Dochters en Moeders, voorbeeld uit de praktijk

Dochters en Moeders.

Meestal zie je het andersom geschreven staan: Moeders en Dochters.
In mijn werk ontmoet ik meestal de Dochters, en over het algemeen niet de Moeders.
Dochters en Moeders, dus.

De Dochter verloor haar vader.
De Moeder verloor haar man.

Verstrikkingen

Dochter en Moeder verloren dezelfde persoon. Maar je vader verliezen door de dood -terwijl je nog op moet groeien – is heel iets anders dan je man en de vader van je kind(eren) verliezen door de dood.
In veel gevallen betekent dit verlies het startpunt van een – in de loop van het opgroeien van de dochter – ingewikkelde relatie tussen Dochter en Moeder, met veel verstrikkingen. Zeker als de Dochter enigst kind was.
Vaak voortdurend als de Dochter allang volwassen is, en in veel gevallen zelf moeder is geworden.

Verlies

De Dochter ervoer de ruptuur van het onomkeerbare verlies van degene die de bedoeling had haar te beschermen, haar te inspireren en haar te gidsen op haar weg naar volwassenheid.
De Moeder ervoer de ruptuur van het onomkeerbare verlies van haar partner. De man met wie ze samen haar kind(eren) op zou voeden, een thuis en een veilige haven zou bieden.

Toekomsthorizon

Tot de dood een einde maakte aan deze toekomsthorizon.
De Dochter verloor haar beschermer en degene die haar zou ondersteunen bij het vinden en het innemen van haar plaats in het leven.
De Moeder verloor de man op wie ze had willen kunnen rekenen bij het opvoeden van haar kind(eren).

Eilandje

Beiden, Dochter en Moeder, kwamen na het verlies van de partner/de vader op hun eigen eilandje terecht.
Gevangen in het trauma van de ruptuur.
Verstard.
Verhard.
Geharnast tegen de hardheid van het leven.
Intens verlangend naar liefde en aandacht.
Niet meer in staat uit te reiken naar elkaar.
Elkaar beschermend.
Elkaar ontziend.
De Moeder verlangend naar begrip van haar Dochter.
De Dochter verlangend naar delen met haar Moeder over haar overleden vader. Verbinding zoekend met de vader die geleefd heeft. Die zijn genen aan haar heeft doorgegeven. Op wie ze lijkt. Of misschien niet lijkt.

De Moeder afwijzend. ‘Dat moet je nu toch eens verwerkt hebben.’ ‘Heb ik het soms niet goed gedaan?’ ‘Ik wil niet de schuld krijgen.’

Dochters en Moeders

Elkaar niet meer kunnen bereiken.
Allebei eenzaam.
Allebei kwetsbaar.
Allebei zichzelf met geweld staande houdend.
Gebonden in kou en afstand, in plaats van verbonden in nabijheid, liefde en warmte.

Kom hier, dat ik u kus

In de afgelopen dagen las ik het boek Kom hier, dat ik u kus van de Belgische schrijfster Griet op de Beeck. Dit boek geef ik graag als Leestip aan je door.

Kom hier, dat ik u kus is werkelijk een heel mooi boek. Ongetwijfeld herkenbaar en invoelbaar voor heel veel Verlaat Verdriet-ers. In een prachtige, rijke taal geschreven. Mooie, fijnzinnige, humoristische en soms uitgesproken scherpe, verdrietige en boze beschrijvingen van mensen, van gebeurtenissen en van ervaringen uit het leven van een volwassen vrouw, die als negenjarig kind haar moeder verloor.
Een absolute aanrader!

Griet op de Beeck
Kom hier, dat ik u kus.
ISBN 978 90 446 2310 9

Mona verliest als kind van negen haar moeder als gevolg van een auto-ongeval. Kom hier, dat ik u kus laat het leven zien van Mona, als kind, als vierentwintig jarige, en als vijfendertig jarige. Een verhaal over waarom we worden wie we zijn, geschreven met humor, scherpte en eerlijkheid. Over ouders. Over een stiefouder. Over kinderen. Over verantwoordelijkheid. Over schuld. Over eenzaamheid. Over geheimen. Over ziekte. Over zwijgen. Over de gevaren van sterk zijn. Over vergeten. Over niet kunnen vergeten. Over jezelf durven redden. En natuurlijk ook nog over de liefde.

