• | |

    Schuldgevoel: extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    DE LEVENSLANGE INVLOED VAN HET VROEGE VERLIES VAN EEN OUDER

    Extra complicerende factoren

    In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. En daarmee nieuwe perspectieven.

    Schuldgevoel

    ‘Mijn vader werd ziek toen ik 15 jaar was. Hij ging heel snel achteruit en werd steeds meer hulp-afhankelijk. Ik was 15 jaar en wilde niet voor mijn vader zorgen. Ik wilde op stap met mijn vrienden. Feesten. De kroeg in. Laat thuiskomen. Op mijn 16e overleed hij. Nog altijd vind ik het verschrikkelijk dat ik dat nooit meer goed kan maken met hem. Man, 43 jaar, 16 jaar toen hij zijn vader verloor. Zijn vader werd 47 jaar.

    Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

    • Wat is er bij mij gebeurd?
    • Wat betekende dat voor mij?
    • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
    • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
    • Wat ga ik daarmee doen?

    Verlaat Verdriet

    De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

    Verlate rouw

    Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een tocht door een mijnenveld.

    • Je moet teruggaan in de tijd;
    • Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
    • Angst voor verandering speelt je parten;
    • Overlevingspatronen steken de kop op;
    • Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
    • Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
    • Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

    Tips

  • | | |

    Mijn vader hoefde eigenlijk geen kinderen

    DoorTitia Liese

    ‘Mijn vader hoefde eigenlijk geen kinderen’ vertelt een deelnemer aan de workshop Verlaat Verdriet. Mijn moeder wilde dat absoluut wel. Ze heeft doorgezet. Eerst ben ik geboren, drie jaar later kwam mijn zusje. Toen we er eenmaal waren heeft mijn vader ons wel geaccepteerd. Een soort van, zeg maar. Dat deed hij door zich zo weinig mogelijk met ons te bemoeien. Hij was altijd weg. Aan het werk.

    Moeder

    Toen ik twaalf was werd mijn moeder ziek. Ze is een jaar ziek geweest. In die tijd zorgde een buurvrouw uit de buurt zoveel mogelijk voor mijn moeder. En voor mij en mijn zusje. Mijn vader ging op dezelfde voet verder als daarvoor. Altijd weg. Aan het werk.

    Vader

    Op mijn dertiende overleed mijn moeder. Ook daarna ging mijn vader op dezelfde voet door. Altijd weg. Aan het werk. Maar hij was niet alleen overdag weg. Het gebeurde ook dat hij ’s nachts niet thuis was. “Als je moeder niet was overleden zouden je ouders zijn gescheiden. Dat weet ik zeker” zei de buurvrouw die vroeger voor ons heeft gezorgd toen ik haar onlangs opzocht.

    Opa

    De relatie met mijn vader is wel verbeterd. Maar eigenlijk is de afstand nog altijd groot. Ik zie dat hij wel een leuke opa is voor het zoontje van mijn zusje. “Je kunt het dus wel” denk ik dan. “Waarom niet met ons?” ‘

  • | |

    Over gevoelens en emoties: schuldgevoelens

    DoorTitia Liese

    Machteloos

    Veel volwassenen die jong een ouder hebben verloren, hebben zich als kind niet gezien en niet gehoord gevoeld. Er voltrok zich in hun leven een ramp die voorgoed alles veranderde. Het kind  stond aan de kant en kon niets doen om deze ramp te voorkomen. Op het moment dat het onomkeerbare verlies het leven voorgoed veranderde, moest het kind dus machteloos toezien hoe alles anders werd.

    Niet gezien en niet gehoord

    Bijna niets is zo pijnlijk en zo desastreus voor mensen – en dus ook voor kinderen – als zich niet gezien te voelen. Niet gehoord. De kans is daarom groot dat deze kinderen –  als reactie – zichzelf schuld zijn gaan geven aan de dood van de ouder. Liever jezelf de schuld geven van wat er gebeurt, dan te moeten leven met het gevoel er niet toe te doen. En eigenlijk helemaal niet te bestaan.

    Schuldgevoelens

    Als deze schuldgevoelens niet worden herkend als plaatsvervangers voor heel andere gevoelens, maar zijn behandeld als reële schuldgevoelens, kun je een leven lang schuldgevoelens met je meedragen. Schuldgevoelens die oorspronkelijk niets met schuld te maken hebben.

    De reden om op deze plaats wat uitgebreider op schuldgevoelens in te gaan is dat het niet zo heel vaak voorkomt dat gevoelens van schuld als (mede)veroorzaker van het overlijden van de ouder worden genoemd. (Namelijk schuld omdat je iets – fout– gedaan hebt.) Terwijl wel soms gevoelens van tekortschieten worden genoemd. (Namelijk schuld omdat je iets nagelaten hebt).

    Nu

    Het is daarom raadzaam er attent op te zijn of gevoelens van schuld ten aanzien van de dood van je ouder bij jou gespeeld hebben of spelen. En in welke vorm deze gevoelens zich in dat geval voor hebben gedaan. Of zich nu nog bij je voor doen.

    De weg naar heling

    De weg naar heling gaat voor een Verlaat Verdriet-er in stapjes.
    Bijvoorbeeld door te onderkennen wat ‘schuldgevoel’ betekent voor jou.

    Lees meer

    Lees hoofdstuk 11 Gevoelens en emoties. Bladzijde 100.
    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

  • | |

    Van levenslang naar levenslange invloed

    DoorTitia Liese

    Zondagavond 16 mei 2021. Ik kom thuis van een lange wandeling op Landgoed Welna.
    Welna. Een bijzondere plek. Een plek met een geschiedenis. Ook voor mij.
    Niet in de laatste plaats door de ruimte die ik daar een aantal keren heb gehuurd voor workshops.

    Workshops

    De allereerste workshop voor Dochters zonder Moeder (rond 1995). Meer workshops op deze bijzondere plek volgden. Verlaat Verdriet-workshops. Workshops Dubbel Ouderverlies. Kleine groepjes. Onze eigen kookster/dochter-zonder-moeder Andrea die ons verzorgde met heerlijke maaltijden. Het Grote Huis Welna van eigenares Ida/ dochter-zonder-vader. De Buys Ballot werkruimte. De Koepel. Bos. Hei. Ruimte. Spanning: hoe zal het gaan?

    Herinneringen

    Herinneringen komen boven als ik hier rondloop. Al wandelend gaan de deelnemers aan deze workshops door mijn hoofd. Het begin van mijn Verlaat Verdriet-werk. Mijn eigen ontdekking van het verschil tussen ‘Ik heb levenslang, en dat is vooral de schuld van mijn stiefmoeder’ naar een levenslange ontdekkingstocht. Naar mijzelf. Naar de invloed van jong ouderverlies op de langere termijn. Niet alleen bij mijzelf, maar ook mij andere volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren.
    Bijzonder. Pijnlijk. Verdrietig. Wanhopig makend. Schokkend. Maar ook vreugdevol. En van een heel bijzondere schoonheid.
    Hoe zal het gaan met de deelnemers van deze eerste workshops op Welna?

    Een nieuw begin

    Een bijzondere avond. Op een bijzondere plek. Met onverwacht mooi weer. In plaats van de voorspelde regen lichte het bos op in het heldere, frisse groen van de nieuwe, jonge blaadjes. Er is altijd een nieuw begin.