Door de Corona-maatregelen uitgesteld, maar nu toch echt. Graag nodigen we je uit voor de bijeenkomst van 6 maart a.s. voor de foto-expositie 16x ver(t)rouwen van fotograaf Rosa van Ederen.
Bijeenkomst
Ter gelegenheid van deze expositie zijn op deze middag aanwezig:
Rosa
Rosa van Ederen verloor haar vader op 16-jarige leeftijd. Ter afsluiting van haar deelname aan de jaartraining De kunst van het verbinden maakte fotograaf Rosa van Ederen een serie foto’s van 16 dochters met hun vader.
Titia
Titia Liese is aanwezig om vragen te beantwoorden over Verlaat Verdriet en verlate rouw.
Margreet
Margreet – maatschappelijk werkster van haar vak – biedt Verlaat Verdriet-ers on-line-support. Zij is aanwezig om haar aanbod toe te lichten.
Als Verlaat Verdriet-er ken je het vast wel. Je voelt dat je het moet doen. Dat je het aan zou moeten gaan. Je weet het. Beseft het. Maar je stelt het uit. Elke keer weer. Je voelt aan alles dat je weer in de buurt komt. Maar je ontwijkt het. Weer. Stelt het uit. Weer. Je belooft jezelf: ik ga het doen. Maar nu even niet.
Verlate rouw
Je bent je ervan bewust: je gaat de pijn uit de weg. Je gaat je diepste verdriet uit de weg. Je angst om het aan te gaan.
Dan is het belangrijk te beseffen dat die weerstand, en dat ontwijken, deel is van een verlaat rouwproces. Een cruciaal deel zelfs van de specifieke dynamiek van verlate rouw. Die van verlate rouw een totaal ander proces maken dan rouw na een recent verlies.
Angst
Een belangrijke oorzaak van het ontwijken is een oorzaak die meestal niet uit zichzelf aan het licht komt. Waar je je niet van bewust bent. Waar je je dus niet zomaar van bewust wordt. Terwijl in de ‘onderstroom’ deze oorzaak ervoor zorgt dat je het ontwijkt. Steeds weer ontwijkt om je verlate rouwproces aan te gaan.
Dit ontwijken vindt z’n basis in de angst je ouder voorgoed kwijt te raken als je je verlate rouwproces aangaat. Dan is het goed te weten dat juist dat niet gaat gebeuren. In een verlaat rouwproces zoek je naar de verbinding met de ouder die heeft geleefd. In plaats van altijd, en voornamelijk, verbonden te zijn aan een ouder die dood is.
Wonder
Zie jouw angst je ouder voorgoed te verliezen onder ogen. Vertrouw erop dat dit niet gaat gebeuren. Daar waar je bang voor bent: je ouder voorgoed te verliezen, is dus juist niet wat er gebeurt. Je verbindt je – opnieuw, en nu als volwassene – met de ouder die heeft geleefd. In plaats van voornamelijk verbonden te zijn met de ouder die dood is, verbindt je je in dit proces, stap na stap, met het leven.
Dat is in dit proces het wonder van verbinden.
Ik begrijp het heel goed. Voor mijzelf gold dat ooit ook. Mensen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren door overlijden hebben vaak het gevoel dat ze de enigen zijn. Alsof het alleen hun is overkomen. En niemand anders. Alsof het alleen maar over henzelf gaat. Jij – Verlaat Verdriet-er – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overleden ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overgebleven ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Dan lijkt het alsof die persoonlijke omstandigheden bron zijn van alle complicaties.
Kenmerkende patronen
Als je zo lang met Verlaat Verdriet-ers werkt als ik doe, dan weet je dat dat eenzijdige perspectief niet klopt. Dat er kenmerkende patronen zijn die opgaan voor heel veel Verlaat Verdriet-ers. Dat deze verstrikkingen universeler zijn. Veel meer voorkomen bij andere Verlaat Verdriet-ers dan je denkt. Of eigenlijk: dan je weet.
Verstrikkingen
Specifieke verstrikkingen die ik altijd weer tegenkom bij Verlaat Verdriet-ers zijn de verstrikkingen tussen Verlaat Verdriet-ers als enigst kind met hun moeder, na het verlies van hun vader.
‘Ik weet niet of ik het verdriet voel van mijn moeder, of dat het mijn eigen verdriet is.’
‘Mijn moeder wilde eigenlijk nergens meer heen zonder mij.’
‘Andere mensen zien mijn moeder altijd als een heel sociale vrouw. Maar voor mij was ze niet beschikbaar.’
‘Jij hebt nu een andere rol gekregen.’
‘Mijn moeder was altijd bang dat ze mij ook zou verliezen.’
Mijnenveld
Meer informatie over verstrikkingen bij Verlaat Verdriet in de module Mijnenveld.