Citaten uit Kom hier, dat ik u kus

Deel 1, bladzijde 63
Ik lig in mijn donkere kamer, en ik probeer gewoon te luisteren naar de geluiden. De wind buiten. Een deur beneden die wordt dichtgetrokken. Ik ben niet alleen, dat zeg ik hardop, en dan nog een keer. Ik weet niet of andere mensen dat ook hebben, maar soms voelt het alsof er iets bijt in mijn keel, iets wat vasthoudt en niet meer los wil laten. Nu is het zo’n soms. 

Deel 2, bladzijde 165/166

……..  Het is in het beklemtonen dat iets niet erg is, dat het ons niet bang maakt, dat we er niet triest van zijn geworden, dat we vaak net de heftigheid van de ware emotie verraden, ook al geloven we het schimmige zelfbedrog terwijl we aan het formuleren zijn. Dat beweerde Charlie toen Alexander onlangs verzekerde dat de dood van onze moeder hem niet had getekend, ik vond het iets om over na te denken. 

Deel 3, bladzijde 381

Ik denk: ik wil begrijpen wat de liefde is, onthouden dat dat alles is, of toch bijna. Ik wil redden wat er te redden valt, mijzelf bijvoorbeeld, ik wil weten wat ik waard ben, kiezen voor wat klopt en goed is, geloven dat dat mag. Ik denk: dat is het, ik wil durven, eindelijk. Ja. 

 Lees meer over Griet op de Beeck

Dood & verlies

Een week of twee geleden schreef ik in de Nieuwsbrief ik het volgende: …………… een realisatie die ik in mijn hele lijf kon voelen. Ineens voelde ik het verschil. De dood van mijn moeder gaat over mijn moeder. Het verlies van mijn moeder gaat over mij. De dood van een ouder gaat over de ouder. Het verlies van de ouder gaat over de Verlaat Verdriet-er.

Voor sommige mensen een wat verbazingwekkende mededeling merkte ik: twintig jaar Verlaat Verdriet-werk en dan doe je zo’n, toch niet echt wereldschokkende, ontdekking? En daar schrijf je dan ook nog over in je Nieuwsbrief?

In het afgelopen jaar merkte ik steeds vaker op dat ik ‘het verlies van je ouder’ en ‘het vroege verlies van je ouder(s)’ was gaan denken en schrijven, in plaats van ‘de vroege dood van je ouder(s)’ of ‘het vroege overlijden van je ouder(s)’. Ik merkte het op, steeds weer, maar stond eigenlijk niet genoeg stil bij de werkelijke betekenis van die verandering.

Dat gebeurde dus vlak voor het schrijven van de nieuwsbrief, toen ineens was die realisatie er wel.
En zie: vervolgens overkwam me gisteravond nog een nieuwe realisatie: dit inzicht De dood van mijn moeder gaat over mijn moeder. Het verlies van mijn moeder gaat over mij ging niet van mijn hoofd naar mijn lijf, maar kwam uit mijn lijf en ging naar mijn hoofd.

Twee weken geleden ben ik begonnen aan een trauma-therapie. Na 20 jaar Verlaat Verdriet-werk was het tijd geworden ook tijd & aandacht aan mijzelf te besteden, met name aan mijn lijf.
Aan het einde van de eerste sessie zei de therapeute tegen me: Je lijf heeft veel mogelijkheden om je te beschermen, maar jouw lijf kent er maar twee: 1. overleven en 2. naar binnen schieten & de verbinding verbreken.

Daarover later in een nieuwe blog.

 

 

 

Bibliotherapie: Zonder Ouders

Gisteren, tijdens de Terugkomdag van de workshop Dubbel Ouderverlies, kreeg ik een boek cadeau van één van de deelnemers: Zonder Ouders, geschreven door Judith van der Stelt.

Van der Stelt, J.
Zonder Ouders
ISBN: 97890-8570-637-3
Uitgegeven in 2010

Vijf portretten van mensen die tussen 1922 en 1952 in het Elisabeth Gasthuis (Weeshuis, van 1555 tot 1952) in Culemborg hebben gewoond.

Citaten

Uit twee van de portretten:
Arie Pothuizen, geboren in 1920, woonde van 1923-1939 in het weeshuis.
Drie jaar toen zijn moeder overleed, 3,5 jaar toen zijn vader overleed.

