De schoonheid van littekens

Schoonheid

Soms voel je dat er iets in je gaande is. Er gebeurt iets. Verandert iets. Maar wat, dat kun je niet pakken. Je kunt het nog niet in woorden uitdrukken. Inmiddels ben ik gelukkig ervaren genoeg in innerlijke veranderprocessen om niet in paniek te schieten. Het proces z’n gang te laten gaan. Ik herinner me hoe ik, lang geleden – in een tijd van ook zo’n innerlijke aardverschuiving – aan mijn inmiddels overleden collega Marijke, religiewetenschapper en ritueelbegeleider vroeg: ‘Marijk, denk jij dat reïncarnatie in levenden lijve mogelijk is?’ ‘JA’ antwoordde Marijke onmiddellijk en hardgrondig. Waarmee ze mij voor altijd geruststelde over innerlijke processen. Ook als die innerlijke veranderingsprocessen voelen als aardverschuivingen. Als reïncarnatie in levenden lijve. Ik leerde de schoonheid zien van Verlaat Verdriet en verlate rouw. Marijke: voor altijd dank hiervoor.

In deze tijd maak ik weer zo’n innerlijk veranderproces mee. Ik heb een paar grote besluiten genomen. Besluiten die heel veel doen. Die van grote invloed zijn, niet alleen  op mijn binnenwereld, maar ook op een wereld buiten mij. Waarin mijn binnenwereld en de buitenwereld met enige regelmaat niet op elkaar aangesloten (b)lijken te zijn.

Implosie

Gisteren bracht ik een bezoek aan de tentoonstelling van Levi van Veluw in Singer Museum in Laren. Bij deze tentoonstelling vielen mijn binnenwereld en de buitenwereld weer even helemaal samen. Implosie, the collaps of cohesion is een van zijn werken van deze tentoonstelling (zie beeld bovenaan deze blog). Op deze bijzondere expositie kom ik terug in een volgende blog. Mocht dit alvast jouw nieuwsgierigheid wekken: kijk op de site van Singer Museum Laren.

De schoonheid van littekens

De besluiten die ik heb genomen brengen veel teweeg in mijn binnenwereld. In mijn binnenwereld worden op een bijzondere manier oude thema’s aangeraakt. Thema’s van verlies. Van verdriet. Gevoelens van ontreddering en machteloosheid. Van rouw. Ik ben mij er weer van bewust wat breuk in mijn binnenwereld heeft veroorzaakt. Heeft betekend. Nu nog in mijn leven betekent. Mooi en bijzonder om dan een boek op mijn pad te krijgen van filosoof Daniël Schreiber: Thuis. Vandaag in huis gekregen. En meteen begonnen aan het laatste hoofdstuk: De schoonheid van littekens. Ook over dit boek in een volgende blog meer.

Lees meer

Vooral nooit prooi worden!

‘Titia, een hond kan niet laten zien dat hij ziek is. Dan wordt hij prooi.’ vertelde mijn buurman – bioloog van z’n vak – me een tijd geleden over de zieke hond van mijn andere buurman.

Zijn opmerking resoneerde bij me. Gaat nog regelmatig door mijn hoofd. Zo ook zojuist, terwijl ik op het roeiapparaat zit in de oefenruimte van de fysiotherapiepraktijk. Eergisteren kreeg ik een dry-needling behandeling in mijn bovenbeen, die nog pijnlijk na zeurt. ‘Ga maar wat extra’s doen’ bedacht ik. En zo zit ik, al denkend, op het roeiapparaat. En constateer tot mijn plezier dat mijn roeislagen krachtiger zijn dan ze normaal zijn.

Mijn gedachten gaan naar de foto die ik gisteren kreeg aangeleverd om bij het artikel Vroeg verloren te plaatsen. Een jolige foto van het jolige gezin van de interviewster (zo bleek mij later). ‘Die ga ik niet plaatsen in mijn blog’ besloot ik meteen. ‘Is het echt persé nodig een jolige foto van je jolige gezin te plaatsen bij een documentaire die Vroeg verloren heet? Om aandacht te trekken? (wat misschien wel moet als je ‘influencer’ bent. Vorm boven inhoud. Buitenkant boven binnenkant. Ik weet het niet. Ik ken het ‘vak’ van ‘influencer’ niet).

