De draad enzovoort

Gepubliceerd op donderdag
Beantwoorden

Terug van drieënhalve week vakantie op Terschelling. In de loop van de weken verdween mijn Verlaat Verdriet-werk langzaam maar zeker naar de achtergrond. Niet meer vierentwintig uur van de dag aanwezig. Hoewel: helemaal weg is het nooit, ook niet na ruim drie weken vakantie op Terschelling. Ook niet in een intensieve vakantietijd van wisselend gezelschap met even wisselende avonturen.

En dan, sinds afgelopen woensdag, is de vakantie weer voorbij en ben ik terug in Nunspeet. En moet ik langzamerhand weer terug naar het werk waarmee ik bezig was voor ik naar Terschelling vertrok. Maar ojee, al dat werk, al die klussen van uiteenlopende aard. De nieuwe site: er is nog wel een en ander te doen, maar hij moet er nu eindelijk ook eens zijn. De nieuwe basiscursus: Voor de verandering. Ruimte bespreken. Readers maken enzovoort. De workshops. De nieuwe cyclus van De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet die we medio oktober van start willen laten gaan en die nog nieuwe aanmeldingen nodig heeft om daadwerkelijk van start te kunnen gaan. De nieuwe delen van de Amor Fati-reeks die al zo lang liggen te wachten op inhoud. Bestaande samenwerkingsverbanden uitbouwen en verder vorm geven, nieuwe samenwerkingsverbanden aangaan. De draad weer oppakken dus!

Een beetje veel allemaal – vooralsnog schuif ik dat naar komende week, alleen de lopende zaken krijgen op dit moment de aandacht die ze nodig hebben. En de tuin. Gelukkig is de ruimte die bij mijn huis hoort deel van het werk dat ik doe. Het moet er allemaal goed en verzorgd uit zien. En dus doe ik de komende dagen klussen in de tuin – en ben ik toch met mijn werk aan het werk.

Last of geen last

Gepubliceerd op maandag
Beantwoorden

Regelmatig kom ik het tegen: de veronderstelling dat de meeste mensen ‘er geen last van hebben’. (van de gevolgen van jong ouderverlies).
Maar is dat waar? En als dat waar is: hebben de meeste mensen er dan geen last van omdat ze zich niet bewust zijn van hun overlevingsstrategieën? Hebben ze geleerd zich zo aan te passen dat ze geen idee meer hebben dat ze zich in een voortdurende cyclus bevinden van aanpassen en blijven ze zich aanpassen tot ze zich ervan bewust zijn geworden wat ze in werkelijkheid aan het doen zijn en waarom?
En als je ‘er geen last van hebt’, betekent dat dan ook dat je er niet mee bent belast?

 

Paradoxen

Gepubliceerd op zondag
Beantwoorden

Steeds duidelijker tekenen zich voor mij de paradoxen bij Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet af. Zoals de paradox van

  • Verbinden & loslaten
  • Verlies & winst
  • Stilstand & vooruitgang
  • Geven & ontvangen
  • Afgescheidenheid & verbondenheid
  • Twijfel & vertrouwen

Ze overziend begrijp ik nu mijn eeuwige moeite met het zo dikwijls gebruikte begrip ‘valkuilen’. Bij valkuil wordt je altijd de bedreiging voorgehouden, de paradox laat ook de andere kant van het spectrum zien.
De valkuil kun je invallen (en dat gebeurt ook regelmatig),
de paradox laat ook de uitweg zien.

Tot in het vierde en vijfde geslacht?

Gepubliceerd op zaterdag
Beantwoorden

Zonde of ruptuur?

Wat gebeurt er als we het begrip zonde in de Bijbel vervangen door ruptuur, door breuk, zoals het begrip wellicht oorspronkelijke bedoeld is geweest (maar dat van betekenis veranderde bij Bijbelvertalingen in de tijd van kerkvader Augustinus).
Begrijpen we dan eindelijk dat de beschadigingen van een een niet geheelde ruptuur als gevolg van de dood – dus veroorzaakt door een invloed van buitenaf – via de generatielijn kunnen worden doorgegeven tot in het derde en het vierde geslacht?

Wat beweegt een Verlaat Verdriet-er

Gepubliceerd op donderdag

Tekst maken voor een folder….
Soms sta ik ’s ochtends op en dan weet ik meteen: dat! 
Of ik ga een eind fietsen en spring tien keer van m’n fiets om weer een zin te noteren.
Als de folder dan klaar is, ben ik tevreden over wat ik heb geschreven – want zolang ga ik wel door: tot ik tevreden ben.