‘Titia, stop even met je verhaal. Ik raak er een beetje door overweldigd.’ Een van de deelnemers aan de workshop Verlaat Verdriet in de afgelopen zomer onderbreekt me. ‘Wat jij hier vertelt is exact wat in de polyvagaal theorie wordt gezegd over de werking van de nervus vagus.’
Het is vrijdagmiddag. Workshop Verlaat Verdriet. Zoals ik gewend ben tijdens de workshop deel ik de theorie die ik heb ontwikkeld over de gevolgen van jong ouderverlies met de deelnemers aan de workshop.
Ervaring
Het is inmiddels al lange tijd geleden dat ik besloot mij niet meer te verdiepen in opvattingen van anderen over verlies en rouw. En al helemaal niet in opvattingen van professionals die zich bezighouden met kinderen, verlies en rouw(verwerken). ‘Alleen als ik hier mijn eigen weg in ga kan ik mijn bevindingen baseren op ervaring. Ervaringen van mijzelf met jong ouderverlies. Ervaringen van mede-Verlaat Verdriet-ers. Door te zorgen voor een veilige omgeving voor de Verlaat Verdriet-ers met wie ik met name in de basisworkshops Verlaat Verdriet en Dubbel Ouderverlies werk. Ik draag er tijdens de workshops zorg voor dat het veilig genoeg is om te vertellen. Ervaringen te delen. Met mij. Met de andere deelnemers. Kijken. Luisteren. Afstemmen. Zien. Horen. En na de workshops: denken. Nadenken. Vooral heel veel nadenken.
Polyvagaal
Theorieën van buitenaf heb ik sinds die tijd vooral buiten beschouwing gelaten. De polyvagaal theorie: ken ik niet. De werking van de nervus vagus: ken ik niet. Maar ik word geraakt door de reactie van de deelneemster. Ze noemt de naam van degene die de theorie heeft ontwikkeld: Stephen Porges Ze noemt een titel van Deb Dana: Basisboek De polyvagaal theorie in therapie. Deb Dana is klinisch maatschappelijk werkster. In dit boek (en haar andere boek: 50 oefeningen voor cliënten. De polyvagaaltheorie in therapie) heeft ze de theorie van Porges vertaald naar de praktijk.
Verlies en (verlate) rouw
Ik schaf de boeken aan. Lees. Met name het eerste boek is bijzonder om te lezen. Inderdaad. Deze theorie klopt één op één op conclusies die ik heb getrokken uit mijn jarenlange werk met Verlaat Verdriet-ers. We behandelen verlies en (verlate) rouw eigenlijk altijd, en vooral, vanuit psychologisch perspectief. Vanuit het perspectief van verwerken. Maar het zit voor zeker 75% in je lijf. Ruptuur en trauma hebben een eigen behandeling nodig om te kunnen helen. Verlies verwerken doe je met je hoofd. Verdriet helen doe je met je hart.
In de afgelopen jaren heeft een aantal Verlaat Verdriet-ers zich – op verschillende manieren – uitgesproken over de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s). En over de gevolgen die dat vroege verlies voor hun verdere leven heeft gehad.
16 x ver(t)rouwen
16 x ver(t)rouwen is het Verlaat Verdriet-fotoproject van fotografe Rosa van Ederen in Museum of Humanity in Zaandam.
Rosa schrijft zelf over deze tentoonstelling:
Verdriet
Toen ik 16 jaar was overleed mijn vader aan acute beenmergleukemie. Een heel groot verdriet. En net iets te groot voor iemand van 16 om echt helemaal te bevatten. Dus kwam het verwerken ervan later. Twee jaar geleden heb ik een training gedaan voor mensen die op jonge leeftijd een ouder zijn verloren. Die training heeft mij veel inzichten gegeven over wat dit verlies met iemand doet. Ik ben Titia Liese en haar platform verlaatverdriet.nu heel erg dankbaar. Het helpt zo enorm lotgenoten te spreken en herkenning te vinden bij elkaar!
Fotoproject
Uit deze training ontstond het idee om een fotoproject te doen. Ik wilde heel graag terug naar het moment dat ik mijn vader nog had. Toen ik 16 was. Ik wilde weer vaders, en dochters van 16, zien. Hen vastleggen met een activiteit die zij samen ondernemen. Om iets te zien van de band die zij hebben.
Bijzondere momenten
Ik ging op zoek. En vond 16 vaders en hun dochters. Ik was aanwezig bij onofficiële autorijlessen. Ging mee het water in als ze aan het surfen waren. Wandelde met hen door het Noord-Hollandse polderlandschap. Het waren hele bijzondere momenten voor mij. Te zien hoe belangrijk hij voor haar is op die leeftijd. Ik zag hoe hij haar leerde vertrouwen op zichzelf. Hoe zij aan het einde van dat levensjaar al met een been in een meer zelfstandig leven stond.