Hoe dan ook gaat, gezeten op het roeiapparaat, de gedachte door me heen: is dat waarom wij, net als andere zoogdieren, moeten laten zien: ‘Ik red me wel!’ ‘Met mij niks aan de hand!’ Omdat we anders prooi worden?

Zomaar wat gedachten op een donderdagochtend in juni 2024. Op het roeiapparaat in de oefenruimte van de fysiotherapiepraktijk aan een laan in Nunspeet.

VPRO op 11 juli 2024: Vroeg verloren; met Liesbeth Rasker

Vandaag kreeg ik het verzoek van Hazazah Pictures onderstaand artikel te delen in mijn Verlaat Verdriet-netwerk.

Artikel Hazazah Pictures

Een intieme verkenning van rouw en herinnering

Op donderdag 11 juli 2024 gaat de aangrijpende documentaire Vroeg verloren in première op VPRO. Deze 55 minuten durende film, geregisseerd door Tessa Louise Pope en geproduceerd door Hazazah Pictures in co-productie met VPRO, belooft een diepe en persoonlijke blik op de impact van verlies.

Een persoonlijk verhaal over rouw

Vroeg verloren volgt het verhaal van journalist en influencer Liesbeth Rasker, die op 10-jarige leeftijd haar moeder verloor. Liesbeth neemt ons mee op haar reis door de herinneringen aan dit verlies, waarbij ze onderzoekt hoe dit haar leven heeft gevormd. Hoe ervoer ze het verlies van haar moeder als kind? Waar blijft de liefde na zo’n groot verlies en welke copingstrategieën ontwikkelen zich? De film biedt een ontroerend inzicht in rouwverwerking en toont hoe anderen met vergelijkbare ervaringen omgaan.

De documentaire is niet alleen een persoonlijke reflectie van Liesbeth, maar ook een universeel verhaal over rouw en herstel. In Vroeg verloren gaat Liesbeth in gesprek met verschillende lotgenoten en gezinsleden, elk met hun unieke manier van omgaan met verlies. Door deze gesprekken biedt de film een breder perspectief op rouwverwerking en toont het dat iedereen zijn eigen pad bewandelt in het verwerken van een groot verlies.

Vroeg verloren

Vroeg verloren is een film die niet alleen ontroert, maar ook inzichten biedt in een onderwerp dat vaak moeilijk te bespreken is. Het laat zien hoe je een band kunt behouden met een overleden dierbare en welke uitdagingen je later in het leven kunt tegenkomen na zo’n groot verlies. Voor iedereen die ooit met rouw te maken heeft gehad of iemand kent die een groot verlies heeft meegemaakt, biedt deze documentaire herkenning, troost en nieuwe inzichten.

Must see

Een must-see voor iedereen die geïnteresseerd is in de menselijke ervaring van rouw en herstel. De film biedt een unieke kans om te zien hoe mensen omgaan met verlies en hoe herinneringen ons kunnen helpen helen.

Datum & tijd: donderdag 11 juli 2024, NPO2, 22.10 uur
Regie: Tessa Louise Pope
Producent: Hazazah Pictures
Omroep: VPRO

Lees meer

Vroeg verloren

Boeken van Verlaat Verdriet-deskundige Titia Liese

Geerte Cammeraat: Water-Stilte-Quest in augustus 2024

Geerte Cammeraat

Vorige week kreeg ik een berichtje van Geerte Cammeraat met de vraag of ik de Water-Stilte-Quest – die ze in augustus in samenwerking met Isabelle Vitoz aanbiedt – zou willen delen in mijn netwerk. Verlaat Verdriet-ers die mij al langer volgen weten dat ik jarenlang intens en intensief heb samengewerkt met Geerte, onder meer in onze jaartraining De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet. Isabelle Vitoz was deelneemster aan een van de eerste jaartrainingen.