Over mijn ouders heb ik nooit meer iets gehoord. Nu denk ik nog wel ‘ns: ik had het aan m’n tánte moeten vragen. Hoe was moeder? Maar ja, dat deed je niet. Je praatte sowieso veel minder vroeger. Ik weet dus niets over mijn moeder, maar ze staat wel naast m’n bed. Ziet u wel? Toen mijn zus voelde dat haar einde naderde, zei ze: moeder moet nu maar bij jou staan, Arie. Door die foto is ze toch een beetje bij me. Het klinkt misschien gek, maar ik vind het een mooie vrouw. Ik zeg altijd: als moeder geleefd had, dan had ik haar op handen gedragen.

Corrie Pop-van Beurden, geboren in 1925, woonde van 1934-1942 in het weeshuis. Zeven jaar toen haar moeder overleed, 8 jaar toen haar vader overleed.

Uiteindelijk is het voor ons allemaal een slag geweest dat ons gezin zo uit elkaar is gevallen. Mijn oudste broer zei op zijn sterfbed dat het het ergste was wat hem ooit was overkomen, terwijl hij toch al het overlijden van zijn zoon had meegemaakt en twee vrouwen was verloren. Misschien ligt het aan de leeftijd waarop je zo’n drama meemaakt, dat kan ook. Van mijn jongste broer vonden we na zijn overlijden een brief waarin stond dat hij nooit had willen trouwen en kinderen krijgen, omdat hij geen enkel ander kind aan wilde doen wat hem zelf op zijn veertiende was overkomen. Misschien is dat de reden waarom ik mijn kroost nog altijd graag bij me heb. Dat wilde ik vroeger, en dat wil ik nog steeds. 

 

 

Extra datum basisworkshop Verlaat Verdriet

 

 

 

 

Ik mag verdrietig zijn

Arm
Heel even
Om me heen
Ik mag verdrietig zijn
Traan

Extra datum basisworkshop Verlaat Verdriet

Op 13, 14 en 15 november 2014 vindt een extra basisworkshop Verlaat Verdriet plaats.
Deze workshop is volgeboekt.

Basisworkshop Verlaat Verdriet

Het volgen van de basisworkshop Verlaat Verdriet biedt je de gelegenheid gedurende 2,5 dag intensief aandacht te besteden aan het vroege verlies van je ouder, te delen met ervaringsgenoten en te leren van de theoretische onderbouwing van Verlaat Verdriet en verlate rouw die Titia Liese in de workshop biedt.
In de tijd tussen de workshop en de Terugkomdag geef je uitvoering aan voornemens die je tijdens de workshop formuleert en die passen bij jou, bij jouw specifieke situatie, bij jouw wensen en bij jouw mogelijkheden.

Lees meer

Lees meer over de basisworkshop Verlaat Verdriet

Contact

Neem contact op met Titia Liese via het Contactformulier of telefonisch 0341- 260 289.

Deelnemers aan het woord

“Ik kan eindelijk naar de foto van mijn vader kijken.”
“Ik heb zoveel gehuild, en het heeft me zo opgelucht.”
“Wat een herkenning, en wat een erkenning voor het verdriet om mijn moeder.”
“Ik ben er nog niet, maar ik weet nu dat ik op de goede weg ben.”
Mij heeft  de workshop weer een hele stap verder geholpen en ik gun dit veel meer mensen die worstelen met Verlaat Verdriet.

Kleine verlate rouw-gids

Samenwerken: inspireren, bemoedigen en stimuleren

Al zo’n 20 jaar werken we samen: Marijke Serné – ritueelbegeleider van het aller-, allereerste uur – en ik.
We hebben in die 20 jaar oneindig veel van elkaar geleerd. We hebben elkaar geïnspireerd, bemoedigd en gestimuleerd. We hebben samen diverse projecten opgezet, waaronder bijvoorbeeld de bijzondere biografische cursus Maak de reis van je leven, die we jaren achtereen op Terschelling hebben gegeven.
Een paar jaar geleden is Marijke met pensioen gegaan. Ze stopte haar werkzame leven grotendeels, maar onze Verlaat Verdriet-samenwerking bleef – gelukkig – in stand.

Enige tijd geleden is Marijke geconfronteerd met het feit dat – naar alle waarschijnlijkheid – ook haar het slopende proces van Alzheimer heeft getroffen.
Ondanks dat feit werken we nog steeds met heel veel plezier samen en inspireren we elkaar. Als het op werk aankomt is Marijke nog steeds volledig aanwezig!