‘Verrouwen’
16 x vertrouwen, maar ook 16 x verder werken aan mijn verdriet: ‘verrouwen’.
Deze maand en maart 2022 is de tentoonstelling van Rosa nog te zien in Museum of Humanity – Zie Agenda 2021. (de geplande samenkomst van december 2021 heeft in verband met de Coronamaatregelen geen doorgang kunnen vinden. Als het mogelijk is plannen we nog een nieuwe datum voor een samenkomst in Museum of Humanity voor einde maart).
Andere Verlaat Verdriet-ers over verlaat verdriet
Boeken
Elle van Lieshout: Tante EAN: 9789089672315
Elle van Lieshout: Het verhaal van de voorzitter van de diepvriesvereniging
EAN: 9789089673121
Gijs van der Sanden: De dingen die je vergeet. Rouwen voor beginners. EAN: 9789026343056
Lisanne van Sadelhof: Je bent jong en je rouwt wat EAN: 9789493168343
Kira Wuck: Knikkerkoning EAN: 9789463810050
Tatjana Almuli: Ik zal je nooit meer EAN: 9789038809281
Theater
Aaf Brandt Corstius: Welkom in mijn zielige jeugd
Rouw kent geen tijd
Titia Liese, 8 jaar toen ze haar moeder verloor, onderzocht als ervaringsdeskundige in haar jarenlange werk met Verlaat Verdriet-ers de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Haar bevindingen heeft Titia ondergebracht in de theorie die ze heeft ontwikkeld over Verlaat Verdriet en verlate rouw.
YouTube: Rouw kent geen tijd.
Op haar zestiende is Kira Wuck wees geworden. In Knikkerkoning beschrijft ze haar roerige jeugd. Een jeugd waarin jong ouderverlies ook in doorgegeven problematiek een grote rol speelt.
Citaat
Amsterdam
Jaren ’70, Amsterdam. Daar ontmoeten Anne en Otto elkaar. Zij komt uit Finland, waar ze als enig kind bij haar moeder woonde, die haar inschreef voor een studie medicijnen in de hoop dat ze een betere toekomst zou krijgen. Hij, de knikkerkoning, is de derde zoon uit een groot gezin, en mikpunt van zijn strenge Indische vader die na het overlijden van de moeder van Otto hertrouwt en een nieuw gezin sticht.
Ommekeer
Anne en Otto zijn vrije geesten die niets liever willen dan ontsnappen aan hun verstikkende opvoeding. Ze vertrekken ieder op eigen houtje naar Amsterdam, het beloofde land van hippies en flowerpower. Maar in deze vrijheid is het makkelijk om te verzuipen: in de krakersscene zijn vrije seks, drugs en de verkeerde vrienden vast onderdeel van het dagelijks bestaan. Met vallen en opstaan proberen Anne en Otto zich staande te houden. De grote ommekeer komt wanneer Anne zwanger blijkt te zijn. Baby Jane zal hun leven veranderen.
Debuutroman
Voor haar debuutroman Knikkerkoning liet Kira Wuck zich royaal inspireren door het verhaal van haar kleurrijke ouders, die ze op jonge leeftijd verloor. Met prachtige beelden en haar fijngevoelige stijl weet ze hen en het Amsterdam van die tijd tot leven te wekken.
‘SUPER-gaaf dat je dit doet!’ Eén van de vele enthousiaste reacties die ik afgelopen maanden kreeg. Ik had dat niet verwacht. Niet bedacht. Dat zoveel mensen in mijn omgeving – inclusief Verlaat Verdriet-ers! – zo enthousiast zouden gaan reageren. Wat een geweldige opsteker voor iets wat ik een half jaar geleden in de verste verte niet had bedacht. Een huis kopen. In Italië. Op de Rocca van Codiponte. Een huis dat ik zo gauw als mogelijk is een bestemming wil geven voor Verlaat Verdriet-ers. En voor ‘pelgrims‘ die een plek zoeken om hun levensverhaal te onderzoeken. Vorm te geven. Te schrijven. Een eigen plek onder de zon!
Restaureren
Een huis met – nu nog – een groot gat in het dak (als gevolg van de aardbeving van een aantal jaren geleden). Herstel nodig dus. Het huis aardbevingsbestendig maken. Restaureren. Met respect voor de vele middeleeuwse elementen in, om en aan het huis. Een huis met een bijzondere, grote zaal. Met een enorme onder-keldering onder het hele huis. Middeleeuwse gewelven. Een middeleeuwse waterput. Een groot balkon. En een klein Romeo-en-Juliette-balkon aan de kant van het pleintje.
In november 2021 maakte Maartje foto’s en (korte) video’s voor me om me zowel de buitenkant als de binnenkant van het huis te laten zien. Zie de blogs hieronder. Loop, en kijk mee
Welkom
Het zal nog even duren voor het huis beschikbaar voor het gebruik dat ik voor ogen heb, maar weet dat je nu al van harte welkom bent voor de schrijfretreat 2022 De weg van liefde (Datum nog nader af te stemmen met Maartje Schonefeld).
Volg ons
Het is nu februari 2022. Er is op dit moment nog geen sprake van bouw-werkzaamheden aan het project. Volg de blogs als je benieuwd bent naar ons avontuur op de Rocca di Codiponte!
In beweging komen. Je leest het overal. Maar wat is ‘in beweging komen‘ eigenlijk? Natuurlijk begrijp je het Nederlands. Maar wat houdt ‘in beweging komen’ precies in? Wat betekent ‘in beweging komen’?
In beweging komen
Het eerste waar je aandacht naartoe zal gaan bij ‘in beweging komen’ zal vast richting je lijf zijn. Maar hoe doe je dat als je lijf op slot is gegaan na het verlies van je ouder(s)? Als het ware is verstard? Hoe kom je in beweging? Lopen? Hardlopen? Fietsen? Mountainbiken? Yoga? Hoe begin je? Hoe bouw je het op, zodat je het voor langere tijd vol gaat houden?
Van de beerput af komen
In beweging komen met je lijf is belangrijk om geblokkeerde energiestromen weer op gang te brengen. Maar het is niet de enige manier waarop je in beweging kunt komen. Er is ook nog een hele andere manier van in beweging komen. Een manier die van minstens evenveel belang is in een verlaat rouwproces. En ook dat is beweging doordoen. Namelijk door op te houden op de beerput te blijven zitten, uit angst voor wat er allemaal in zit. Weten dat het er is (en het zelfs zelf beerput noemen!). Maar de voorkeur geven aan negeren (nee hoor: ik heb er geen last van). Aan bagatelliseren (nee hoor: dat is al zo lang geleden). Aan doorgaan (nee hoor: ik ga niet achterom kijken. Ik krijg mijn ouder(s) er toch niet mee terug).
In beweging komen
Kom in beweging. Zet de stap. Neem deel aan een basisworkshop Verlaat Verdriet. Of een basisworkshop Dubbel Ouderverlies. Maak een afspraak met Titia Liese om te onderzoeken hoe het zit bij jou. Wat je nodig hebt. Wat bij jou past. Lees over de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Lees over de ervaringen van andere Verlaat Verdriet-ers. Over wat andere Verlaat Verdriet-ers in hun proces heeft geholpen.
Innerlijk besluit
Neem een innerlijk besluit het proces aan te gaan. Jouw verlate rouwproces aan te gaan. Je hebt een leven te winnen.
Wie was de man die jouw vader is?
De man die jouw vader is, is niet alleen jouw vader. Hij is ook de man die samen met jouw moeder jou heeft gekregen. Op welke manier was je vader de man van je moeder? Op welke manier maakte je vader deel uit van jouw leven? Van het gezinsleven?
Wie was je vader als zoon van zijn moeder? Als zoon van zijn vader? Hoe was je vader als broer(tje)?
Waarvan hield je vader als kind? Waarvan hield hij als volwassene?
Hoe was je vader als leerling? Welk beroep had je vader? Hoe was hij als collega? Als vriend?
Welke rol speelde je vader als opvoeder? Wat betekende je vader voor jou als kind? Wat betekent je vader in je leven van nu?
Geef je vader een nieuwe plek in je leven als volwassene. De vader die heeft geleefd, in plaats van verbonden te zijn aan de vader die dood is.
Download gratis
Herinneringsboek Vader helpt je, aan de hand van tal van vragen, als een journalist te werk te gaan. Het leven van je vader te reconstrueren. Hem – opnieuw – te ontdekken. Wie was de man, die jouw vader is?
‘Ik moest eerst teruggaan, om verder te kunnen’ verzuchtte jaren geleden een Verlaat Verdriet-ster tijdens haar intense en intensieve verlate rouwproces. ‘Ik kon pas verder toen ik de realiteit onder ogen had gezien van mijn eigen ervaringen. Maar vooral toen ik mijn moeder een nieuwe plek had gegeven in mijn leven van nu. Mijn moeder, met haar eigen geschiedenis. Mijn moeder, die heeft geleefd. In plaats van altijd verbonden te zijn aan de moeder die dood is.
Download gratis
Herinneringsboek Moeder helpt je, aan de hand van tal van vragen als een heuse journalist te werk te gaan. Het leven van je moeder te reconstrueren. Haar – opnieuw – te ontdekken. Wie was de vrouw, die jouw moeder is.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.