Na een samenwerking van ruim tien jaar in onze jaartraining was het voor ons beiden tijd om onze wegen in andere vormen te vervolgen. Contact hebben we altijd gehouden, ook als ons contact op een lager pitje stond. Vanochtend spraken we elkaar aan de telefoon. Zoals altijd met ons het geval is geweest: ook als we niet samenwerken blijken onze levens- en werkthema’s synchroon te lopen. Geerte in haar sjamanistische werk, ikzelf in mijn Verlaat Verdriet-werk. Met liefde geef ik daarom de Water-Stilte-Quest van Geerte aan je door.

Water-Stilte-Quest

Wil je dieper op onderzoek in een meerdaagse retraite naar hoe jij:

  • met jouw hoofd tot rust komt;
  • met meer bezieling en balans in het leven kunt staan;
  • jezelf een veilige basis kunt geven;
  • je dieper kunt verbinden met de natuur;
  • met mildheid en zachtheid leert kijken naar jezelf;
  • jezelf volledig lief kunt hebben;
  • meer kunt gaan genieten in het moment?

Vier dagen en nachten in stilte. Met de spiegeling en stroming van het water in de natuur. Dicht bij jouw stroom, dicht bij jouw natuur. Gewaar worden hoe het leven door jou heen stroomt. Waar het stagneert en hoe de spiegeling jou ten diepste mag raken. Vier dagen en nachten leven en slapen rond het water. Samen een gemeenschap vormen. Met jezelf zijn, met elkaar zijn, de stilte laten spreken. Ondersteund door afgestemde ceremonies. Laat jezelf inspireren, voeden en koesteren. In de bedding van de gemeenschap. Water Stilte Quest van 3 – 9 augustus 2024

Isis Sofia

We vertoeven met het basiskamp op een prachtig ongerept stuk natuur van het landgoed van Isis Sofia in het buitengebied van Dalfsen. Hier is ruimte om je shelter op te zetten, in stilte samen te komen aan het water. Ceremonies en meditaties te doen. Geraakt en gevoed te worden.

Ervaringen in het afgelopen jaar

  • ‘Vier dagen op mezelf in stilte in de natuur om dichter bij mijn bron – bij mezelf – te komen. Me dagelijks verbinden met het water en me door de natuur laten spiegelen. Een reis naar binnen.’
  • ‘De kracht van de stilte in mezelf opnieuw ontdekken. Het verblijf in de natuur, de dagelijkse rituelen bij het water.’
  • ‘In verbinding met mezelf, met elkaar. Het heeft me dichter bij mezelf gebracht. Ik voel me krachtiger, meer in mezelf; neem mezelf meer serieus en hoef me niet meer met anderen te vergelijken.’
  • ‘Een prachtig, creatief en inspirerend avontuur met elkaar in bijzonder liefdevolle begeleiding.’

Lees meer

NB

De Water-Stilte-Quest is geen aanbod specifiek voor Verlaat Verdriet-ers.
De Water-Stilte-Quest is wel aanbod specifiek voor vrouwen.

Verlaat Verdriet-ers, hulpverleners en kennis van zaken

In mijn optiek is het een wijdverbreide en hardnekkige misvatting dat kinderen het verlies van hun ouder(s) in hun jeugd zouden kunnen verwerken (mocht er al een definitie bestaan van succesvol verwerken van het onomkeerbare verlies van je ouder(s) in je jeugd. En mocht die definitie bestaan dan zou ik die definitie graag eens zien). Kinderen kunnen geholpen worden het verdriet om een overleden ouder in goede banen te leiden. Wat het onomkeerbare verlies in je leven aanricht kun je pas weten als je volwassen bent. Dan pas kun je onderzoeken wat de dood van je ouder in je leven heeft betekend voor de ontwikkeling van je identiteit. Voor wie je bent geworden. Dan pas kun je onderzoeken wat de overlevingspatronen die je hebt ontwikkeld voor je hebben gedaan. En wat ze nu tegen je doen.

