anekdotes bleven maar komen en de één nog leuker dan de ander.
    Veel stof om te verwerken, maar het voelde zo goed. Ondertussen sloot het naadloos aan bij de informatie die ik van zijn andere collega’s, familie en vrienden ontving. Iets wat niet snel te vergeten is, was de eerste reactie toen ze mij zagen: ‘Jeetje, jij lijkt op je vader zeg’. Er kwam steeds meer verbondenheid met mijn vader.
    Zo veel mooie herinneringen, foto’s en anekdotes vond ik zonde om niets mee te doen. Een deel van mijn website heb ik aan hem geschonken. Prachtig hoe alles in elkaar paste, alsof iemand dit van tevoren voor mij had uitgestippeld.

    Na de wintervakantie, waar ik geëerd ben voor 35 jaar Ehrwald, had ik een gesprek met de zus van mijn vader. Ik wist inmiddels het één en ander van hem, maar niets uit zijn jeugd. De zoektocht naar mijn vader zijn jeugd liep synchroon met het hoofdstuk waar ik intussen was beland uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek. Het was fijn om zijn jeugd nu te kunnen plaatsen. Ik was heel blij met de foto’s die mij werden toegestuurd. Vooral die mijn vader heeft gemaakt. Herkenbare kaders waaruit ze genomen zijn, zouden zo die van mij kunnen zijn. Naast jeugdfoto’s kwamen er tevens leuke zwart-wit foto’s tevoorschijn van mijn vader zijn ouders, zijn grootouders en overgrootouders. Via informatie van een neef kregen deze mensen ook inhoud.

    Mijn wens

    In april veranderde het een en ander. Ik startte met Creatieve Therapie en degene die mij begeleidde in het proces ging met pensioen. Gelukkig had ik mij hier al lang op voor kunnen bereiden en de overgang naar een nieuw persoon verliep niet al te moeilijk. Vooral Creatieve Therapie heeft veel in beweging gezet, al is mijn wens al veel eerder uitgesproken.
    De eerste twee keer was lastig. Ik wist nauwelijks wat ik er van moest verwachten, maar het deed toch wel iets. Eind april sprak ik mijn wens nogmaals uit in een zeer emotioneel gesprek. Ze kon woorden geven aan ongrijpbare gedachten en verlangens, het smolt zo mooi samen.

    Mijn vader bezoeken in het Kaunertal in Oostenrijk. Hij is er dan wel niet meer, maar zijn as hebben we daar wel verstrooid. Voor mij is hij daar. Mijn vader heeft ooit tegen mijn moeder gezegd dat hij het Kaunertal het mooiste plekje van de wereld vond. Mijn moeder gunde hem dit en zo werd het zijn laatste rustplaats.
    Ik mis een plek waar ik naar toe kan gaan als ik hem mis. De één gaat naar een begraafplaats, de ander naar een urnenwand of heeft een pot op de kachel staan. Ik heb niets.

    En dan ineens krijgt je leven een heel andere wending

    In een week kan je je leven totaal op zijn kop gezet worden en krijgt je leven ineens een hele andere wending. Letterlijk van idee tot uitwerking.
    Je krijgt een idee wat je wil maken voor hem, een beeld. Je gaat op zoek naar materiaal dat bestemd is voor weer en wind en ondertussen deed ik navraag of het echt zo was.
    Dan realiseer je je dat je 2 dagen vrij bent en met logische gedachten kun je er een week van maken.
    Je vraagt hals over kop aan je collega’s in het weekeinde of zij plannen hebben die dagen en voordat ik een definitief antwoord van hun had, kreeg ik een aanbod voor een appartement in Ehrwald dat ik eigenlijk helemaal niet wilde hebben, maar dat al vol zat. Voor een leuke prijs kon ik het appartement huren waar we altijd zitten. Twee wegen kruisen elkaar en op goed geluk stonden de antwoorden samen op de ‘groene stip’. Toen pas realiseerde ik mij dat mijn wens uit zou gaan  komen, steeds meer realiteit zou gaan worden.

    Beeld

    Naast het regelen van vrij op mijn werk en een slaapadres denderde de trein verder. Want wat zou het toch mooi zijn als op het beeldje dat ik wil maken van Sculpture Blok een metalen plaatje komt dat bij de werkgever van mijn vader vandaan zou komen.
    Deze wens kwam binnen een week uit en de tranen rolden over mijn wangen toen ik las ‘het plaatje krijg je van ons’. Zo onwerkelijk en zo ontzettend lief.
    Een week later bij creatieve therapie (06/55/2014): daar zat ik dan met een beige blok voor m’n neus en een mal van het beeld dat ik wil maken. Precies op maat, getekend met potlood en liniaal. Ook ik heb waarschijnlijk een pleurishekel aan inkt, net als mijn vader. Tijdens het maken van de mal heb ik vaak aan hem gedacht.

    Ik legde ook eerst alles klaar, vanuit keurig gesorteerde bakjes, voordat ik daadwerkelijk begon. De verzamelde spullen die ik nodig dacht te hebben kwamen ook uit een bak, keurig gesorteerd, alles bij elkaar.
    Ik heb de mal op het blok gezet en wilde het daar voor die dag nog even bij houden. De sneltrein van afgelopen week moet weer een stoptrein worden, die met liefde en vol aandacht kan werken aan deze prachtige droom.

    Voor mijn moeder, voor mij en voor mijn vader

    Mijn moeder heeft een bankje met een bordje in het Lärchenwald.
    Ik heb een bankje met een bordje in het Moos.
    Nu krijgt mijn vader een beeldje met een bordje op de Gletsjer.
    En zo komen we alle drie weer samen, maar allen zo alleen.

    Inspiratiebron

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek