Achterkant

Gepubliceerd op donderdag
Beantwoorden

 

 

 

 

 

 

Het vinden van de eigen psychische familie geeft een mens levenskracht en het gevoel ergens bij te horen.

Je leest het vaak: rouw is de achterkant van liefde.
Of, zoals afgelopen week, naar aanleiding van het NPO-programma Kijken in de ziel – Rouw is de omgekeerde vorm van verliefdheid.
Een heel beperkte opvatting van rouw, in mijn optiek.
Want wat als niet liefde maar boosheid, verdriet en woede je verbonden heeft met de persoon die er niet meer is?

Niet omzien in wrok

Rouw dus na het verlies van iemand
die jou niet heeft gegeven wat je nodig had,
die jou heeft afgewezen,
die jou heeft miskend,
die jou heeft gebruikt,
die jou heeft misbruikt,
die jou heeft verraden.
Rouw die vele malen groter, pijnlijker en ingewikkelder kan zijn dan rouw na het verlies van een geliefd iemand.
Wil je niet je leven spenderen aan wrok, dan is het belangrijk dat je in beweging komt!

Volwassen-perspectief

Rouw als achterkant van liefde is ook rouw gezien vanuit het perspectief van de volwassene.
Maar hoe zit dat met het kindperspectief?

Kind-perspectief

In de workshops Verlaat Verdriet laat ik het altijd zien: het kindperspectief.
De loyaliteit van kinderen naar de ouder(s).
Geen enkele verbinding tussen levende wezens is zo sterk als de loyaliteit van kinderen naar hun ouder(s).
Die gevoelens van loyaliteit stoppen niet na het onomkeerbare verlies van de ouder (ruptuur!).
Alleen de ontvanger is er niet meer.

De achterkant van loyaliteit

Wel een achterkant dus.
De achterkant van loyaliteit.

De achterkant van loyaliteit is leegte.
De achterkant van loyaliteit is eenzaamheid.
Innerlijke eenzaamheid.

Innerlijke eenzaamheid

Innerlijke eenzaamheid: één van de grootste Verlaat Verdriet-thema’s die ik ken.
Een thema met een enorme impact op het hele leven van Verlaat Verdriet-ers.
Een thema dat nog veel te vaak niet gezien, laat staan erkend wordt (‘Er zijn zoveel mensen eenzaam in Nederland Titia. Het is het thema van onze tijd. Dat weet je toch zelf ook wel?‘ kreeg ik laatst weer eens te horen. Deze keer van iemand die geacht wordt heel erg veel te weten van verlies en rouw).

Verlate rouw

Ben je Verlaat Verdriet-er?
Betreft deze innerlijke eenzaamheid ook jou?
Dan is het belangrijk dat ook jij in beweging komt.
Tegen jou wil ik de woorden zeggen van Clarissa Pinkola Estés uit haar boek De ontembare vrouw:

Het vinden van de eigen psychische familie geeft een mens levenskracht en het gevoel ergens bij te horen.

Symposium ZEER

Symposium ZEER op 13 mei 2017 biedt jou de gelegenheid
ervaringsgenoten te ontmoeten,
je te verbinden met mensen die, net als jij, weten hoe het voelt,
met hen te delen wat met andere mensen vaak zo moeilijk te delen is,
om nieuwe moed en kracht op te doen.

Je bent van harte welkom op 13 mei 2017! 

Herdenken doet goed

Gepubliceerd op donderdag
Beantwoorden

Marijke

De uitnodiging van de dochter van Marijke kwam al maanden geleden.
Marijke.
Vriendin.
Collega.
Oermoeder van de eigentijdse ritueelbegeleiding.
Twee jaar geleden overleden.

Op 3 januari 2017, op haar geboortedag willen we Marijke herdenken.
Een korte bijeenkomst bij het graf, daarna samen eten in de eetgelegenheid waar Marijke in haar laatste levensjaar vaak at. Alzheimer nam steeds meer bezit van haar. Marijke voelde zich daar veilig.

Ik schoof de uitnodiging voor me uit.
Wil ik er naartoe?
Wil ik het echt?
Uiteindelijk realiseerde ik me, dat ik geen goede reden had om niet te gaan.
Ik realiseerde me ook, dat het later niet goed zou voelen als ik niet zou zijn gegaan zonder daar een goede reden voor te hebben. Dat ik er dan later spijt van zou krijgen.

Bijzonder

Ik ben gegaan
En dat was goed.
‘Marijke kon iets heel bijzonders‘, memoreert Annie, de uitvaartonderneemster met wie Marijke veel samenwerkte. ‘Marijke kon iets wat andere mensen niet kunnen.’
Ik be-aam wat Annie zegt. ‘Als je probeert te zeggen wat dat is, kun je het niet. Dan vervliegt het.’
Marijke kon toveren.

Motto

Op weg naar huis speelt Marijke’s motto door m’n hoofd:
‘Alleen met het hart kun je goed zien, het wezenlijke blijft voor de ogen verborgen.’

Herdenken doet goed

Ik ben blij dat ik ben gegaan.
Het is goed om even weer samen met andere mensen de tijd te nemen om stil te staan.
Stil te staan bij de afwezigheid van iemand die voor ons, aanwezigen op deze herdenking, aanwezig – en dus belangrijk – is geweest.
Herdenken doet goed.
Herdenken doet je goed. 

De kleine prins

‘Alleen met het hart kun je goed zien, het wezenlijke blijft voor de ogen verborgen.’
Uit: De kleine Prins
Antoine de Saint-Exupéry
1900-1944
4 jaar toen hij zijn vader verloor

Niet in kindermaat

Gepubliceerd op woensdag
Beantwoorden

 

 

 

 

 

 

Vanochtend schreef ik de blog: Kijken in de ziel: geen toeval naar aanleiding van de recensie van Hanna Bervoets van het programma van Coen Verbraak: Kijken in de ziel.
Ik schreef in deze blog dat het mijns inziens geen toeval is, dat aan het einde van deze recensie geen woord meer wordt geschreven over het verlies van de man die zijn beide ouders verloor bij de vliegramp op Tenerife.

Niet in kindermaat

Het blijft me verbazen.
Altijd weer verdwijnt jong ouderverlies – laat staan de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn! – naar de achtergrond.
In de Verlaat Verdriet-workshops besteed ik er altijd aandacht aan: jong ouderverlies is een verlies dat niet in kindermaat wordt geleverd.
Terwijl het er altijd weer op lijkt, dat er wel zo naar wordt gekeken.
Alsof jong ouderverlies een beetje kleiner is omdat het over kinderen gaat.
Alsof zo’n verlies in kindermaat wordt geleverd.

Flexibel

‘Ach, kinderen zijn zo flexibel.’
‘Kinderen passen zich wel aan.’
‘Onderschat de veerkracht van kinderen niet.’

Veerkracht

Als je als kind een ouder verliest, dan is veerkracht overleef-kracht.
Overleef-kracht is overleven.
Aan overleven hangt altijd een prijskaartje.
Dat prijskaartje kom je als volwassene weer tegen.
Verlaat Verdriet.

Volwassenen en kinderen

Altijd weer probeer ik het duidelijk te maken.
Volwassenen weten verschrikkelijk zeker van elkaar: het ergste wat je kan overkomen, is dat je kind dood gaat.
Hoe komt het toch, dat volwassenen niet kunnen – of niet willen! – begrijpen dat een kind dat een ouder verliest een verlies lijdt van dezelfde omvang.
En ons leven moest nog beginnen!

Kijken in de ziel: geen toeval

Gepubliceerd op woensdag
Beantwoorden

Kijken in de ziel

Op maandagavond 2 december 2017 werd het NPO-programma van Coen Verbraak: Kijken in de ziel – De achterblijvers uitgezonden.

Uitzending

Zelf heb ik de uitzending niet gezien. Over de uitzending zelf kan ik dus niet iets zeggen.

Rouw is een omgekeerde vorm van verliefdheid

Wel las ik gisteren in de trein de recensie van Hanna Bervoets in de Volkskrant van dinsdag 3 januari 2017.
Over die recensie kan ik wel iets zeggen.

Dubbel ouderverlies

Eén van de mensen die werd geïnterviewd, was een man die als kind zijn beide ouders was verloren bij de vliegramp van Tenerife. Dubbel ouderverlies dus.
In de inleiding van de recensie werd deze man keurig genoemd als één van van de geïnterviewden. Vermeld werd eveneens keurig het feit dat hij zijn beide ouders verloor.

Verdwenen

Het artikel sluit af met opnieuw een vermelding van de verschillende mensen, met hun verschillende soorten van verliezen.
Alle genoemde verliezen gingen over verliezen van de geïnterviewden die zij hebben geleden in hun volwassenheid.
Geen woord meer over de man die als kind zijn – beide! – ouders verloor.
Verdwenen.
Gewoon helemaal verdwenen.

Geen toeval

Ik loop al veel te lang mee in het Verlaat Verdriet-werk, om niet te weten dat dit geen toeval is.
Jong ouderverlies bij volwassenen verdwijnt.
Verdwijnt altijd weer.
Verdwijnt gewoon helemaal uit het zicht.
Hebben we het niet meer over.
Geloof me – het is geen toeval dat ook in dit artikel jong ouderverlies weer helemaal uit het zicht is verdwenen.

ZEER, de website

Gepubliceerd op maandag

 

ZEER

‘Ik heb het nog nooit gedaan, maar ik ga het doen’.
Je kunt je voorstellen hoe blij-verrast ik was toen S. contact met me opnam.
‘Ik ben bereid de site te maken voor ZEER’.

Ik kan je zeggen: zelf sprong ik een gat in de lucht. Want: hoe zouden we zonder site ZEER in de wereld kunnen zetten? Maar: hoe kom je aan een site als je als organisatie (in ons geval Platform ZEER) een vrijwilligersorganisatie bent zonder geld? Laat staan aan een maatwerk-site?

Klus

S. heeft het op zich genomen de site te gaan bouwen. Nou heb ik zelf nooit een site gebouwd (wel gestructureerd en volgeschreven), maar een klus is het. Zeker als je jezelf al werkend de techniek eigen moet maken van het bouwen van een site! Dat betekent dat S. inmiddels al weken en weken met hart en ziel werkt aan ZEER.
Chapeau S.!

Grote klus

En dan komt de volgende klus. De site moet worden gestructureerd. En volgeschreven. Dan komt er ineens iemand anders om de hoek kijken die zich gaat bemoeien met de site die je hebt gebouwd. Iemand die gaat rommelen in jouw werk.
Aaaiii. 

Hele grote klus

Dan sta je voor de volgende – hele grote – klus: een klus voor je ziel.
Je staat zelf nog middenin je intensieve verlate rouw proces.
Dat is jouw perspectief.
En dan ineens, door je aanbod de site te bouwen voor een thema waar je zelf zo middenin zit – waar je zelf met hart en ziel aan verbonden bent – is er een heel ander perspectief.
Dat, waarin je steeds opnieuw woorden hebt gegeven aan je ervaringen, komt ineens in een heel ander daglicht te staan.
Dat, waarin jij beeld hebt gegeven aan gevoelens. Hebt gezwoegd om een nieuwe stap te zetten. Hebt gehuild. En gehuild. En gehuild.
Dat alles komt ineens in een heel ander perspectief te staan. Namelijk het perspectief van de mensen die je aan wilt spreken met je site. Die je aan wilt spreken met je aanbod. Die je uitnodigt naar symposium ZEER te komen.
Namelijk: andere Verlaat Verdriet-ers.  

Woorden die voor jou een heel speciale betekenis hebben worden geschrapt.
Beelden die voor jou een heel speciale betekenis hebben worden schijnbaar achteloos terzijde geschoven.
Ware aanslagen op je hart.
Ware aanslagen op je ziel.
Dat doet ZEER.
ZEER ZEER.

Blij en trots

S., we zijn niet alleen ongelofelijk blij met de klus die je op je hebt genomen met het maken van de ZEER-site, we zijn ook ongelofelijk trots op je!

Uitnodiging

De site is nog in bewerking, maar we nodigen je graag uit om bij ons langs te komen.

Je bent ZEER welkom op website ZEER!

Vertrouwen

Gepubliceerd op zondag
Beantwoorden

 

 

 

 

 

 

Eén januari 2017.
Een nieuw jaar.

Een nieuw jaar dat opnieuw je vermogen om te vertrouwen zal testen.
Vertrouwen in jezelf.
Vertrouwen in andere mensen.
Vertrouwen in het leven.
Vertrouwen in de toekomst. 

Kun je ooit nog vertrouwen?

Kun je ooit nog vertrouwen dat de dingen ook goed kunnen gaan?
Jaren geleden was dat de titel van een themadag die ik indertijd aanbood.
Kun je ooit nog vertrouwen dat de dingen ook goed kunnen gaan, als je zo jong hebt meegemaakt dat de dingen niet goed gingen? Definitief niet goed gingen?

Vertrouwen

Vertrouwen: een lastig thema voor veel Verlaat Verdriet-ers.
Als gevolg van de ruptuur van het onomkeerbare verlies zijn veel Verlaat Verdriet-ers hun basisvertrouwen kwijtgeraakt.
Hun basisvertrouwen in zichzelf.
Hun basisvertrouwen in andere mensen.
Hun basisvertrouwen in het leven.

Wantrouwen

Controle kwam in de plaats van vertrouwen.
Soms zo groot dat het idee kan onstaan dat je wantrouwend bent.
Maar ben je dat ook?

Mistrouwen

Eigenlijk kennen we in het Nederlands het woord mistrouwen niet. Ik zou dat woord graag in willen voeren.
De meeste Verlaat Verdriet-ers zijn niet a priori wantrouwend.
Ze missen vertrouwen.
Ze mistrouwen.

Alternerend proces

Een verlaat rouwproces is een sterk alternerend proces. Als de slinger van een klok word je in dit proces heen en weer geslingerd tussen uitersten.
Tussen vreugde en verdriet.
Tussen liefde en onverschilligheid.
Tussen boosheid en opluchting.
Tussen liefde en angst.
Tussen eenzaamheid en verbondenheid.
Tussen vertrouwen en wantrouwen.
Tussen vertrouwen en twijfel.
Tussen vertrouwen en scepsis.

2017

Ik wens je voor 2017 veel vertrouwen toe.
Vertrouwen in mensen.
Vertrouwen in het leven.
Vertrouwen in de toekomst.

En vooral: vertrouwen in jezelf!

Daar moet je bij zijn!

Gepubliceerd op zaterdag
Beantwoorden

Verlaat Verdriet

Jaarthema 2017 van Platform ZEER

Daar moet je bij zijn!

  • Verlaat Verdriet-symposium ZEER
  • Glossy ZEER
  • Schrijfwedstrijd Gat in m’n ziel
  • Website www.ZEER.nu
  • En alle mooie vervolg-ontwikkelingen die zich in de loop van 2017 op Verlaat Verdriet-gebied voor gaan doen.

Symposium ZEER

Symposium voor en door Verlaat Verdriet-ers

Zaterdag 13 mei 2017, De Sparrenhorst in Nunspeet

  • Meld je aan voor symposium ZEER: www.zeer.nu
  • Volg ons op Facebook
  • Lees meer over ZEER op op onze site (in ontwikkeling) www.ZEER.NU

Daar moet je bij zijn!

Niet meer ontkennen

Gepubliceerd op vrijdag
Beantwoorden

Ontkennen

Je kent dat vast wel – je bent met iemand in gesprek over een onderwerp dat jou na aan het hart ligt.
Ineens zegt de ander iets, waardoor bij jou iets verschuift.
Iets ineens op z’n plek valt.
Of op een andere plek valt, waardoor er nieuwe ruimte ontstaat.

 

 Erkennen

Bij mij gebeurde dat een paar dagen geleden, terwijl ik aan de telefoon zat met Els Pronk . Naar aanleiding van ‘Gat in m’n ziel‘ – de Verlaat Verdriet-lezing in Hoorn in oktober j.l. – spraken we nog eens over het belang van erkenning.
Over het belang van erkenning van de gevolgen van jong ouderverlies dus.

‘Ik ben de laatste tijd vooral bezig met niet meer ontkennen‘ zei Els in dit gesprek. Ineens voelde ik iets verschuiven.
Erkennen is al jaren voor mij één van de grote Verlaat Verdriet-thema’s.
Erkennen bij Verlaat Verdriet-ers zelf.
Erkennen bij ‘buitenstaanders’
Erkennen bij professionals.
Bij hulpverleners.
Bij psychologen.
Bij psychiaters.
Noem maar op.
En JA, dat is heel hard nodig.

Maar er zit nog iets voor dat erkennen.
En dat is precies wat Els noemde: niet meer ontkennen.

‘De wetenschap’

Verlaat Verdriet-ers hebben vooral vaak behoefte aan erkenning door ‘De wetenschap‘.
Vooralsnog valt daar voor ons, Verlaat Verdriet-ers helemaal niets te halen.
‘De wetenschap’ is nog maar nauwelijks verder dan een totale ontkenning van de (talrijke) gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn.

De hand reiken

Laten we het dus omdraaien.
In plaats van dat ‘de wetenschap’ ons de weg wijst, reiken wij ‘de wetenschap’ de hand.
Wij nemen het voortouw.
Wij wijzen ‘de wetenschap’ de weg.
Wij weten beter!

Zegt het voort!