Kleine verlate rouw-gids

Zo ook het afgelopen weekend.
Een weekend waarin we, als vaker, samen aan het werk zijn.
Oude plannen onder de loep nemen.
Nieuwe plannen maken.
Ineens krijgt een bij mij al enige tijd sluimerend idee vorm.
Wordt een vorm een plan.
Wordt een plan een uitgeef plan: een kleine gids voor verlate rouw.

ISBN aanvragen.
Deze week naar Terschelling om te schrijven.
Dan redigeren.
Dan naar de vormgever.
Dan naar de drukker.
En tenslotte: een kleine gids die mogelijk ook zijn weg vindt naar jou.

Het lege glas en het volle glas

Nog zo’n gezegde dat we eindeloos tegen elkaar blijven herhalen, zonder er nog over na te denken waar het gezegde eigenlijk over gaat. (zie Pakken en rugzakjes).

Als je het idee hebt dat het glas half leeg is ben je kennelijk een pessimist. Een negatieveling (en pas op: dat wil iemand zijn).
Als het glas half vol is, ben je een optimist. Een positieveling (en ja: dat willen we allemaal zijn).

En dat in een tijd waarin we los moeten laten.
Dan is het toch juist reuze fijn als je glas met dat wat je kwijt wilt halfleeg is en niet meer halfvol met dat wat je niet meer hebben wilt???

Pakken en rugzakjes

De lineaire cultuur

‘Als we nu nog doorlopen, kan onze ziel ons niet terugvinden’.
Nog vaak moet ik denken aan de essentie van de parabel die een vriend van me jaren geleden vertelde.
Een ontdekkingsreiziger maakt een ontdekkingsreis in Afrika. Onvermoeibaar is deze Europese reiziger op zoek naar…..wat?…… Dag in dag uit trekt hij verder. Zijn bagage wordt gedragen door een groep inheemse dragers. Onvermoeibaar. Sterk. Loyaal aan de ontdekkingsreiziger.

De circulaire cultuur

Tot de dragers op een dag, tot stomme verbazing van de ontdekkingsreiziger, resoluut weigeren nog een stap te zetten. In boosheid en wanhoop vraagt hij ze waarom. ‘Als we nu nog doorlopen, vindt onze ziel ons niet terug’ was het antwoord van de dragers. En ze zetten geen stap meer.

Pakken

‘Niet bij de pakken neerzitten.’ Hoe vaak en hoe gemakkelijk zeggen we dat niet. ‘Niet bij de pakken neerzitten.’
En we gaan door. En door. En door. Naar….?…….
In plaats van zo nu en dan eens bij de pakken neer te gaan zitten en te kijken wat er eigenlijk allemaal in zit, wat we allemaal in die pakken meeslepen, drijven we elkaar steeds verder op. Ga nooit eens even zitten. Kijk vooral nooit in je pakken. Gooi er vooral nooit iets uit. Blijf er mee slepen. Desnoods je hele leven lang.

Rugzakjes

‘Rugzakjes’ noemen we de eigentijdse pakken. En ze zitten kennelijk tegenwoordig op je rug. Hele volksstammen (Nederlandse) kinderen met rugzakjes. (Zie je voor je hoe deze volksstammen ‘gerugzakten’ er uit zullen zien als ze allemaal volwassen zijn?).

Weten we eigenlijk nog wat er allemaal in die rugzakjes zit? Wat er allemaal uit zou kunnen als we eens rustig de tijd namen om die rugzakjes uit te pakken? Om eens te onderzoeken wat er allemaal onder die etiketten verborgen zit? (behalve kilo’ s medicijnen om rustig te worden?).

Bij de pakken neer gaan zitten

Tijd om eens de betekenis van dit spreekwoord te onderzoeken.
Waar komt het vandaan?
Waarom mag je niet bij de pakken neerzitten?
Waarom maken we onszelf dat wijs?
Waarom geloven we dat we niet bij de pakken neer moeten gaan zitten?
Sinds wanneer doen we dat eigenlijk?
Wat voor enge ziekte krijg je als je wel zo nu en dan bij de pakken neer gaat zitten?

Probeer het eens.
Ga eens bij de pakken neer zitten.
Ook in een verlaat rouwproces kan het je ongelofelijk verlichten als je zo nu en dan de tijd neemt om te onderzoeken wat je allemaal met je mee sleept.
Waarom je dat doet.
Of het nog nodig is dat je dat doet.
En al het overbodige uit die pakken te gooien en los te laten.