Dan moet de tekst een week of zes onaangeroerd blijven liggen, tot ik de moed heb de folder weer ter hand te nemen. En nee: dan blijk ik helemaal niet tevreden te zijn over de folder. En ja: dan weet ik dat ik opnieuw met de tekst aan het werk moet. Maar de tekst helemaal deleten: dat krijg ik toch niet altijd over m’n hart.
En zo kwam onderstaande tekst tot stand en zo is onderstaande tekst hier terecht gekomen.

Wat beweegt een Verlaat Verdriet-er

Een Verlaat Verdriet-er zoekt hulp omdat zij/hij onder meer

  • steeds weer vastloopt
  • relatieproblemen heeft
  • verslavingsproblematiek heeft ontwikkeld
  • angstaanvallen ervaart
  • zich gerealiseerd heeft dat de oorsprong van haar/zijn recente problematiek ligt in het vroege verlies van de ouder
  • een burn-out heeft
  • klachten heeft van depressieve aard
  • moeite heeft met ouderschap
  • suïcide-gedachten heeft
  • fysieke klachten heeft waarvoor geen medische oorzaak wordt gevonden.

Wat hindert een Verlaat Verdriet-er

Een Verlaat Verdriet-er wordt onder meer gehinderd door

  • een basaal gevoel van eenzaamheid
  • een fundamenteel gebrek aan zelfvertrouwen
  • verliesangst
  • gevoelens van machteloosheid
  • angst voor de toekomst
  • de gewoonte zich aan te passen
  • controledwang
  • een gering gevoel van eigenwaarde
  • twijfel aan het eigen bestaansrecht
  • gevoelens van afgescheiden zijn
  • scheiding tussen gevoel en verstand
  • een ongestructureerde kijk op haar/zijn eigen verleden
  • gebrek aan kennis van kernthema’s van Verlaat Verdriet en verlate rouw.

Wat helpt een Verlaat Verdriet-er

Een Verlaat Verdriet-er kan hulp toelaten door

  • erkenning van de omvang van de gevolgen van het vroege verlies van haar/zijn ouder door de hulpverlener
  • erkenning van haar/zijn specifieke jeugdervaringen door de hulpverlener
  • het vermogen van de hulpverlener tegelijkertijd zowel de volwassene van nu als het kind van toen recht te doen
  • kennis van de kernthema’s van Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet
  • kennis van de gevolgen van jong ouderverlies bij de hulpverlener
  • inzicht van de hulpverlener in de specifieke dynamiek van verlate rouw bij Verlaat Verdriet
  • begrip van de hulpverlener voor de behoefte aan tijdelijke afhankelijkheid van de Verlaat Verdriet-er
  • ervaren steun in haar/zijn verlate rouwproces
  • via de hulpverlener aangereikte, veilige tools om verder te kunnen.

Wat bezielt een Verlaat Verdriet-er

Een Verlaat Verdriet-er ontleent bezieling voor haar/zijn verlate rouwproces aan

  • het verlangen de weg terug te vinden naar haar/zijn oorspronkelijke zelf
  • goede en betrouwbare hulp van een geïnteresseerde en betrokken hulpverlener met kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet.

Recht doen aan Verlaat Verdriet

Gepubliceerd op woensdag
Beantwoorden

Drie basisregels voor Verlaat Verdriet

  • Een Verlaat Verdriet-er heeft in haar/zijn jeugd veel meer verloren dan de ouder alleen;
  • In het vroege verlies van de ouder ligt de basis van recente problematiek van de Verlaat Verdriet-er;
  • Erkenning van Verlaat Verdriet-problematiek is voorwaarde om een verlaat rouwproces bij Verlaat Verdriet succesvol te kunnen hanteren.

Recht doen aan verlate rouw

Gepubliceerd op woensdag
Beantwoorden

Drie basisregels voor verlate rouw bij Verlaat Verdriet

  • Een verlaat rouwproces is een toekomstgericht, achterwaarts proces;
  • Een verlaat rouwproces bij Verlaat Verdriet is een veranderingsproces;
  • Verlaat Verdriet-ers zijn volwassen mensen die hebben aangetoond dat ze onder moeilijke omstandigheden groot hebben kunnen worden.