Zoeken & ontdekken

Volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren kunnen een leven lang zoekend zijn. ‘Er is iets met me aan de hand. Er klopt iets niet. Maar wat?’ Deze Verlaat Verdriet-ers hebben behoefte aan een hulpverlener die een meer dan oppervlakkige kennis heeft van de gevolgen van jong ouderverlies in de volwassenheid. Die de vinger op zere plekken weet te leggen, wetend hoe kwetsbaar deze plekken kunnen zijn. Die de Verlaat Verdriet-er kan helpen relevante thema’s te ontdekken in haar/zijn verhaal van verlies, rouw, overleven en leven. Zo dat je als Verlaat Verdriet-er een innerlijk besluit kunt nemen. Ben ik een Verlaat Verdriet-er? Of ben ik geen Verlaat Verdriet-er? Wat betekent het voor mij om te erkennen dat ik een Verlaat Verdriet-er ben? En wat staat me dan te doen?

Ontkennen

Andere volwassenen hebben het idee: ik hoef er niet meer om te huilen. Dus ik heb er geen last van. Deze Verlaat Verdriet-ers zien thema’s in hun leven als karaktertrekken Zoals bijvoorbeeld: ‘Ik heb nu eenmaal aanleg voor depressies.’ ‘Ik ben nu eenmaal een control-freak.’ ‘Ik voel me nu eenmaal anders dan anderen’.  Zij relateren gevoelige thema’s in hun leven niet aan het vroege verlies van hun ouder. Ze zetten daarmee niet alleen zichzelf op het verkeerde been, maar ook hulpverleners.’ ‘Nee hoor, dat is al zo lang geleden, daar heb ik geen last van.’ ‘Nee hoor, nooit last van gehad.’
Deze Verlaat Verdriet-ers hebben behoefte aan een hulpverlener met een meer dan oppervlakkige kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw. Een hulpverlener die in staat is te luisteren. Die de valkuilen kent. De kwetsbare plekken. Een hulpverlener ook die de Verlaat Verdriet-er ziet en behandelt als gelijkwaardige volwassene. Als iemand die geleerd heeft over dood, en over overleven. Mogelijk meer dan de hulpverlener zelf.

Erkennen

Weer andere Verlaat Verdriet-ers zijn zich ervan bewust (geworden) dat thema’s die in hun leven spelen voortkomen uit het vroege verlies van hun ouder. Deze Verlaat Verdriet-ers zijn (schoorvoetend) bereid hun verlate rouwproces aan te gaan. Ze hebben in de allereerste plaats behoefte aan een hulpverlener die bereid is de Verlaat Verdriet-er op weg te helpen. Te inspireren. Te ondersteunen en te bemoedigen in dit proces van onderzoeken, van verwerken en helen. Deze Verlaat Verdriet-ers hebben het nodig zich gezien te voelen. Gehoord. Door een hulpverlener die bereid is – en in staat is – te luisteren. Een hulpverlener die gedegen kennis heeft van de gevolgen van jong ouderverlies in de volwassenheid. Die zich heeft verdiept in de specifieke dynamiek van verlate rouw. In de complicaties en de gelaagdheid van Verlaat Verdriet.

Zien

Rouw kent geen tijd

Lezen

 

Mijn vader is een foto: Joep van Deudekom

Vorige week plaatste ik mijn blog over het artikel van cabaretier Joep van Deudekom in PLUS-Magazine, waarin hij schrijft over zijn vader – en over wat het vroege verlies van zijn vader voor hem heeft betekend, en nu nog betekent.
Joep van Deudekom (1960) was 6 jaar toen hij zijn vader verloor.

Ik deel hier graag zijn herkenbare lied met je: Mijn vader is een foto.

MIJN VADER IS EEN FOTO

Mijn vader is een foto
Van een man van 41
Je ziet iets van een glimlach
Dat wat aardigs doet vermoeden
En als ik aan hem denk
Is hij altijd even oud
Mijn vader is een foto
Geen gezeur, geen stem, geen goed of fout

Het verdriet is afgesleten
Het gemis, allang vergeten
Al is er soms een flits
Van een man die naar me lacht
Of zijn dat de verhalen
Dezelfde paar verhalen
Waarbij ik in de jaren
Beelden heb bedacht 

Een oude onbekende
Een foto in een lijst
Terwijl ik verder ging
Is hij steeds blijven staan
De beelden, die vervagen
Van een man die niet meer is
En wat is het toch merkwaardig
Dat ik die man steeds vaker mis

