Khadija Arib in VPRO Zomergasten 2023

Gepubliceerd op zaterdag

Op zondagavond 6 augustus 2023 is Khadija Arib te gast bij Theo Maassen. Theo Maassen presenteert dit jaar Zomergasten (VPRO). In de aankondiging lees ik vandaag dat Khadija Arib op haar 19e haar vader is verloren.

Mocht ik me ooit afgevraagd hebben hoe het komt dat ze, na al die jaren tomeloze inzet, de Tweede kamer heeft verlaten zonder afscheid te nemen, dan zie ik nu de Verlaat Verdriet-er in haar.
Citaat: ……….Arib toonde zich geschokt en maakte kort na het nieuws via Twitter bekend de Kamer te verlaten. Zonder afscheidsspeech of afscheidsbrief. Daarmee kwam een abrupt einde aan een carrière in het hart van de Nederlandse politiek die een kwart eeuw had geduurd……….

Khadija Arib

Khadija Arib werd in 1960 geboren in het Marokkaanse dorp Hedami, in de omgeving van Casablanca. Haar vader trok als gastarbeider naar Nederland. Op haar vijftiende verhuisde zij hem met haar moeder achterna, naar Rotterdam-Noord. Nederland bleek niet het land vol rode, gele en paarse tulpen op elke straathoek, zoals op de ansichtkaarten die haar vader stuurde toen ze nog in Marokko waren. Haar vader overleed toen ze negentien was, waardoor ze er met haar moeder alleen voor stond.

LEES MEER

Theo Maassen in gesprek met Khadija Arib op zondagavond 6 augustus 2023.

Pleidooi voor verlies-sensitief werken

Gepubliceerd op woensdag

Interview met Sociaal Domein

Zoals ik in mijn blog van vanochtend Ik wil het persé bij jou doen al heb vermeld heb ik gisteren – in samenwerking met Herman de Mönnink – een interview gehad met de hoofdredacteur van Sociaal Domein. Een mooi en goed voorbereid gesprek. Met mooie, zeer geïnteresseerde vragen van de interviewer, die ons alle ruimte gaf om te reageren.
Herman de Mönnink, trauma-psycholoog, is degene die het werkveld Verlieskunde heeft ontwikkeld, en in de wereld heeft gezet.

Verlies-sensitief werken

Verlies-sensitief werken. Wat een mooie term. Een pleidooi om in de hulpverlening meer oog en oor te hebben voor de betekenis van verlies en trauma in een mensenleven. Herman en ik kennen elkaar van een symposium dat ik zo’n 15 jaar geleden organiseerde rondom Verlaat Verdriet en verlate rouw. Indertijd was hij inleider en spreker.
Herman heeft niet alleen verlies-sensitief werken geïntroduceerd en uitgewerkt. Hij heeft ook een open en warm hart voor Verlaat Verdriet en verlate rouw. En: Herman is ook van de cijfers. Voor het interview ging hij nog eens op zoek naar de aantallen Verlaat Verdriet-ers die in Nederland verondersteld worden te zijn. Want natuurlijk zou een van de vragen van de interviewer zijn: over hoeveel mensen hebben we het eigenlijk.

Cijfers

Ik citeer Herman: Volgens internationaal – en USA-onderzoek maakt van de kinderen tot 18 jaar ± 6,6% jong ouderverlies mee. Er zijn 3,4 miljoen kinderen in Nederland; dat betekent dus 224.000 kinderen die dood-gerelateerd ouderverlies meemaken in Nederland. Hoeveel daarvan ontwikkelen gecompliceerde rouw? Tien procent betekent 22.400. Maar het aantal is hoger, want elke generatie brengt dat aantal voort. Dus over 5 generaties is dat ± 100.000 volwassenen die jong ouderverlies meemaakten en daarin vastlopen……?! Pleidooi dus voor nader onderzoek. Maar in ieder geval pleidooi voor verlies-sensitieve hulpverleners. Met name ook sensitief voor de signalen van jong ouderverlies!