Ouderen en Verlaat Verdriet

Gepubliceerd op donderdag
Beantwoorden

 

 

 

 

 

Verlaat

‘Mevrouw, ik zou zo graag eens met u willen praten.’
In de eerste jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk werd ik gebeld door een mevrouw. ‘Ik woon naast u. In het bejaardenhuis’ vertelde ze me erbij.

Uit wat ze vertelde kon ik opmaken: dit is de moeder van Jan.
‘Je zou eens met m’n moeder moeten praten’ zei Jan me eens, toen hij hoorde van mijn werk. ‘Mijn moeder is 94. Ze was 14 toen haar moeder overleed. Ze praat er nooit over, maar ik weet dat dat verlies nog altijd een grote rol speelt in haar leven.’

Verdriet

‘Ik kom naar u toe’ zei ik tegen haar. ‘Meteen. Nu.’
Zo gezegd, zo gedaan.
Mijn kennis van Verlaat Verdriet was op dat moment nog lang niet zo ontwikkeld als dat nu is.
Wat heb ik veel van haar geleerd in die ene ontmoeting met deze dochter zonder moeder.
Gehuild heeft deze vrouw.
Gehuild, alsof haar moeder gisteren was overleden.

‘Wat ben ik blij, dat ik dit eindelijk eens kan vertellen tegen iemand die begrijpt wat ik vertel.’
Die dat verlies betekenis kan geven.
Die erkent wat ik vertel.
‘We moesten door.
En dat heb ik altijd gedaan.’

Ouderenzorg

Gisteren ontving ik een mail die me herinnerde aan de moeder van Jan.
Wat een prachtige site!
Ik kwam hier per toeval terecht maar werd o.a direct geraakt door de gedichtjes van Elly.
Ik werk in de ouderenzorg en zo weet ik inmiddels dat elke leeftijd zijn eigen proces heeft. Veel ouderen, waar ik kom ( thuis of in een instelling) kunnen hun (verdrietige) herinneringen niet loslaten / verwerken. In hun hoofd blijven ze alles keer op keer herbeleven.
Het is zo belangrijk voor hun zielsproces om hun verleden te kunnen verwerken en los te laten.
Helaas is er voor deze ouderen nog niet heel veel aanbod.
Ook vindt deze generatie ouderen het “not done” om hier hulp voor te zoeken.
Of ze weten zelfs niet dat hier wel mogelijkheden voor zijn.

Kun jij mij misschien helpen met tips en adviezen om deze ouderen wat handvatten aan te reiken?

Aandacht

We gaan er werk van maken in 2017!

Ik was pas vijf

Gepubliceerd op donderdag
Beantwoorden

Radiodocumentaire van Sara Kolster en Laura Stek, waarin Sara (nu 38) op zoek gaat naar de betekenis die het overlijden van haar zusje voor haar als kind als kind van vijf had.
Wie zag mij?
Wie hoorde mij?
Wie ziet mij?
Wie hoort mij? 

In deze documentaire gaat ze zowel in gesprek met haar eigen nog heel jonge kinderen over dood en verlies, als met mensen van vroeger: haar ouders, vriendin, kleuterjuf.
Ze bezoekt betekenisvolle plaatsen van toen.
Al zoekend reconstrueert ze haar ervaringen van toen tot een verhaal van toen.
‘Wat heeft het vroege verlies van mijn zusje met mij gedaan.’
Toen.
En nu.

Vijf

Sara was eigenlijk maar heel kort vijf. Haar driejarige zusje Anna stierf twaalf dagen na Sara’s verjaardag. De eerst volgende herinnering is de geboorte van haar nieuwe zusje, dat was twee jaar later. Blijkbaar is er een gat in haar herinnering ontstaan. Nu ze haar eigen vijf-jarige dochter Yuki ziet opgroeien wordt Sara steeds nieuwsgieriger naar haar eigen kleine versie.

Er werd bij Sara thuis niet veel gesproken over de dood van Anna. Daar wil Sara nu verandering in brengen. In de documentaire spreekt Sara met haar ouders, oom en tante, zusje en kleuterjuf over hun herinneringen. Kunnen zij vertellen hoe Sara op de dood van haar zusje reageerde? Tussendoor praat Sara met haar dochter Yuki, die opvallend scherpe vragen en observaties heeft. Ook interviewt Sara kinderen die een broertje of zusje hebben verloren. Hoe ziet hun gevoelsleven eruit? Kunnen zij Sara iets leren over haar als vijfjarige?

NPO

Op 1 januari 2017 wordt deze documentaire uitgezonden door de NPO. 21 uur.
Radio 1.