Mijn vader is een foto
Van een man van 41
En ik vraag me steeds meer af
Hoeveel van jou zit er in mij
En nu nadert het moment
Nadert het moment
Nadert het moment
Dan ben ik even oud als jij

Luisteren

Lees meer

Verlaat Verdriet-ers, seksualiteit en seksuele identiteit

Seksualiteit

‘Titia, besef je dat je in alles wat je schrijft en vertelt over Verlaat Verdriet– en verlate rouwthema’s eigenlijk nooit schrijft over thema’s rondom seksualiteit?’ Deze vraag kreeg ik een paar jaar geleden van een Verlaat Verdriet-er die zich verdiept heeft in Verlaat Verdriet en verlate rouw. Ik had het zelf wel eens geregistreerd, maar heb daar toen verder niet echt iets mee gedaan (behalve onthouden waar deze Verlaat Verdriet-er mij  op attent maakte).

Seksuele identiteit

Zelf heb ik in mijn leven seksualiteit nooit als ‘probleemgebied’ ervaren. Heb daardoor eigenlijk nooit de behoefte gevoeld me in thema’s rondom seksualiteit te verdiepen. Iets uit mijn puberteit, tot vrij ver in mijn adolescentie, is me wel bijgebleven. Ik keek altijd naar vrouwen. Keek naar hoe ze deden. Hoe ze zich kleedden. Zich opmaakten. Hoe ze zich presenteerden. Bewogen. Spraken. Hoe ze zich gedroegen in gezelschap. Dat leek wel een beetje een obsessie waarover ik me van tijd tot tijd afvroeg of ik mogelijk eigenlijk op vrouwen viel. Tot ik het boek las van Hope Edelman Zonder Moeder. In dit boek las ik hoe dochters zonder moeder kijken naar andere vrouwen. Ze observeren. Willen zien hoe ze zich kleden. Hoe ze bewegen. Spreken. Zich manifesteren. Oh, dacht ik. Zit dat zo. Ik begrijp het. Daarmee was het thema voor mijzelf uit de wereld.

Seksualiteit is dus niet een gebied, ook niet in Verlaat Verdriet-verband, waarop ik me heb toegelegd. Maar ik weet dat thema’s rondom seksualiteit en seksuele identiteit wel degelijk spelen bij Verlaat Verdriet-ers. Of die Verlaat Verdriet-ers nu man zijn. Of vrouw.

Bijvoorbeeld

  • Werd er in jouw gezin van herkomst open gesproken over seksualiteit? Hoe ging dat in z’n werk?
  • Wie lichtte jou voor? Hoe ging dat in z’n werk?
  • Met wie kon jij intieme details delen over je ontluikende seksualiteit? Hoe ging dat in z’n werk?
  • Wie steunde jou in je zoektocht naar je seksuele identiteit? Hoe ging dat in z’n werk?
  • Welke keuzen ten aanzien van seksualiteit heb je gemaakt in jouw jeugd / jouw adolescentie? Wat betekende dat?
  • Hoe ben je omgegaan met die keuzes? Wat betekende dat?
  • Voor welke soort relatie(s) heb jij gekozen? Wat betekende dat?
  • Ben je tevreden met de relatie(s) die je nu hebt?
    • Wat heb je gemist?
    • Wat mis je?
    • Waar geniet je van?
    • Wat zou je anders willen?
  • Welke rol
    • heeft jouw tekort aan zelfvertrouwen gespeeld?
    • speelt jouw tekort aan zelfvertrouwen?
    • heeft jouw onvermogen om grenzen te stellen gespeeld?
    • speelt jouw onvermogen om grenzen te stellen?
    • heeft jouw onderontwikkelde gevoel van eigenwaarde gespeelt?
    • speelt jouw onderontwikkelde gevoel van eigenwaarde?
  • In geval van seksueel misbruik in je jeugd
    • wat gebeurde er?
    • met wie heb je dat kunnen delen?
    • wie kwam er voor jou op?
    • welke rol speelt dat nu nog in jouw leven?