Artikel Sociaal Domein

Wanneer het artikel beschikbaar zal zijn is nu nog niet bekend. Ben je benieuwd? Ik houd je op de hoogte via mijn blog.

Lees meer

Herman de Mönnink
Teruggaan om verder te kunnen 

Ik wil het persé bij jou doen

Gepubliceerd op woensdag

‘Jouw boeken staan al heel lang in mijn kast. Ik weet ook al heel lang dat ik iets moet met het vroege verlies van mijn moeder’ vertelt de Verlaat Verdriet-er die zich heeft aangemeld voor de Verlaat Verdriet-workshop aan de telefoon. ‘Gezien jouw leeftijd heb ik besloten me nu aan te melden. Je lijkt me een potige dame, met een heleboel kennis. Ik wil het persé bij jou doen. Maar dan moet ik het wel doen voor jij dood bent.’

Arbeidsongeschikt

Ik moet lachen. Ja. Die leeftijd. Zeventig +. Het is altijd wel ‘een dingetje’ als je 70+ bent. Gisteren had ik een interview met de hoofdredacteur van Sociaal Domein. Op zijn uitnodiging vertelde ik iets over mijn leven als Verlaat Verdriet-er. Hoe het vroege verlies van mijn moeder mijn leven heeft beïnvloed. Vorm heeft gegeven. Na de opmerking van de Verlaat Verdriet-er die zich aanmeldde voor de workshop ben ik me er weer even helemaal van bewust. Een substantieel deel van mijn leven ben ik ‘arbeidsongeschikt’ geweest. Niet geschikt voor de eisen die de arbeidsmarkt aan mij stelde.

Betekenisvol

Mijn tijd als ‘arbeidsongeschikte’ heb ik wel zinvol besteed. En betekenisvol. In die tijd heb ik alle tijd en ruimte gekregen – en genomen –  om mijn Verlaat Verdriet-werk te ontwikkelen tot wat het nu is. Een samenhangend aanbod. Zowel voor Verlaat Verdriet-er als voor hulpverleners.

Ik wil het persé bij jou doen

Wat bijzonder om dan na je 70e alsnog volop in het werkende leven te staan. En dan te horen ‘Je lijkt me een potige dame met een heleboel kennis. Ik wil het persé bij jou doen. Maar dan moet ik het wel doen voor jij dood bent.’

De weg van liefde in Codiponte 2023

Gepubliceerd op zondag

De weg van liefde

Afgelopen week sprak ik Maartje Schönefeld over de planning voor de schrijf-retraite De weg van liefde in Codiponte in de herfst van 2023. Samen hebben we een nieuwe datum vast kunnen stellen. Deze prachtige schrijf-retraite, op deze bijzondere plek, gaat plaatsvinden van zaterdag 7 oktober –  vrijdag 13 oktober 2023.
Je bent van harte welkom!

Nadere informatie over De weg van liefde volgt na 17 juli 2023.

Voor wie

Deze schrijf-retreat is exclusief voor Verlaat Verdriet-ers. Dus voor volwassenen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – hebben verloren door overlijden.

Groepsgrootte

Maximaal 6 deelnemers.

Wanneer

Zaterdag 6 oktober – vrijdag 13 oktober 2023.

Plaats

Villa le Muse in Codiponte

Bijzonderheden

Codiponte, waar oud zeer kan helen

Niet hoe, maar waarom

Gepubliceerd op maandag

HOE DAN ???!!! is zo ongeveer de meest gestelde vraag die ik de laatste tijd hoor. ‘HOE DAN???!!!
Na decennia geleefd te hebben in de maakbaarheid waarin we elkaar voortduren ‘KOMT GOED’ toe riepen, zijn we nu kennelijk tot de ontdekking gekomen dat niet alles maakbaar is. En roepen we nu ‘HOE DAN???!!!’