Schuld en verantwoordelijkheid

Gepubliceerd op woensdag
Beantwoorden

Laten

SCHULD

Verlaat Verdriet-ers komen nogal eens in schuldgevoelens terecht. Je schuldig voelen is een gegeven dat in veel gevallen verlammend kan werken. Je komt in een toestand terecht die statisch is, zonder nog een uitweg te kunnen zien. Je voelt je schuldig. Je voelt je tekortschieten. Je hebt het gevoel iets niet goed te hebben gedaan. Of je weet niet goed waar je schuldgevoel eigenlijk uit bestaat en je hebt geen idee hoe je het op moet lossen. Je komt dan gemakkelijk in laten terecht. Je wacht af tot de gevoelens van ongemak zich vanzelf oplossen. Of je reageert feller dan je bedoeling was en kruipt vervolgens in je schulp en wacht af tot het over is. Misschien geef je andere mensen de schuld van de ontstane situatie, of de hele wereld van alles wat je dwars zit. ‘Het is iets ouds, waardoor ik zo reageer’ beseffen veel Verlaat Verdriet-ers. Maar hoe? Wat ging er mis? Waarom? Hoe verander je dat?

Doen

VERANTWOORDELIJKHEID

Verantwoordelijkheid is een dynamisch gegeven dat uitnodigt om in beweging te komen, om te handelen. Je bent je ervan bewust dat je deel bent van een ontstane situatie, maar ook dat je mee verantwoordelijk bent voor het ontstaan van die situatie. Mede door jouw aandeel is die ontstaan, en mede door jouw aandeel kan die situatie weer veranderen. Verantwoordelijkheid nodigt je uit tot doen.
Voor Verlaat Verdriet-ers, die gemakkelijk overvallen kunnen worden door gevoelens van machteloosheid – je ouder overleed door een invloed van buitenaf: de dood, je hele leven veranderde, en jij kon niets doen om dit allemaal niet te laten gebeuren – is machteloosheid in verband met schuld en verantwoordelijkheid een aandachtsgebied dat wel wat zelfonderzoek kan gebruiken. Wat is er gebeurd? Waarom voel je je schuldig? Waaraan ben je schuldig? Wat is jouw deel van de schuld? Waaruit bestaat jouw gevoel van schuld?

Overwinnen

Als gevoelens van machteloosheid uit je kindertijd onder schuldgevoelens van nu verscholen zitten, kun je gemakkelijk in een vicieuze cirkel terecht komen. Je voelt je schuldig, je weet niet wat je eraan kunt doen, gevoelens van machteloosheid saboteren je om tot handelen te komen, je voelt je schuldig omdat je niet tot handelen in staat bent, je weet niet wat je eraan kunt doen, enzovoort. Je voelt je kind in een volwassen lichaam.
Onderzoek je schuldgevoelens. Waar komen ze vandaan? In welke situaties waarin je terecht komt steken ze de kop (weer) op? Tijd nemen om deze gevoelens te onderzoeken is een stap die je zet in je verlate rouwproces. Het betekent dat je van laten naar doen gaat, van afwachten naar handelen. Ook al lijkt dat misschien een kleine stap die niet zo de moeite waard is, in werkelijkheid is het een hele grote stap die je helpt gevoelens van machteloosheid te onderzoeken en te overwinnen.

Preventie

Gepubliceerd op maandag
Beantwoorden

Kinderen helpen

‘Wat kun jij, vanuit jouw Verlaat Verdriet-ervaring, zeggen over hoe je kinderen kunt helpen die een ouder hebben verloren?’ is een vraag die me vaak wordt gesteld.

Over het algemeen voel ik me wat ongemakkelijk met die vraag. Ik ben gespecialiseerd in het werken met volwassenen die in hun jeugd een ouder hebben verloren. Dat wil niet zeggen dat ik dus ‘zomaar’ weet hoe je kinderen zou kunnen helpen. Bovendien weet ik te goed hoe complex de gevolgen van jong ouderverlies kunnen zijn.

Een paar antwoorden heb ik en die wil ik graag aan je doorgeven.