Nieuwe datum basisworkshop Dubbel Ouderverlies

Alleen

Alleen
Zonder vader
En zonder moeder
De wereld draait door
Stop

Titia Liese en Albertine Richaerts hebben een nieuwe datum gepland voor de basisworkshop Dubbel Ouderverlies. De workshop Dubbel Ouderverlies is een Verlaat Verdriet-basisworkshop, speciaal voor mensen die in hun jeugd hun beide ouders hebben verloren.

Nieuwe datum van de workshop Dubbel Ouderverlies

Donderdagavond 20 november – zaterdagnamiddag 22 november 2014. Deze workshop is volgeboekt.
De eerstvolgende workshop vindt plaats op donderdagavond 19 maart – zaterdagnamiddag 21 maart 2015.

Inhoud van de workshop Dubbel Ouderverlies

Deze basisworkshop Dubbel Ouderverlies is een samenwerkingsproject van Titia Liese en Albertine Richaerts. Albertine verloor als kind haar beide ouders door overlijden.

Het volgen van de basisworkshop Dubbel Ouderverlies geeft je de gelegenheid gedurende 2,5 dag intensief aandacht te besteden aan het vroege verlies van je beide ouders, te delen met ervaringsgenoten en te leren van de theoretische onderbouwing van Verlaat Verdriet en verlate rouw die Titia Liese in de basisworkshop Dubbel Ouderverlies biedt.

In de tijd tussen de basisworkshop en de Terugkomdag geef je uitvoering aan voornemens die je tijdens de basisworkshop formuleert en die passen bij jou, bij jouw specifieke situatie, bij jouw wensen en bij jouw mogelijkheden.

Deelnemers aan het woord

“Eindelijk heb ik het gevoel gehad dat ik er helemaal mocht zijn.”

“‘Zomaar’ kunnen delen met mensen die ‘zomaar’ begrepen wat ik bedoel……”

“Wat een warmte, wat een begrip, wat een herkenning en wat een erkenning.”

“Er valt nog een boel te doen, maar ik ben nu op weg.”

“De begeleiding van Titia en Albertine is zo warm en zo liefdevol – ik voelde me thuis, wat voor mij heel bijzonder is.”

Lees meer

Lees meer over de basisworkshop Verlaat Verdriet en/of de basisworkshop Dubbel Ouderverlies.

Voor de verandering op 6 december 2014

 

 

 

 

Introductiedag Voor de verandering

  • Heb je je (plotseling) gerealiseerd dat Verlaat Verdriet over jou gaat?
  • Voel je schroom om een volgende stap te zetten?
  • Wil je meer weten over de gevolgen van jong ouderverlies?
  • Will je meer weten over je eigen gevoelens en gedachten over het vroege verlies van je ouder(s)?
  • Wil je weten wat voor jou een goede, bij jou en jouw leven passende, stap kan zijn?
  • Wil je weten wat het je oplevert als je aan het werk gaat met jouw Verlaat Verdriet?

Dan is deze Introductiedag Voor de verandering geschikt voor jou!

Dagprogramma Voor de verandering

  • Kennismaken
  • Onomkeerbaar verlies als jeugdervaring
    • Jong ouderverlies
    • Verlaat Verdriet
  • Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet
  • Hechtingscyclus
    • Ruptuur
    • Ontwikkelingsdiscrepantie
  • Tijdsfactoren
    • Lineaire tijd / circulaire tijd
    • Verlate rouw
  • Overlevingspatronen:
    • BOS-patronen
      • Beschermingsmechanismen
      • Overlevingspatronen
      • Schaduwpatronen
  • Ervaringen
  • Veranderkracht
    • Verstand, gevoel & lijf
    • Aan het werk met het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
    • Van overleven naar leven

Bijzonderheden

Datum

Zaterdag 6 december 2014

Duur

1 dag (twee dagdelen)

Tijd

9.00 uur aankomst, 9.30 uur start van het programma – 17.00 uur

Plaats

De Sparrenhorst in Nunspeet

Cursusleider

Titia Liese

Groepsgrootte

Maximaal 12, minimaal 8

Kosten

€ 135,- per persoon,

Nota bene

Deelname aan de introductiedag Voor de verandering is de minimale instapmogelijkheid voor de jaartraining De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet.

Verder lezen

Boeken van Titia Liese