Teruggaan om verder te kunnen

Dan is het belangrijk je, bijvoorbeeld als Verlaat Verdriet-er, te realiseren dat niet ‘hoe’ maar ‘waarom’ je bij de bron brengt. Terug te gaan. Om verder te kunnen.
Als in je leven een onomkeerbaar, levens-veranderend verlies heeft plaatsgevonden, zoals bij Verlaat Verdriet-ers het geval is, dan is niet alleen jouw leven veranderd. Ook jijzelf veranderde. Je paste je aan, aan de veranderde omstandigheden. Leven veranderde in overleven. Je ontwikkelde overlevingspatronen. Hardnekkige overtuigingen over hoe je jezelf staande moest houden. Je verloor niet alleen de verbinding met je ouder. Je verloor ook de verbinding met je oorspronkelijke zelf. Wie ben ik? vraag je je als volwassene regelmatig vertwijfeld af. Wat wil ik? Wat doe ik?

Niet hoe, maar waarom

Je verruimt je perspectieven als je je niet in de eerste plaats richt op de vraag HOE, maar door je meer te richten op de vraag WAAROM.

  • Waarom ben ik zoals ik ben?
  • Wat is er gebeurd?
  • Wat heeft dat met mij gedaan?
  • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
  • Waarom doe ik wat ik doe?
  • Waarom laat ik wat ik laat?
  • Welke plek geef ik mijn ouder(s) in mijn leven van nu?
  • Hoe ga ik milder om met mijn overlevingspatronen?
  • Wat kan ik doen om mijn overlevingspatronen vóór mijzelf te gebruiken, in plaats van tegen mijzelf?
  • Hoe geef ik mijn emoties een plek?

De weg van liefde

In elke workshop, in elke retreat, in elke (jaar)training maak ik het weer mee en heb ik het altijd weer meegemaakt: delen helpt onmiddellijk.
Tijd. Rust. Aandacht. Zorg. Liefde. Delen. Leren. Deskundige begeleiding.
Ze komen allemaal samen in De weg van liefde. In Codiponte. Plek waar oud zeer kan helen.

Lees meer

Teruggaan om verder te kunnen
De weg van liefde
Website Verlaat Verdriet 

Lunigiana, land van de maan

Gepubliceerd op zondag

Verbaasd kijk ik naar het maan-vormige hoofd aan de buitenmuur. Ik zie een maan-hoofd dat even verbaasd naar mij terug lijkt te kijken.
Ik sta voor een van de huizen in het Middeleeuwse gedeelte van het beneden-dorp Codiponte. Hoe vaak ben ik langs deze gevel gelopen, zonder deze replica van het mysterieuze erfgoed van de Lunigiana te zien? Hoe is het mogelijk dat ik dit – echt niet zo kleine – beeld niet eerder heb opgemerkt? Terwijl ik zoveel keren door Codiponte ben gelopen. Op zoek naar oer-oude symbolen. Naar oude symbolen. Naar meer moderne symbolen.

Ik kijk naar het beeld. Maak een foto. Ik heb het bewijs. Dit beeld heb ik echt gezien. En op de foto gezet. Ik weet het dus zeker. Dit maan-hoofd heb ik gezien.
Maar..
Twee dagen later ga ik nogmaals op zoek naar dit beeld. In de hoop een nog betere foto te maken. Dan blijkt dit beeld – voor mij althans – opnieuw onvindbaar te zijn. Geen idee waar ik het terug kan vinden. Wat een bijzondere ervaring.

Lunigiana

Codiponte, deel van de gemeente Casola in Lunigiana. Lunigiana. Land van de maan. In het uiterste noordwesten van Toscane. Nog onontdekt door toeristen. Een van de oudst-bewoonde gebieden van Italië. Getuige de vele geheimzinnige menhirs (stèles) in het stroomgebied van de rivier de Magra. Ontstaan ver voor de jaartelling, en ver voor de uitvinding van het schrift. Afbeeldingen van vrouwen. Van mannen. Gehakt uit – en in – steen.