Kinderen helpen die een ouder hebben verloren

  • Heb niet de illusie dat je kunt voorkomen dat een kind ‘er’ later last van krijgt. Die illusie draagt de kern in zich van wat je juist probeert te voorkomen.
  • Erken dat een kind dat een ouder verliest een primordiaal verlies – een verlies van de eerste orde – lijdt. Een verlies van dezelfde orde als voor een ouder het verlies van een kind. Erken tenminste hoe moeilijk het voor jou als volwassene is dat echt als gegeven te erkennen.
  • Realiseer je dat een kind dat een ouder verliest veel meer verliest dan die ouder alleen. In veel gevallen (bijna alle gevallen) vinden er vervolgverliezen – en transities plaats die allemaal nog weer eens invloed hebben op de manier waarop het kind verder groot wordt.
  • Zet uit je hoofd dat jonge kinderen later minder last zouden hebben van het verlies van een ouder. Vergeet ideeën als: ‘Ze zijn nog zo jong’, ‘Ze zijn zo flexibel’, ‘Het heeft haar/zijn ouder niet/nauwelijks gekend, het kan die ouder dus helemaal niet missen’. Zet al deze clichés uit je hoofd en realiseer je dat het leven van deze kinderen (ongeveer) is begonnen met een ingrijpend verlies en word je ervan bewust dat (nog) niet talig zijn niets zegt over de omvang van het verlies. Ruptuur kent geen leeftijd.
  • Erken dat de huidige, breed gedragen, visie op rouw een visie is die gebaseerd is op het lineaire vooruitgangsdenken, tevens gebaseerd op maakbaarheid en prestatiegericht. Kinderen die een ouder verliezen hoeven geen rouw-prestaties te leveren. Ze hoeven niet te bewijzen dat ze over veerkracht beschikken. Die veerkracht hebben ze, die gebruiken ze meer dan jij waarschijnlijk beseft en als ze later groot zijn blijken ze dank zij die veerkracht overlevingspatronen te hebben ontwikkeld (en met die overlevingspatronen moeten ze later nog wel eens aan het werk – en dat heet dan Verlaat Verdriet – maar heus: ook dat kunnen ze echt heel goed).
  • Weet dat je maar heel weinig kunt doen voor een kind, maar weet dat het weinige dat je kunt doen wel heel belangrijk kan zijn: namelijk aanwezig zijn. ‘Hou me vast’ is het grootste verlangen van veel Verlaat Verdriet-ers. ‘Hou me gewoon vast en zeg en doe niets anders dan me vasthouden’. Er zijn voor een kind betekent: aanwezig zijn. Het betekent niet het kind opzadelen met duizend-en-een tips, adviezen en zorg of lastig vallen met vragen (waar het kind helemaal geen trek in heeft ze te beantwoorden) om te voorkomen dat het er later last van zal gaan hebben. Door werkelijk aanwezig te zijn laat je het kind voelen dat het, ondanks de dood van de ouder – en ondanks het feit dat de dood in haar/zijn bestaan heeft ingebroken – deel uit blijft maken van het leven.
  • Realiseer je dat dertig jaar en langer geleden volwassenen de mening waren toegedaan dat kinderen niet konden rouwen, maar dat de volwassenen van nu van de weeromstuit zijn gaan denken dat kinderen moeten rouwen en dat een kind het verlies van een ouder al in haar/zijn jeugd moet verwerken. Als je hier eens goed bij stil staat weet je zelf dat dat zeer onwaarschijnlijk is (ofwel: hier ligt je kans om je eigen betekenis als ouder eens wat nader te onderzoeken).
  • Je hoeft geen opleiding te hebben gehad om gewone, oeroude, menselijke dingen te doen: steun geven bij verlies. Aanwezig zijn, dus.
  • Weet je zeker dat je je bezig houdt met het kind, in plaats van met (antwoorden op) levensvragen die je zelf hebt?
  • Leer kinderen dat hulp vragen geen teken van zwakte is en dat hulp vragen geen teken is van falen.
  • Erken dat het kind later waarschijnlijk nog wat te doen heeft: erken dat Verlaat Verdriet heel gewoon is, en verlate rouw een heel natuurlijk proces.

kinderen helpen die een ouder gaan verliezen

‘Zou je een beetje trots op me zijn’ is een vraag die veel Verlaat Verdriet-ers hebben aan hun overleden ouder hebben. ‘Doe ik het een beetje goed in je ogen?’
Maar ook: ‘Je had toch wel een boodschap, of in ieder geval ‘iets’ voor me achter kunnen laten?’

Realiseer je hoe belangrijk het kan zijn voor een kind om later iets in de handen te kunnen houden dat speciaal door de ouder die er niet meer is, juist voor dat kind, is gemaakt of geschreven.
Wat wil je dat juist dat kind van jou weet. Wat betekent juist dat kind voor jou. Wat zou je juist aan dat kind door willen geven over het leven. Wat zou je juist aan dat kind door willen geven over jouw leven.

Speciaal

Het hoeft niet groot of veel of omvangrijk te zijn, maar heel gewoon. Je handschrift. Een klein briefje. Een foto. Een gedicht. Een lied. Je hartewens. Een anekdote. Een familie-grap. Noem maar op.

Herinneringsboekje

Om ouders in deze situatie te helpen hebben Juliette Reinders Folmer en Titia Liese het wereldwijde project www.remembermewhenimgone.org gemaakt, dat als basis een concept herinneringsboekje heeft – in ruim honderd talen vertaald – en dat iedereen, waar ook ter wereld, gratis kan downloaden.