Verlaat Verdriet en seksualiteit

Verlaat Verdriet-ers en seksualiteit is thematiek waaraan ik (te) weinig aandacht heb besteed om daar werkelijk zinnige dingen over te melden. Wel ben ik ervan overtuigd dat ook deze thematiek bij Verlaat Verdriet-ers goed en degelijk ervarings-gebaseerd onderzoek kan gebruiken.
Ben je Verlaat Verdriet-er?
Resoneert dit bij jou?
Er ligt een bijzondere wereld voor onderzoek voor je open!

Lezen

Zonder Moeder
(Alleen tweedehands te koop – en dus duur!)

Eva Hoeke: Een nieuwe richting in

In Volkskrant Magazine van vandaag (8 juni 2024) een mooie column van Eva Hoeke over haarzelf en de betekenis die het verlies van haar vader voor haar door de jaren heen heeft gehad – en vandaag de dag nog steeds heeft (Rob Hoeke, zanger, pianist, songwriter. The Rob Hoeke Rhythm & Blues Group. 1939-1999). Eva Hoeke was 20 jaar toen ze haar vader verloor.

Een nieuwe richting in

Ik kan helaas niet de hele column met jullie delen, maar een citaat uit de column wel. De integrale column Een nieuwe richting in is de moeite van het lezen zeer waard. Dus mocht je ergens Volkskrant Magazine van 6 juni 2024 tegenkomen: lees vooral de column van Eva Hoeke: Een nieuwe richting in.

…… Wat ik níét had voorzien, is hoe een lullig, zwart-wit artikeltje in de zijdeur van een tweedehands Toyota me 25 jaar later een nieuwe richting in zou gidsen. Elke keer wanneer ik nu de auto in stap zie ik hem zitten, mijn vader met zijn lange, donkere haar, de mond achter een volle snor, zonder te lachen, de kwetsbaarheid die hij desondanks uitstraalt, en omdat hij daar zit zeg ik ‘hallo’, hardop, ‘hoi papa’. Soms vertel ik er wat bij, soms niet. Soms zie ik alleen de weg, de lucht, en speelt er een piano in mijn hoofd, een blues. Het is een flinter saamhorigheid, een trilling, meer is het niet. Maar het is er……

Lees ook

Het is nooit te laat voor verlate rouw

Dochter van twee Verlaat Verdriet-ers

Vorige week op Terschelling ontmoette ik Alberta. Meer dan tien jaar geleden was Alberta deelneemster aan de biografische cursus De reis van je leven op Terschelling die ik indertijd gaf, samen met ritueelbegeleidster Marijke Serné.

Vader

Alberta, nu 70+, verloor niet zelf jong een ouder, maar is de dochter van twee Verlaat Verdriet-ers. Haar vader verloor als heel jong kind zijn vader. Hij bleef achter met zijn moeder en zijn broertje. Abrupt werden beide nog zo jonge kinderen uit huis geplaatst. De vader van Alberta kwam terecht in een liefdeloos, hardvochtig pleeggezin waar hij opgroeide tot een zwaar beschadigde, kwetsbare en emotioneel gehandicapte man. Zijn moeder en zijn broertje heeft hij nooit meer gezien.

Moeder

Haar moeder verloor als heel jong kind haar moeder. Ze werd geboren in een samengesteld gezin waar al eerder ingrijpende verliezen waren geleden. Na de lagere school moest haar moeder als dienstmeisje de kost verdienen. Ook zij was zwaar beschadigd, emotioneel instabiel, met een kwetsbare fysieke gezondheid.

Alberta

Na de geboorte van Alberta volgden in rap tempo nog zes andere kinderen. Zoveel mogelijk kinderen, was de mening van de pastoor. De kwetsbare geestelijke en fysieke gezondheid van de moeder, die haar ongeschikt maakten om zo’n groot gezin te runnen, was van ondergeschikt belang. Haar moeder leunde zwaar op Alberta, haar oudste kind. Vanaf haar aller-vroegste jeugd werd Alberta belast met taken die ze helemaal niet aankon.