Luni

Lunigiana, land van de maan. Vernoemd naar de Romeinse havenstad Luni. De havenstad (nabij de huidige havenstad La Spezia) waar ooit in de Romeinse tijd, het sneeuw-witte marmer werd verscheept. Gewonnen in de, nog altijd bestaande, marmergroeven van Carrara en Massa.

Museum van de stèles

In Pontremoli vind je het prachtige museum met vele stèles die gevonden zijn in het stroomgebied van de Magra. Een prachtig museum, dat een bezoekje meer dan waard is.

Lees meer

Museo delle statue stele Pontremoli 

Herdenkingsplek in het Wilhelminabos

Gepubliceerd op woensdag

Wilhelminabos

‘Mijn vaders naam is alweer verdwenen.’
De reacties van Verlaat Verdriet-ers komen sinds afgelopen zondag bij me binnen. Verlaat Verdriet-ers met wie ik op de herdenkingsplek in het Wilhelminabos bij Dronten ben geweest. Verlaat Verdriet-ers die een boom gingen planten tijdens de boomplant-dag. Die de naam van hun overleden ouder in een van de glazen platen lieten graveren. Samen was ik daar in verschillende jaren. Bij verschillende gelegenheden. Met diverse Verlaat Verdriet-ers. Maakte de bijzondere plechtigheden tijdens de boomplant-dag mee. Zag wat het met de Verlaat Verdriet-ers deed de naam van hun overleden ouder te eren. Ook zelf liet ik jaren geleden de naam van mijn moeder – overleden in 1957 – in een van de glazen platen graveren. Ook ikzelf plantte een boom.

Vernielingen

‘Wat kan er gebeurd zijn in het leven van iemand die dit doet?’ vroeg ik me af toen ik in het weekend de eerste beelden zag van de vernielingen. ‘Wie haalt het in haar/zijn hoofd om met een hamer naar deze stille plek in het bos te gaan. Met als doel deze voor duizenden mensen zo betekenisvolle herdenkingsplaten te vernielen.’

Onwillekeurig dwaalden mijn gedachten ook steeds af naar de honderden vrouwen, kinderen en mannen die vorige week verdronken voor de Griekse kust. Opeengepakt in het ruim van dit onzalige schip. Nooit zullen hun namen zichtbaar worden op een herdenkingsplek als in het Wilheminabos.

Crowdfunding

Inmiddels is, in samenwerking met het Koningin Wilhelmina Fonds, een crowd-fundings-aktie opgezet. Wat gebeurd is, kan nooit meer ongedaan gemaakt worden. Maar we kunnen wel samen aantonen hoe belangrijk deze herdenkingsplek is voor duizenden mensen. We kunnen wel aantonen dat we samen wonden kunnen verzorgen. Waardoor de nu geslagen wonden kunnen helen. Ook al zal daar nog tijd overheen moeten gaan.

Herstel monument Wilhelminabos 

 

Kennismaken met Bicaudata

Gepubliceerd op woensdag

Ik kende haar niet. Wat best wel een beetje gek is voor iemand die zich in het verleden jarenlang heeft verdiept in kunst- en cultuurgeschiedenis, met name in kunst- en cultuurgeschiedenis van Italië. En die op haar eigen manier ook een ‘spiritueel pad’ heeft gelopen. Een beetje gek goed beschouwd, maar het is wel zo. Ik kende Bicaudata niet.
Bicaudata??? zul je misschien denken? Twee-staartige meermin??? Nooit van gehoord. Nooit gezien. En dat is eigenlijk weer heel grappig. Want waarschijnlijk ken je de twee-staartige meermin wel. Namelijk in het logo van Starbucks.
Zie.

De twee-staartige meermin

Zelf kwam ik de twee-staartige meermin tegen in de kerk van Codiponte. De afbeelding boven is de twee-staartige meermin op een kapiteel op een van de zuilen. Ik zag haar. En ze begon voor mij te leven. Wie is de twee-staartige meermin? Waarom ken ik haar niet? Hoe oud is ze? Wat is haar betekenis?

De twee-staartige meermin is een oer-oud symbool, ook Sirena genaamd.
Vrouw van stromend water. Symbool voor zuivering. Voor verandering. Leven-gevend symbool voor gevoelens. Emoties. Intuïtie.
De wetende. Symbool voor de verbinding tussen hemel en aarde. Tussen leven en dood. Symbool voor denken. Voor de verbinding tussen hoofd en hart. Tussen hart en ziel. Symbool voor geest. Voor logica. Voor communicatie.

Casa Bicaudata

Al heel snel nadat ik het huis heb aangekocht word ik ’s ochtends wakker met de naam voor het huis in mijn hoofd. Casa Bicaudata. Het huis van de twee-staartige meermin.

Op de bovenverdieping de zaal waar cursussen en workshops gegeven kunnen worden. Waar gewerkt kan worden aan de verbinding tussen hoofd en hart.

In de koelte van de kelderverdieping ruimte voor zorg voor lichaam en ziel. Waar cursussen gegeven kunnen worden met lichaamswerk. Waar ruimte zal zijn voor de aanleg van een bescheiden SPA.

In de midden-verdieping ruimte voor enkele appartementen voor verblijf.

Casa Bicaudata – het huis waar je als Verlaat Verdriet-er welkom bent.
Het huis op het pleintje van CodiponteCastello waar oud zeer kan helen.

Codiponte, plek waar oud zeer kan helen

Gepubliceerd op zondag

Je rekent er wel een beetje op als je naar Italië gaat. Mooi weer.
Mei 2018. Renaissance in mei. De wedergeboorte van de natuur die zich in mei zo prachtig manifesteert. Zo dacht ik vijf jaar geleden naar Italië te gaan. Niets was minder waar. Regen. Regen. Koud. Koud. Regen. Regen. En dat al maanden lang. In geen velden of wegen voorjaar te bekennen. Zo maakte ik die eerste dagen in mei kennis met Codiponte. In de niet aflatende regen. In de niet aflatende kou. Het kan verkeren.

Rust

Maar kou en regen, en nog meer kou en regen: mijn verblijf op de Concia in Codiponte deed iets met me. Er kwam een rust over me. Of liever gezegd: in me. Een rust die iets heel bijzonders met me deed. In m’n hoofd. In m’n lijf. En in m’n ziel. In m’n hele lijf gebeurde er iets wat alles zachter maakte. Toegankelijker. Begrijpelijker. Aanvaardbaarder.

Gastvrijheid

Inmiddels ben ik al heel wat keren in Codiponte geweest. Heb ik me overgegeven aan de zorg van Maartje en Davide. Aan hun liefde. Geniet ik van de vanzelfsprekende gastvrijheid en de vriendelijkheid waarmee de inwoners van Codiponte me steeds weer ontvangen. Leer ik het dorp en de gemeenschap steeds beter kennen. Ontdek ik steeds weer iets nieuws. Plekken die ik niet eerder had gezien. Of die ik ineens zie op een heel andere manier. Symbolen die steeds meer tot me lijken te spreken.

Weg van Vertroosting

Zo kwam ik vorige week het bord tegen dat staat aan het begin van de kruisweg. De kruisweg die inwoners van Codiponte hebben geplaatst op het pad tussen CodiponteCastello en de ruïne van het klooster aan de overkant van de vallei. De voorstellingen van keramiek die horen bij de kruisweg, die had ik al vaker gezien. Maar het bord dat staat aan het begin van de kruisweg heeft waarschijnlijk tot vorige week in dicht struikgewas gestaan. Ik merkte het bord tenminste niet eerder op.
Via Crucis della Consolazione – de weg van vertroosting. Op een steenworp afstand van CodiponteCastello, en ons pleintje.
Codiponte, plek waar oud zeer kan helen.