De reis van je leven

In de week van De reis van je leven was me al duidelijk geworden hoezeer Alberta had geleden als kind van twee zwaar beschadigde Verlaat Verdriet-ers. Hoeveel invloed dat heeft gehad op haar moeizame leven. ‘De reis van je leven is voor mij het begin geweest van mijn zoektocht. De zoektocht naar ‘wie ben ik eigenlijk’ vertelt Alberta me als ik haar spreek op Terschelling. ‘Wie was mijn vader? Wie was mijn moeder? En wie ben ik? Meer dan tien jaar heb ik gewerkt om de puzzelstukjes bij elkaar te zoeken. In de loop van die jaren schreef ik aan mijn verhaal. Mijn levensverhaal. Wil je het lezen?’

Terug van Terschelling vind ik het boek van Alberta in mijn brievenbus. Ik ben gaan lezen. Herken haar verhaal uit De reis van je leven. Haar moeizame leven. Lees over de helende werking van de puzzelstukjes die in elkaar zijn gelegd. Die woorden hebben gekregen. Betekenis. ‘Ik had niet durven hopen dat het werken aan de verhalen me zo zou helpen en me zoveel moois zou brengen’ schrijft Alberta in haar nawoord.

Lees meer

Verlaat Verdriet (Ver)WerkboekTips voor mensen in je omgeving, blz 181 e.v.
Bestellen 

NB

In verband met de privacy is dit bericht met aanpassingen geanonimiseerd.

Jong ouderverlies, educatie en cultuur

Kinderen die een ouder verliezen door de dood verliezen veel meer dan die ouder alleen. Kinderen die een ouder verliezen door de dood verliezen ook geborgenheid. Veiligheid. Continuïteit. Vertrouwen. Kinderen die een ouder verliezen door de dood verliezen ook educatie van de ouder die is overleden. Ze verliezen ook de cultuur van de ouder die er niet meer is.

Educatie en cultuur

Je verliest de educatie en de cultuur van jouw overleden ouder. Je verliest de manier van opvoeden van jouw overleden ouder. De kennis. De kunde. Haar/zijn interesses. Haar/zijn levensovertuiging. Geloofsovertuiging. Politieke opvattingen. Sport. Kunst. Liefde voor boeken. De liefde, de zorg, de aandacht van de ouder die er niet meer is. De normen en de waarden die belangrijk waren voor jouw overleden ouder. Wat vond jouw overleden ouder belangrijk in het leven. Wat betekende jij voor jouw overleden ouder. En wat wilde jouw overleden ouder doorgeven aan jou. Wat betekende de manier van opvoeden van jouw overleden ouder voor jouw gevoel van eigenwaarde. Voor jouw identiteit. Jouw gevoel van bestaansrecht. Voor jouw zelfvertrouwen.

Mijn vader

…. ‘Mijn vader had een werkplaats in de grote schuur naast ons huis. Altijd was ik bij hem te vinden als hij daar aan het werk was. Hij leerde me alles over gereedschap. Over hoe je dingen moet doen. Hoe je dingen moet maken. Ik was 9 jaar toen hij plotseling overleed.’….. 

Mijn moeder

….. ‘Mijn moeder overleed toen ik 12 jaar was. Ze is lange tijd ziek geweest. Gezinsverzorgsters kwamen en gingen. Anderhalf jaar na het overlijden van mijn moeder kwam de nieuwe vrouw van mijn vader bij ons in huis. Zij wilde in nieuwe start maken. Er kwamen nieuwe meubels in huis. Wat van mijn moeder was geweest verdween. Waarheen? Ik heb geen idee.’……..

Om over na te denken

  • Hoe was de samenstelling van jouw gezin van herkomst voor het overlijden van jouw ouder;
  • Welke plaats nam jij in;
  • Omschrijf in een paar zinnen de gezinscultuur in jouw gezin van herkomst voor het overlijden van jouw ouder (als je te jong was voor eigen herinneringen probeer dan op een andere manier kenmerken te achterhalen van de gezinscultuur voor het overlijden van jouw ouder);
  • Noem drie waardevolle overtuigingen voor het leven die jij leerde van jouw overleden ouder;
  • Welke veranderingen vonden plaats in jouw gezin van herkomst na het overlijden van jouw ouder;
  • Wat betekenden die veranderingen voor jou?
  • Wat betekenen die veranderingen in jouw leven van nu?

Lezen

Teruggaan om verder te kunnen 

Zien

Rouw kent geen tijd: Het mijnenveld