Lees ook

Codiponte houdt je vast 
Beren op de weg
Een innerlijk proces krijgt vorm
Een bestemming voor het huis
Ik hoef dit niet alleen te doen
De cirkel is rond 

 

De cirkel is rond

Gepubliceerd op zondag

Een beetje ambivalente gevoelens roept de uitroep ‘De cirkel is rond’ altijd wel bij me op. Als ik het hoor ‘De cirkel is rond’ voel ik meestal een directe reactie ‘Oh. Nou. En???’
Toch blijft het al een paar dagen rond zoemen in m’n hoofd. De cirkel is rond. Het past bij me op dit moment. Ik bevind me op een plek in m’n leven waarop ik voel ‘De cirkel is rond.’
Waarom?

Enerzijds

Het afgelopen jaar heb ik vaak het gevoel gehad dat ik als het ware in stilstaand water terecht was gekomen. Je kent dat gevoel misschien wel. Je realiseert je dat het oké is om eens goed te doorvoelen: waar sta ik. Wat doe ik. Wat wil ik. Maar oh, wat voelt dat vaak frustrerend. Want je wilt eigenlijk verder.
Enerzijds is er mijn Verlaat Verdriet-pionierswerk. Dat voelt als ‘klaar’. Ik heb gedaan wat me innerlijk dreef. Waar gaan de gevolgen van jong ouderverlies eigenlijk over? Wat heeft het vroege verlies van mijn moeder betekend voor mij? En voor mijn leven? Wat heeft het vroege verlies van de ouder(s) van andere volwassenen betekend voor hen? En voor hun leven? Mijn nieuwsgierigheid bracht me mijn levenswerk: Verlaat Verdriet. Mijn pionierswerk is afgerond. Tijd voor volgende stappen. De resultaten van mijn Verlaat Verdriet-werk verder in de wereld zetten.

Anderzijds

Anderzijds is daar ons project op het pleintje van CodiponteCastello. Het huis dat ik vorig jaar heb aangekocht. Casa Bicaudata, het huis waarvan ik vanaf het begin heb geweten: dit huis is geen woonbestemming voor mij. Dit huis moet een plek worden waar Verlaat Verdriet-ers onderdak kunnen vinden. Waar ze kunnen werken aan hun levensverhaal. Een plek waar oud zeer kan helen.

De cirkel is rond

Enerzijds en anderzijds. Alsof mijn Verlaat Verdriet-werk en mijn huis in Italië nog steeds twee verschillende werelden waren. In de afgelopen weken waarin ik in Codiponte verbleef, moest ik vooral denkwerk besteden aan de financiering van de restauratie van dit project. Meer en meer voelde ik: ik hoef dit niet alleen te doen. En meer en meer voelde ik hoe mijn Verlaat Verdriet-werk en de bestemming van het huis in elkaar schoven.

Symbool

Het zoemde al een paar dagen door mijn hoofd. Tijd voor een nieuwe blog: de cirkel is rond. Ik ging op zoek naar een passende afbeelding. Een symbool. En vond een passend symbool. Het labyrinth van Pontremoli. Labyrinth. Symbool voor de levensweg. Voor de zoektocht die je levensweg kan zijn. En vaak is. Een bekend symbool. Maar dit labyrinth van Pontremoli heeft nog een extra symbool, dat voor nu voor mij als heel toepasselijk voelt. Als je de foto van het labyrinth van Pontremoli wat uitvergroot zie je bovenaan twee paarden met twee ruiters die elkaar naderen. Wat een mooi symbool voor twee wereld in je levensverhaal die elkaar naderen. Die vanaf nu samen kunnen gaan. Die vanaf nu samengaan.

Lees ook

Codiponte houdt je vast 
Beren op de weg
Een innerlijk proces krijgt vorm
Een bestemming voor het huis
Ik hoef dit niet alleen te doen